(Istanbul 11/02/2004). Đúng 12 giờ đêm ngày thứ Bẩy 10/4/2004, khi thời gian vừa bước sang ngày Chúa Nhật, Đức Thượng Phụ Bartholomew I, thượng phụ danh dự của khối hơn 250 triệu tín hữu Chính Thống Giáo trên toàn thế giới đã hân hoan bước ra từ nhà thờ chính tòa Thánh George tại thủ đô Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ để hô to lời công bố Tin Mừng Phục Sinh: "Chúa đã sống lại, Ngài đã sống lại thật, Alleluia, Alleluia".

Anh chị em tín hữu đứng bên ngoài nhà thờ chính tòa trong bóng đêm dày đặc đã nhanh chóng chuyền tay nhau ngọn lửa từ cây nến Phục Sinh của Đức Thượng Phụ. Sau đó, đoàn rước đã đi 3 vòng chung quanh nhà thờ, vừa đi vừa hát vang "Chúa đã sống lại, Ngài đã sống lại thật, Alleluia, Alleluia".

Đoàn rước tiến vào trong nhà thờ và bắt đầu với nghi thức xông hương. Các nghi thức kéo dài trong nhiều giờ đồng hồ cho đến tảng sáng mới chấm dứt.

Mùa Chay năm nay của Giáo Hội Chính Thống đã bắt đầu hôm thứ Hai 23/02/2004. Ngày này được Chính Thống Giáo gọi là "Ngày thứ Hai thanh tẩy". Đó là ngày chính thức bắt đầu Mùa Đại Chay (Great Lent) chuẩn bị cho lễ Phục Sinh là lễ trọng nhất trong số 12 lễ trọng trong một năm phụng vụ.

Niên lịch phụng vụ của Chính Thống Giáo bắt đầu từ ngày 1/9 hàng năm. Trong một năm 12 lễ trọng là Lễ Ba Vua (6/1), Lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh (2/2), Mùa Đại Chay, Tuần Thánh và Lễ Phục Sinh, Lễ Chúa Lên Trời, Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, Lễ Hiển Dung (6/8), Lễ Đức Mẹ An Giấc (15/8) (người Chính Thống Giáo gọi Đức Mẹ là Theotokos), Lễ Truyền Tin (14/9), Lễ Tôn Vinh Thánh Giá (14/9), Lễ Thánh Demetrios Tử Đạo (26/10), Lễ Đức Mẹ Dâng Mình vào Đền Thờ (21/11) và lễ Giáng Sinh (25/12 - cũng có Giáo Hội cử hành vào ngày 6/1).

Cũng như trong lịch phụng vụ Công Giáo, lịch phụng vụ Chính Thống Giáo bao gồm những lễ được cử hành vào một ngày cố định trong năm và những ngày lễ khác thay đổi theo từng năm. Những lễ thay đổi theo từng năm phụ thuộc vào cách tính ngày lễ Phục Sinh.

Trước năm 325, Giáo Hội tại các miền khác nhau trên thế giới cử hành lễ Phục Sinh vào những ngày khác nhau. Công đồng chung Nicê (325) quy định rằng lễ Phục Sinh phải được cử hành vào đúng ngày Chúa Nhật. Tuy nhiên, do có nhiều cách tính khác nhau lễ Phục Sinh vẫn được cử hành vào những ngày khác nhau. Năm 532, Dionyisius Exoguus đưa ra một cách tính ngày lễ Phục Sinh. Tuy nhiên, phương pháp tính này chưa được nhiều nơi chấp nhận cho đến khi đấng đáng kính Bede đưa ra một phương pháp cải tiến từ phương pháp của Dionyisius Exoguus vào năm 725. Cách tính này đem lại sự thống nhất ngày cử hành lễ Phục Sinh trong toàn Giáo Hội.

Cũng cần nhớ rằng cuộc Thương Khó của Chúa xảy ra trong Lễ Vượt Qua của người Do Thái

"Khi giờ đã đến, Đức Giê-su vào bàn, và các Tông Đồ cùng vào với Người. Người nói với các ông: 'Thầy những khát khao mong mỏi ăn lễ Vượt Qua này với anh em trước khi chịu khổ hình. Bởi vì, Thầy nói cho anh em hay, Thầy sẽ không bao giờ ăn lễ Vượt Qua này nữa, cho đến khi lễ này được nên trọn vẹn trong Nước Thiên Chúa' " (Mt 22:14-16).

Thành ra, phương pháp của đấng đáng kính Bede, tính ngày lễ Phục Sinh là ngày Chúa Nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn lễ Vượt Qua của người Do Thái.

