Có phải Rút lui khỏi Thị trường-Tự do là cải thiện việc giải quyết vấn đề?

BUENOS AIRES, AUG 3, 2002 (Zenit. org)- Những bài toán kinh tế đang gây khó khăn trở lại cho Mỹ , sau một thập niên cải tổ thi trường -tự do. Nhưng không như làn sóng to lớn cuối cùng các vấn đề trong những năm 1980, không ai xem ra biết phải làm gì khoảng thời gian này, Nhật báo Wall Street ghi nhận hôm 25/7.

Năm nay đã thấy một nền kinh tế sụp đổ tại Argentina, một hành động thất bại tại Venezuela, những phản đối quần chúng tại Peru và Paraguay, và một sự rối loạn tài chính đang sâu thêm tại Brasil.


Những điều gây rắc rối là một sự thiếu quan tâm của Hoa Kỳ trong vùng. Trước đây, Hoa Kỳ cổ võ những cải tổ dân chủ và những hệ thống kinh tế tự do hơn, Nhật báo nói. Nhưng khoảng thời gian gần đây Mỹ Latin lại thấp trong danh sách ưu tiên Hoa Kỳ , sau những gương xấu Wall Street và chiến tranh chống khủng bố.

Cuộc khủng hoảng hiện nay xảy ra sau một thời kỳ viễn ảnh kinh tế lạc quan. Năm 1999 Mỹ Latin đã vượt Asia như là nơi dành cho sự đầu tư về thực vật và đồ trang bị, gòm hơn $100 billion năm đó.

Một cuộc nghiên cứu trong vùng phổ biến ngày 22 /7 trong tờ Financial Times nói rằng đang khi kiểu tư bản tự do được chấp nhận trong những năm 1990 bị rối loạn sâu xa, thì không lẽ các nước sẽ đi lùi lại những nền kinh tế nhà nước thống trị và những chính sách theo chủ nghĩa dân túy khác mà nó đã loại bỏ trong năm 1980.

Dầu sao đi nữa, sự bất ổn xã hội sôi sục giữa dân nghèo và cả giữa những chuyên nghiệp giai cấp trung, họ cảm thấy mình tổn thương bởi những thay đổi kinh tế vừa mới đây. Những nhóm này biết điều mình chống --sự tư hữu hóa là một lo lắng đặc biệt-hơn là điều mình ủng hộ, và họ xuống đường mau lẹ để hoàn thành mục tiêu của mình, báo Financial Times nhận xét.

Sự hiển nhiên của việc phản đối này biểu lộ tại Bolivia, nơi Evo Morales, người lãnh đạo những kẻ trồng coca mà phần đông là người bản xứ, và nổi tiếng vì ông chống chương trình diệt tận gốc ma túy do Hoa Kỳ hậu thuẩn, được lối 20% phiếu trong cuộc bàu cử tổng thống tháng June.

Tại Peru, những dự án bán hai máy phát điện do nhà nước sỡ hữu cho mọt công ty Belgian phải bi hủy bỏ sau khi dân chúng biểu tình đòi buộc Tổng thống Alejando Toledo tuyên bố một tình trạng khẩn trương, và thậm chí cải tổ Nội Cát của ông, báo New York Times tường thuật ngày 19 /7.

Những sự phản đối xảy ra sau khi chính phủ tiếp tục bán những tài sản đã khởi sự dưới Chính Quyền Fujimori. Những công chức Chính phủ nói chương trình có hiệu quả, với những cải thiện có ý nghĩa trong các dịch vụ điện thoại và cung cấp điện khí. Việc tư hữu hoá các hầm mỏ đã cải tiến khu vực rất nhiều nên việc làm trong khu vực này và những sinh hoạt liên hệ đã gia tăng tới hơn 60. 000 ngày nay, từ 42. 000 trong năm 1993.

Những kết quả hỗn hợp nhờ cải tổ

Tờ New York Times bình luận rằng những cải tổ thị trường đã sinh ra một số kết quả tích cực, với cạnh tranh nhiều hơn, lạm phát thấp hơn và kinh tế ngày càng lớn mạnh. Tại Chile, kinh tế đã vững, và tại Mexico, xuất khẩu tăng gấp năm lần trong một đợt 12 năm. Tại Bolivia, nạn nghèo đói hạ thấp từ 86% dân số trong những năm 1970 tới 58. 6% ngày nay.

Nhưng, 44% người Mỹ Latin còn sống trong cảng nghèo. Và con số người thất nghiệp đã hơn gấp đôi trong một thập niên. Nói chung, việc tăng trưởng kinh tế bị trì trệ trong những năm gần đây.

Tháng 7 cũng cho thấy những phản đối tại Paraguay, báo Economist tường thuật trong số ra ngày 20/7. Những cuộc biểu tình chống chính phủ Luis Gonzalez Macchi đã giết chết 2 người, làm bị thương 12 người và có hơn 200 người bị bắt.

Tiếp theo những cuộc biểu tình trong tháng Mai chính phủ vứt bỏ việc bán Copaco, độc quyền viễn thông nhà nước, và lập lại luật tư hữu hóa. Theo tờ Economist, trường hợp tư hữu hóa bị mất uy tín bởi những khẳng định tham nhũng bao hàm các thân nhân tổng thống.

