HỒNG KÔNG (UCAN) -- Một lãnh đạo Giáo hội nói rằng sự qua đời của Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II và lễ nhậm chức của Đức Thánh cha Bênêđictô XVI là hai trong số các sự kiện quan trọng đối với Giáo hội ở Trung Quốc trong năm 2005, cũng như mang thương tiếc và vui mừng cho người Công giáo đại lục.



Anthony Liu Bainian, phó chủ tịch Hội Công giáo Yêu nước Trung Quốc (CCPA), nói với UCA News hôm 3-1 rằng trong nhiều vùng của Trung Quốc, các nghi thức để tang cho đức cố giáo hoàng và các hoạt động chào mừng vị kế nhiệm ngài cho thấy người Công giáo Trung Quốc hiệp thông với đức giáo hoàng trong đức tin.



Ông Liu cho biết, các phương tiện truyền thông nhà nước phát hành các điện chia buồn với Đức Gioan Phaolô và chúc mừng lễ nhậm chức của Đức Thánh cha Bênêđictô của CCPA và của hội đồng giám mục còn là cơ hội cho hầu hết trong số 1,3 tỷ người dân đại lục biết nhiều hơn về Giáo hội Công giáo.



Nhận thấy đức tân giáo hoàng đã có thái độ tích cực nhằm cải thiện quan hệ với Trung Quốc kể từ khi lên ngôi vào tháng 4-2005, ông Liu thừa nhận rằng việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và Tòa Thánh chắc chắn sẽ thúc đẩy công cuộc truyền giáo ở Trung Quốc.



Kwun Ping-hung, một nhà quan sát Giáo hội ở Trung Quốc, nói với UCA News hôm 23-12 rằng Đức Thánh cha Bênêđictô đã tạo nhiều cơ hội cho Tòa Thánh và Trung Quốc tăng cường và thúc đẩy hợp tác.



Vì Trung Quốc quan tâm đến ngoại giao và Tòa Thánh quan tâm về tôn giáo, nên khó khăn trong quan hệ giữa hai bên chưa thể giải quyết, nhà nghiên cứu ở Hồng Kông nói. "Đó là lý do quan hệ giữa Trung Quốc-Tòa Thánh vẫn chưa đủ bình thường để hai bên có thể đi đến thỏa thuận cho bốn giám mục Trung Quốc tham dự thượng hội đồng giám mục thế giới về Thánh Thể vào tháng 10 vừa qua".



Đầu tháng 9, Đức Thánh cha Bênêđictô đã chọn bốn giám mục Trung Quốc làm thành viên của thượng hội đồng. Trong đó có ba vị là Đức cha Aloysius Jin Luxian của Thượng Hải, Đức cha Anthony Li Du'an của Tây An và Đức cha Luke Li Jingfeng của Fengxiang, thuộc Giáo hội "công khai" được chính phủ công nhận. Thành viên thứ tư là Đức Giám mục Joseph Wei Jingyi của Qiqihar, thuộc cộng đoàn Giáo hội bí mật, cộng đoàn phản đối các cơ cấu quản lý của Giáo hội công khai.



Mặc dù không có người nào trong bốn vị này được chính phủ cho phép sang Rôma, để bốn ghế trống trong suốt thượng hội đồng giám mục từ ngày 2-23/10 tại Vatican, nhưng chính phủ vẫn tỏ ra bình tĩnh và hợp lý trong việc xử lý vấn đề này, Anthony Lam Sui-ki nói với UCA News hôm 3-1. Bắc Kinh nghi ngờ không phải đức giáo hoàng tự do mời các giám mục hay chọn các giám mục, mà trong đó có người thậm chí không thuộc hội đồng giám mục chính thức, nhà nghiên cứu thâm niên tại Trung tâm Nghiên cứu Thánh Linh của giáo phận Hồng Kông giải thích.



Đức cha Wei, 47 tuổi, nói với UCA News hôm 30-12 rằng lời mời đó là "thiện chí của Đức Bênêđictô đối với Giáo hội Trung Quốc" và Trung Quốc và Tòa Thánh cần tiếp xúc nhiều hơn để tránh hiểu lầm.



Ngài nói: "Bắc Kinh sợ thiết lập quan hệ với Tòa Thánh bởi vì ngày càng nhiều người dân Trung Quốc đánh mất niềm tin vào Đảng Cộng sản". Ngài nói tiếp, vì thế chính phủ có thể xem việc thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức là một mối đe dọa đối với chế độ này. Ngài đề nghị dùng người làm trung gian, có thể là các cá nhân hay tổ chức, giúp xoa dịu những băn khoăn của Bắc Kinh bằng cách đảm bảo với họ rằng Tòa Thánh không có mục đích chính trị.



Năm 2005 chứng kiến một sự mất mát lớn trong vai trò lãnh đạo của Giáo hội ở Trung Quốc với việc qua đời của chín giám mục công khai và ba giám mục thầm lặng. 12 vị giám mục lớn tuổi này chiếm khoảng 10% số giám mục ở Trung Quốc, và trong đó phân nửa đã rời khỏi giáo phận của mình mà không có người kế vị.



Đứng trước sự thiếu hụt giám mục như thế, ông Anthony Liu nói rằng Giáo hội Trung Quốc rất cần có thêm giám mục mới, đặc biệt là vì phần lớn các giám chức hiện nay đã già yếu.



Ông Lam cho biết, trong năm 2005 chỉ có ba tân giám mục được tấn phong, và như thế là chưa đủ. Ông ước tính, mỗi năm cần khoảng 10 tân giám mục để duy trì các hoạt động của Giáo hội và ông nghĩ rằng trong năm 2006 sẽ có nhiều giám mục được tấn phong hơn.



