Câu chuyện xẩy ra từ hồi tháng 7 năm 2020, lúc hiện tượng George Floyd lên cao ở Hoa Kỳ. Trong những cái quá lạm của các cuộc biểu tình BLM (Black Lives Matter), người ta đã giật sập tượng Thánh Junipero ở San Francisco và Los Angeles. Ngay lúc ấy, Cha Mario Arroyo, một linh mục Mễ Tây Cơ, hiện là giáo sư thần học tại Đại Học Pan-American, đã chua chát nhận định qua bài viết trên tờ “Thần Học cho Thế hệ Thiên niên kỷ” tựa là Junipero, Activism, and Ignorance (Junipero, Chủ nghĩa Đấu tranh, và sự Ngu dốt). Hồi ấy, ít người chịu đọc bài viết của cha. Nay thì cao trào BLM đã hạ màn, lòng người tương đối dịu xuống, đọc lại bài viết quả thấy thấm thía:



Những lời vu khống có tính lịch sử mà nhân vật nổi tiếng là Thánh Junipero Serra phải gánh chịu hiện là điều thật sự rất đau buồn. Một xúc phạm sự thật nghiêm trọng, như thường xảy ra với những lời nói dối, đã được sử dụng để thao túng công luận, bằng cách dùng những kẻ ngu dốt hữu ích để tạo ra một “người rơm” khổng lồ, lừa dối ngụy biện. Một “sự vu khống đang tiếp diễn cách nào đó” và nó còn tiếp diễn nhiều hơn nữa nếu những người tiếp nhận sự lừa dối là những người ngu dốt. Trong thời đại của chúng ta, chúng ta thấy những hậu quả tai hại của cuộc hôn nhân giữa chủ nghĩa đấu tranh chính trị và sự ngu dốt hời hợt, đến mức các định chế, vốn là cơ sở của một xã hội văn minh, bị đe dọa, trong khi lịch sử được viết lại một cách khéo léo có lợi cho ý thức hệ thời thượng.

Thật đau lòng khi cơn thịnh nộ mang tính biểu tượng, xổ lồng nhắm vào Thánh Junipero, nảy sinh giữa một xã hội rất phát triển, với các tiêu chuẩn cao về giáo dục. Thật đáng buồn khi chứng kiến việc thiếu nghiêm túc và thiếu sâu sắc, tức sự hời hợt đau lòng nhất, đã tiếm đoạt vị trí tiên phong về kỹ thuật trên thế giới. Không thể là gì khác ngoài một điềm báo cực kỳ tồi tệ khi thấy sự man rợ lại có thể nảy sinh một cách trơ trẽn, và sự ngu dốt lại được tôn thờ đến thế, tại chính nơi diễn ra những tiến bộ kỹ thuật vĩ đại nhất, trong cái nôi quyền lực của nền văn minh của chúng ta.

Loại bỏ các bức tượng của Thánh Junipero ở Los Angeles và San Francisco, thiết lập diễn trình xét xử ngài theo mẫu chống dị giáo ngày xưa, đầy những lập luận ngược thời, sự ngu dốt có lọc lựa và các giả trá, hợp pháp hóa việc sử dụng bạo lực, thay vì thảo luận nghiêm túc và nghiên cứu sâu sắc, không thể là gì khác ngoài việc là những dấu hiệu thao túng, biểu lộ sự suy sụp của văn minh. Như trước đây ở La Mã, những người man rợ đã tiếp quản quyền lãnh chúa ở đất nước hùng mạnh nhất thế giới này.

Những bản án tiền trảm hậu tấu về lịch sử không thể được thực hiện nếu không phạm những bất công sâu xa. Thánh Junipero là một thí dụ điển hình của điều đó. Ngài vốn là người từng rời bỏ quê hương để hiến đời mình cho việc truyền giảng Tin Mừng, từng rời đan viện của mình ở Queretaro, đi bộ 3327 km đến San Francisco, từng hiến đời mình cho các đoàn truyền giáo Phanxicô ở California, vốn là cái nôi của các thành phố lớn của California ngày nay. Ngài là người từng học ngôn ngữ của người bản địa California, từng sống với họ và yêu thương họ, thế mà giờ đây trở thành người bênh vực chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, nếu không muốn nói là diệt chủng.

Thánh Junipero đã bảo vệ mạnh mẽ các dân tộc bản địa. Ngài đã không tiếc công sức đi đến Thành phố Mexico, nơi đặt trụ sở của vị phó vương, để trình bày “Tuyên ngôn Nhân Quyền” nhằm bảo vệ người bản xứ và kêu gọi bảo vệ họ. Nổi bật trong các thư từ của ngài là những lời ngài tố cáo thường xuyên các vụ lạm dụng tình dục đối với người bản địa bởi những kẻ chinh phục. Ngài phản đối án tử hình đối với những người đã phá hủy phái bộ truyền giáo San Diego, giết một người bạn là linh mục của ngài, như thế biểu lộ một dấu hiệu nhân từ Kitô giáo, thiết lập một chứng từ cao thượng chống lại án tử hình trên lãnh thổ Bắc Mỹ. Từ những bức thư của ngài, chúng ta biết sự đánh giá và ấn tượng tích cực của ngài đối với người bản xứ, và ngài là một trong những người châu Âu đầu tiên ghi lại và ca ngợi vẻ đẹp tự nhiên của California.

Trái ngược với những gì người ta có thể nghĩ, các sứ bộ truyền giáo không áp đặt đức tin bằng vũ lực. Ngược lại, họ là những cộng đồng đa văn hóa, nơi người bản địa và người Tây Ban Nha làm việc và hoà lẫn với nhau, tạo nên nguồn gốc của giống dân metizo, một sắc dân mới, có nền văn hóa riêng, mà hiện vẫn còn những dấu tích kiến trúc, âm nhạc, văn học và tôn giáo. Người bản xứ không buộc phải theo đạo; chỉ 10 hoặc 20% trong số họ tiếp nhận đức tin Kitô giáo.

“Cuộc diệt chủng ở California” xảy ra một thế kỷ sau Thánh Junipero, trùng với “cơn sốt vàng” ở California. Chính Thống đốc đầu tiên của Tiểu bang đã áp đặt cuộc chiến tiêu diệt chống lại người da đỏ vào năm 1851. Thực thế, chính người Mỹ đã để lại nhiều bằng chứng về điều đó trong phần lớn các bộ phim Viễn Tây, trong đó những người da đỏ độc ác và tàn bạo luôn bị tàn sát. Chính kỵ binh của quân đội Bắc Mỹ chủ yếu gây ra thảm họa diệt chủng, chứ không phải các nhà truyền giáo Tây Ban Nha. Vì vậy, người ta không thể không ta thán sự bất công lịch sử đã gây ra đối với một trong những người rèn đúc nên California, Thánh Junipero Serra.