Một xứ khác bị tác động xấu bởi những vấn đề kinh tế, là Urugay. Bây giờ trong năm thứ bốn suy thoái của nó, xứ đã thấy tổng sản lượng gia đình hạ tới mức 10% trong một phần tư đầu, đang khi nạn thất nghiệp leo thang tới hơn 15% từ ước độ 10% trong nắm 1998, tờ Financial Times tường thuật ngày 29 /7.

Những dự trữ ngân hàng trung ương đã giảm từ $3. 1 billion đầu năm xuống tới ít hơn $900 triệu tuần qua. Không nhờ số chi khẩn cấp $ 840 triệu do Quĩ Tiền tệ Quốc tế và những kẻ cho vày từ nhiều phía khác trong tháng qua, thì các hầm két gần như cạn.

Nhưng các món vay mượn chỉ được một không gian thở ngắn, với cơn khủng hoảng đào sâu tuần này. Hãng Reuters tường thuật rằng chính phủ Uruguay đã tạm thời đình chỉ hoạt động tại tất cả các ngân hàng để chận đứng nhu cầu rút tiền làm cho đồng peso giảm giá tới 14%. Từ ngày 18 June tới lúc ổn định giá cả hôm thứ Ba, đồng tiền địa phương mất một nữa giá so với đống dollar Hoa Kỳ

Lổi của ai?

Một mục báo Guardian Britain phát hành ngày 23 /7, đặc biệt phê phán về những cải cách thị trường tự do và chính sách Hoa Kỳ trong vùng: Đối với đa số, câu chuyện của những năm 90 là một câu chuyện của lỗ hổng thu nhập mở rộng đều đặng giữa một số ít kẻ phồn vinh dưới những chế độ tư hữu hóa và thị trường tự do, và phần còn lại. Bây giờ, cả sự phồn vinh mỏng manh đó là một ký ức phai dần.

Guardian ghi nhận rằng tại Argentina, quốc gia đã trung thành nhất theo thị tường tự do và những điều lệ của IMF, thu nhập quốc gia đã giảm gần hai phần ba trong một năm.

Nền dân chủ và thị trường tự do đã tới châu Mỹ Latin, nhưng xuyên qua lục địa, có sự giận dữ và đói khát, tờ báo nói. Khi nói tới dân sống trên các đường phố, thì cuộc thí nghiệm đã thất bại.

Không phải mọi người chê trách những cải tổ thị trường tự do đối với các vấn đề hiện nay. Báo Latin Mỹn Outlook, phát hành do Mỹn Enterprise Institute, cho rằng một nền văn hóa có nhược điểm đóng một vai trò trong tình trạng hỗn độn. Dường lối chính trị phải là một cái gì hơn là sự bảo trợ cho những đồ đệ có công hay là hơn sự thuận lợi cho một sốt ít người quen thân làm giàu qua những tiếp xúc chính phủ, bài báo nói trong bản tin tháng 7.

Rất thường, nhiều kẻ còn sẵn sàng tin rằng bất cứ ứng viên nào cũng có thể giải quyết tất cả các vấn đề của họ, báo ghi nhận. Những nhà chính trị hứa cách trơ tráo những điều họ phải biết mình không thể thực hiện, do đó tự đưa mình vào một cuộc khủng hoảng cai trị.

Một gương kiểu vấn đề này thấy tại Argentina. Một cuộc phân tích phổ biến ngày 26 /7 do tờ Christian Science Monitor chứng tỏ rằng hầu hết quyền tiêu xài nằm trong tay 23 quan chức tỉnh. Theo lịch sử, các tỉnh trưởng đã tiêu pha phóng túng, in ra tiền tệ riêng mình, và phân phát những công việc thoải mái cho bạn bè. Điều này thường tạo ra số nợ khổng lồ và sự lạm phát phá hoại, tờ báo nói.

Giữa năm 1995 và 2000, sự tiêu xài trong các tỉnh lên tới 25%, mặc dầu lạm phát không có. Điều này đưa tới các chính quyền dựng nên một khối nợ nước ngoài không thể chịu được.

Giữa những vấn đề này 12 quốc trưởng Nam Mỹ đã hợp tuần qua tại Guayaqui, Ecuador, tờ Washington Times tường thuật ngày 17 /7. Cuối buổi hợp, các vị đã ký một bảo thỏa thuận cam kết đưa các nước của mình vào trong sự hội nhập cấp vùng hơn nữa.

Thoả thuận Guayaquil tập trung cách riêng vào ý nghĩa của sự tiếp tục nói chuyện giữa Cộng đồng các Quốc gia Andean và Thị trường Chung miền Nam, hay là Mercossur. Theo sự thoả thuận, các nước tham gia sẽ cố gắng xây dựng cuối năm một vùng tự do-mậu dịch khắp miền.

Văn kiện kết thúc cũng bao gồm một cam kết của các quốc gia nam mỹ phải bảo vệ những cơ chế dân chủ và thiết lập một bộ máy liên đới tài chính ngõ hầu bảo toàn quyền cai trị trong những nước như Argentina đang đương đầu với khủng hoảng kinh tế trầm trọng. Sự hợp tác thể ấy cần thiết hơn bao giờ.