Ba tân giám mục thuộc "Giáo hội công khai" trong năm 2005, đều ở tuổi 30 và 40 và được tấn phong có sự ủy nhiệm của Đức giáo hoàng, là các Đức Giám mục phụ tá Joseph Xing Wenzhi của Thượng Hải, Anthony Dang Mingyan của Tây An và Paul He Zeqing của Wanzhou.



Ông Liu cho biết, cả ba giám mục này đều có "kiến thức uyên thâm về thần học và tu đức, và hiệp thông với đức giáo hoàng". Ông khẳng định, sẽ có thêm nhiều tân giám mục được bầu chọn hơn trong năm 2006 -- và trong tương lai -- với cùng tiêu chuẩn và chính quyền Bắc Kinh sẽ không can thiệp.



Các ứng viên giám mục phải hòa hợp với hệ thống xã hội của Trung Quốc và người dân Trung Quốc để thực hiện công việc truyền giáo, ông nói thêm.



Kwun phản đối một số tin cho rằng ba đợt bổ nhiệm tân giám mục này phản ánh "sự thỏa thuận ngầm" hay thậm chí là "chấp thuận chung" từ cả phía Bắc Kinh và Tòa Thánh. Ông mô tả việc bầu chọn và tấn phong cho các giám mục Trung Quốc là "việc được ngầm hiểu" giữa Bắc Kinh và Tòa Thánh, nhưng không có quy định hay thủ tục thực sự nào đã được đặt ra để phát triển một thỏa thuận như thế.



Ông nói thêm, các cuộc bổ nhiệm này nhấn mạnh rằng việc bình thướng hóa quan hệ giữa Trung Quốc-Tòa Thánh chưa đạt đến giai đoạn có liên quan cụ thể đến phát triển của Giáo hội Trung Quốc".



Vào cuối năm 2005, Trung Quốc có 63 giám mục thuộc Giáo hội công khai và khoảng 38 giám mục thuộc Giáo hội bí mật.



Đức cha Wei cho biết, cộng đồng Giáo hội thầm lặng cũng cần thay đổi vai trò lãnh đạo của mình. Hầu hết các giám chức của Giáo hội thầm lặng đã trên 70 tuổi và không thể thực hiện được sứ vụ giám mục của mình. Ngài lưu ý rằng rất ít giám mục trẻ tuổi trong cộng đồng Giáo hội bí mật được chấp thuận và tấn phong kể từ khi ngài được tấn phong giám mục năm 1995, có thể là do tình trạng không rõ ràng trong quan hệ giữa Trung Quốc -Tòa Thánh.



Các cuộc tranh chấp đất đai của Giáo hội đã diễn ra trong năm 2005 và thậm chí còn leo thang, như khi các linh mục, nữ tu và giáo dân bị đánh đập nhừ tử trong các vụ ở Tây An vào tháng 11 và Thiên Tân tháng 12.



Bất động sản thuộc tôn giáo là một "vấn đề lâu nay và hóc búa", ông Liu nói. Hầu hết các vụ kiện chưa được giải quyết có liên quan đến lợi ích kinh tế, như khi các tòa nhà của Giáo hội bị chiếm lấy hay bị quy hoạch. Theo ông, các cuộc tranh chấp có thể sẽ tiếp diễn trong năm 2006, và các giáo phận phải bình tĩnh khi giải quyết các vấn đề này.



Ông Lam ước tính, giá trị đất đai và tài sản của Giáo hội đang bị tranh chấp trên cả nước có thể lên đến 130 tỷ nhân dân tệ (16 tỷ Mỹ kim). "Chính quyền Trung Quốc cũng như các giáo phận địa phương, các dòng tu nước ngoài và Tòa Thánh đều không có số tiền đó để mua lại hay bồi thường cho các tài sản này". Các vấn đề về tài sản của Giáo hội không thể giải quyết được trừ phi tất cả các bên có liên quan đồng ý thương lượng, ông nói.



Suốt năm 2005, liên tục có những tin nói về tình hình căng thẳng của nhân viên Giáo hội bí mật, thường trong các giáo phận ở tỉnh Hà Bắc và giáo phận Ôn Châu trong tỉnh Chiết Giang.



Đức cha Wei giải thích rằng quan chức chính quyền ở một số tỉnh bảo thủ và có thể giải thích sai thiện chí của chính quyền trung ương trong việc thúc đẩy quan hệ với Tòa Thánh như là dấu hiệu để đàn áp thẳng tay Giáo hội bí mật. "Họ sử dụng các vụ ngược đãi vì lợi ích chính trị của chính họ", ngài nói và lưu ý rằng một số quan chức địa phương cởi mở hơn và mềm dẻo trong việc quản lý các tôn giáo.



Cuối cùng, Giáo hội công khai cho biết có trên 100.000 tân tòng trong năm 2005, và số người Công giáo chính thức hiện nay là 5,3 triệu người trong 97 giáo phận trên cả nước.



Tuy nhiên, theo số liệu thống kê mà Trung tâm Nghiên cứu Thánh Linh cho biết hồi tháng 10-2005, thì số người Công giáo ở Trung Quốc là 12 triệu trong 138 giáo phận.



Ông Liu cho biết, trong năm 2006 Giáo hội Trung Quốc sẽ tập trung đẩy mạnh "giáo dục ở ba lĩnh vực" cho nhân viên Giáo hội -- nghiên cứu thần học, tu đức và tìm hiểu các vấn đề quốc gia và xã hội.