Bản tuyên bố của Tòa thánh về pháp quyền

New York (Zenit) – Sau đây là bản tuyên bố của Tổng Giám mục Celestino Migliore, quan sát viên thường trực của Tòa thánh tại Liên hiệp quốc (LHQ), phát biểu tại phiên họp thứ 62 của Đại hội đồng LHQ, về đề tài pháp quyền trên bình diện quốc gia và quốc tế.

Thưa ông Chủ tịch,

Các giá trị được củng cố lẫn nhau giữa hòa bình, phát triển và nhân quyền, vừa là những nguyên tắc chỉ đạo vừa là những muc tiêu của tổ chức (LHQ) này. Mối quan hệ cũng như tính hiệu quả của những giá trị đó được đảm bảo bằng cách thực thi đúng đắn pháp quyền. Chính pháp quyền tạo thành những cơ cấu nhằm đẩy mạnh công lý và hòa bình, bảo đảm tính tiên liệu và an toàn, cho phép thiết lập một nền kinh tế ổn định, và bảo vệ phẩm giá mỗi con người không phân biệt tình trạng xã hội, kinh tế và chính trị.

Trong một xã hội không ngừng được toàn cầu hóa, nơi con người từ nhiều nền văn hóa khác biệt gặp gỡ nhau thường xuyên hơn, việc thiên cư xảy ra trong phạm vi toàn thế giới và nền giao thương quốc tế thúc đẩy nhanh chóng sự phát triển toàn cầu, thì việc điều hòa các mối liên hệ giữa các quốc gia là điều quan trọng cực điểm nhằm đảm bảo cho sự chung sống hoà bình.

Trên bình diện quốc tế, pháp quyền bảo đảm sự tôn trọng các quốc gia dù là nhỏ bé nhất. Nó bảo vệ khả năng của mọi quốc gia được nói lên các mối quan tâm hợp pháp ở cương vị bình đẳng trong một diễn đàn của những người bình đẳng. Luật lệ của nó kiềm chế các quốc gia hùng mạnh không được cư xử trịch thượng với những quốc gia yếu hơn. Các nguyên tắc này rất thích đáng cho sự cải tổ sắp tới Hội đồng Bảo an và đem lại sức sống mới cho Đại Hội đồng.

Vai trò của LHQ trong việc kiến tạo và thực thi các hiệp ước quốc tế là điều trọng yếu. Nhờ chủ trương rằng các nguyên tắc về tự do thỏa thuận, thiện chí, và "pacta sunt servanda (hiệp ước phải thực thi)" cần được tôn trọng, tổ chức này bảo đảm rằng các mối liên hệ giữa các quốc gia được điều hành do các hiệp ước quốc tế khả thi và được chỉ đạo bằng lý trí, công lý và các cuộc đàm phán công bằng, chứ không phải bằng nỗi sợ hãi, võ lực hoặc lèo lái.

Trong khi cưỡng bách thi hành những hiệp ước này, LHQ phải là người trung gian trung lập và phải tôn trọng ý muốn và ao ước thỏa hiệp của các bên liên hệ. Một hệ thống hiệp ước mà trở thành tối nghĩa và không được các quốc gia liên hệ chịu trách nhiệm thì có nguy cơ đánh giá thấp các căn bản về pháp quyền và giảm thiểu tính khả tín cũng như tính hợp pháp của LHQ trong cương vị là người xúc tiến và bảo vệ luật lệ quốc tế.

Chắc chắn rằng các quốc gia có bổn phận chính yếu trong việc đảm bảo cho các thỏa hiệp được tôn trọng. Cưỡng bách có lựa lọc và tuân thủ có lựa lọc các thỏa hiệp đều trái với pháp quyền. Nếu cho rằng mình tuân thủ pháp quyền trên cấp độ quốc gia nhưng lại không tuân thủ các thỏa hiệp quốc tế và luật lệ quốc tế, thì đó là đều vô lý.