Tuy nhiên, cách tính lịch của người Do Thái là theo âm lịch, tức là theo chu kỳ của mặt trăng trong khi lịch Julian tính theo dương lịch. Thành ra, không khỏi có trục trặc. Lịch Julian được dùng trong cả hai Giáo Hội Đông Phương và Tây Phương lấy ngày 21 tháng Ba làm ngày xuân phân và dùng cách tính của Metonic để tính ngày trăng tròn (Full Moon) và trăng mới (New Moon). Đến thế kỷ 13 người ta nhận thấy rằng ngày xuân phân 21/3 bắt đầu sai đi một ngày. Thành ra, ngày lễ Phục Sinh càng ngày càng mất liên hệ với lễ Vượt Qua của người Do Thái. Trong vòng 4 thế kỷ tiếp theo, nhiều cố gắng đã được thực hiện để điều chỉnh cho đúng.

Đến thế kỷ 16 thì ngày xuân phân sai đến 10 ngày và theo đề nghị của Công Đồng Chung Trentô, Đức Giáo Hoàng Piô V đã đưa ra một số cải cách với việc thêm vào những điều chỉnh cách tính âm lịch và năm nhuận vào những năm 1568 và 1570. Đức Giáo Hoàng Grigôriô XIII, kế vị đức Piô V cho rằng những cải cách này chưa đủ. Do đó, ngài đã triệu tập một ủy ban tu chỉnh lịch vào năm 1572.

Ngày 24/2/1582, Đức Grigôriô XIII trong chiếu chỉ "Inter Gravissimus" quy định cách dùng lịch mới bỏ hẳn đi 10 ngày trong năm 1582 và với cách tính mới của lịch Grigôriô ngày xuân phân lại xảy ra trong lân cận ngày 21 tháng Ba.

Lúc đầu lịch Grigôriô không được các nước mà Tin Lành chiếm đa số công nhận. Tuy nhiên, sau đó, các nước này đã chấp nhận và thế giới đời cũng nhanh chóng công nhận như là lịch chính thức dùng trong các hoạt động dân sự. Tiếc rằng, đa số các Giáo Hội Chính Thống vẫn một mực không dùng lịch này trong cách tính lịch phụng vụ tuy có một số Giáo Hội Chính Thống như tại Phần Lan đã dùng lịch Grigôriô.

Năm nay cả hai cách tính lịch đều dẫn đến cùng một ngày. Do đó, Giáo Hội Công Giáo và Giáo Hội Chính Thống cùng cử hành Tuần Thánh và Lễ Phục Sinh vào một thời điểm. Năm tới đây, 2005, Giáo Hội Công Giáo cử hành lễ Phục Sinh vào ngày 27 tháng Ba trong khi đa số các Giáo Hội Chính Thống cử hành vào ngày 1 Tháng Năm! Theo cách tính lịch Grigôriô, ngày lễ Phục Sinh bao giờ cũng rơi vào khoảng thời gian từ 22/3 đến tối đa là 25/4.

Trong lễ Phục Sinh vừa cử hành tại Vatican, sau khi ghi nhận rằng năm nay Chính Thống Giáo và Công Giáo cử hành lễ Phục Sinh vào cùng một ngày, Đức Thánh Cha bày tỏ niềm hy vọng rằng một ngày nào đó, sự trùng hợp này sẽ là vĩnh viễn. Đức Thánh Cha cho biết ngài cầu nguyện rằng tất cả những Kitô hữu đã chịu phép Rửa một ngày nào đó sẽ cử hành "ngày lễ nền tảng đức tin này cùng với nhau". Nhiều người hiểu ý Đức Thánh Cha trong tương quan với một đề nghị của Đức Chân Phước Giáo Hoàng Gioan XXIII. Tại Công Đồng Chung Vatican II, Đức Gioan XXIII nhận định rằng chẳng có gì là sai khi cử hành lễ Phục Sinh vào một ngày cố định trong năm như là lễ Giáng Sinh. Người ta ghi nhận ý kiến của ngài được một số đông nghị phụ chấp nhận và nhiều vị trong Chính Thống Giáo cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với đề nghị này.

Theo cách tính hiện nay, sau khi xác định lễ Phục Sinh, một số ngày lễ khác được tính theo như sau:

Trước Lễ Phục Sinh
Lễ Tro 46 ngày
Chúa Nhật Lễ Lá 7 ngày
Sau lễ Phục Sinh
Lễ Thăng Thiên 39 ngày
Lễ Hiện Xuống 49 ngày
Lễ Chúa Ba Ngôi 56 ngày
Lễ Mình Máu Thánh Chúa 60 ngày