Hơn nữa, những lợi ích và giá trị của việc thi hành thỏa hiệp một các trung thành còn đi xa hơn pháp quyền. Tôn trọng các thỏa hiệp cũng còn là biện pháp tạo nên một sự tín nhiệm hoàn hảo, vì nó thúc đẩy sự tin tưởng giữa các bên. Điều này đặc biệt đúng trong lãnh vực giải giới, trong đó nỗi lo không thi hành thỏa hiệp của chỉ một quốc gia liên hệ cũng làm tê liệt sự giải giới và nghị trình hạn chế võ khí. Trong thực tế, muốn làm dễ dàng hơn cho phe bên kia thực thi cam kết của họ, thì phe bên này thực thi chính cam kết của mình.

Tuy nhiên, không phải mọi quốc gia đều có khả năng kỹ thuật để ứng phó với các nghĩa vụ quốc tế của họ. Có một khoảng trống càng ngày càng lớn giữa sự phát triển của luật lệ quốc tế và khả năng của những quốc gia cá thể để hội nhập được luật lệ đó vào trong luật pháp quốc gia và đem ra thi hành. Như vậy sự trợ gúp về kỹ thuật cho những quốc gia này là điều tối quan trọng để họ tuân thủ luật lệ quốc tế và các thỏa hiệp. Về mục tiêu này, chúng tôi quan tâm ghi nhận sự thiết lập ra Nhóm Tài liệu và Phối trí Pháp quyền, và chúng tôi chờ đợi theo dõi công tác xúc tiến pháp quyền của cơ quan này.

Thưa ông Chủ tịch,

Cuộc chiến chống khủng bố là điều cần thiết, nhưng đồng thời phải được thiết lập thông qua công tác dự thảo, chấp nhận và thực thi có hiệu quả các phương tiện pháp lý nhằm khắc phục sự đe dọa bằng vũ lực này bằng lý do đúng đắn. Có nhiều lúc pháp quyền khó áp dụng đối với những kẻ khủng bố vì chúng ít khi hoặc không tôn trọng. Tuy nhiên, các quốc gia không được áp dụng những biện pháp trái với chính những nguyên tắc mà nhờ pháp quyền họ có được tính cách hợp pháp.

Mấy năm gần đây nhất đã thấy có việc chú tâm hơn vào pháp quyền ở tất cả các cấp bậc. Mặc dầu việc chú tâm này không luôn được đi kèm bằng hành động, nhưng một số tiến bộ đã đạt được, đặc biệt là trong phạm vi tư pháp liên quan đến tội ác quốc tế. Những cá nhân và dân tộc mà quyền bị xâm phạm, như trong các trường hợp tội ác chống nhân loại, được đưa ra trước một hệ thống tư pháp phục vụ chân lý và loại bỏ sợ hãi, trả thù, miễn trừ hình phạt và bất bình đẳng trước pháp luật.

Cũng trong chiều hướng đó, nhiều tiến bộ hơn được thực hiện trong Tài liệu về Kết quả Hội nghị Tối cao Thế giới, nhờ đó, cùng với nhiều tiến triển khác, tất cả các quốc gia thành viên xác nhận trách nhiệm tập thể quốc tế phải bảo vệ dân chúng khỏi nạn diệt chủng, tội ác chiến tranh, thanh lọc chủng tộc và các tội ác chống nhân loại, và sự tha thiết của họ muốn có hành động tập thể kịp thời và cương quyết nhằm đạt được mục đích này, qua Hội đồng Bảo an, khi các biện pháp hòa bình tỏ ra không thỏa đáng và các nhà chức trách quốc gia minh thị không thi hành.

Phái đoàn của chúng tôi tin tưởng rằng cần phải theo đuổi sự thảo luận và hệ thống hóa pháp lý theo chính đường hướng này, trong đó chủ quyền quốc gia không được hiểu là quyền tuyệt đối và được dùng làm lá chắn chống lại các sự can dự từ bên ngoài, nhưng là một trách nhiệm không chỉ để bảo vệ các công dân nhưng cũng còn thúc đẩy phúc lợi của họ. Qua việc tạo nên các nguyên tắc về luật pháp, hòa giải các tranh chấp pháp luật và thiết lập các biện pháp an toàn, đặc biệt là khi các quốc gia thất bại trong trách nhiệm bảo vệ, LHQ được kêu gọi làm diễn đàn thúc đẩy cho pháp quyền ở khắp nơi trên toàn cầu.

Xin cám ơn ông Chủ tịch.