 |
Những cuộc thăm dò dư luận cho thấy phần đông dân chúng Hoa Kỳ (60-70% theo Fox News) không ủng hộ sự tấn công, dù chỉ là ngắn hạn không quá 3 ngày như chính quyền Obama công bố. Số dân biểu và Thượng Nghị Sỹ chống việc can thiệp quân sự đang có một tỷ số áp đảo là 6 trên 1 (theo AP).
Tuy nhiên con số những người chưa quyết định còn cao lắm, trên một nửa ở Hạ Viện và trên 1 phần 3 ở Thượng Viện (AP), và như vậy thì một sự vận động ráo riết cuả chính quyền Obama vẫn có thể làm đảo ngược tình thế đang suy yếu cuả ông. Hoặc một biến cố quan trọng nào đó xảy ra, như nếu có một sự kiện tàn sát Kitô giáo ở làng Maaloula do quân nổi loạn mới chiếm được, hoặc nếu chính quyền Syria đồng ý giải giáp toàn bộ vũ khí hoá học như Nga và ngoại trưởng Hoa Kỳ đã đề xướng (Xem update *), cũng có thể thay đổi lá phiếu cuả Quốc Hội.
Một trong những câu hỏi quan trọng đang bàn cãi ở Quốc Hội là Hoa Kỳ lấy căn bản nào để tham chiến?
Theo luật, Hoa Kỳ chỉ có quyền tham chiến khi quyền lợi cuả Hoa Kỳ bị xâm phạm.
Hoa Kỳ đã không có một quyền lợi nào ở Syria từ rất lâu rồi. Việc sử dụng vũ khí hoá học cuả Syria, nếu có, không làm hại tới bất cứ một quốc gia lân cận nào và vì thế không có một lân bang nào lên tiếng đòi trừng phạt Syria cả.
Vậy thì, Hoa Kỳ chỉ có thể trừng phạt Syria với danh nghĩa họ đã vi phạm Công Pháp Quốc Tế về vũ khí hoá học. Điều này đòi hỏi có một phán quyết cuả Hội đồng Bảo An LHQ, mà đó là một điều không thể đạt được vì sự chống đối cuả Nga và Trung Cộng.
Nói một cách nôm na, tuy rằng Syria đáng bị trừng phạt nếu sử dụng vũ khí hoá học, nhưng nếu làm việc ấy thì Obama sẽ ở vào một thế "hợp tình nhưng không biết có hợp lý theo Công Pháp quốc tế không".
Nói tới "hợp tình", người ta nghĩ tới lý thuyết "chiến tranh chính đáng" (just war) cuả Giáo Hội.
Nhưng nếu lấy lý thuyết "chiến tranh chính đáng" (just war) làm căn bản, thì việc Hoa Kỳ đơn phương trừng phạt Syria vẫn không chắc chắn lắm là có đạo đức.
Nhiều học giả Công Giáo đã lên tiếng về vần đề "chính đáng" này.
 |
-Linh Mục Dòng Tên Richard Ryscavage của Đại học Fairfield, Connecticut, và Linh Mục Bryan Massingale, của Đại học Marquette ở Wisconsin, gợi ý rằng trong trường hợp này thì một hành động quân sự có đủ tiêu chuẩn về loại chiến tranh chính đáng (just war criteria), tuy nhiên phải có những cố gắng tiếp cận khác trước khi sử dụng đến quân sự.
-Cha Ryscavage, Giám đốc Trung tâm Fairfield 'đức tin và đời sống công cộng' và là một giáo sư xã hội học, cho rằng giáo lý cuả Giáo Hội không thuần tuý là 'chủ hoà' (pacifist). Trong lời giảng dạy về chiến tranh vẫn "có một lý thuyết rất mạnh về công lý", bởi vì đôi khi cách tiếp cận 'chủ hoà', tức là 'hòa bình bằng mọi giá' đơn giản không thể thực hiện được.
Đây là một khái niệm tương đối mới về "trách nhiệm phải bảo vệ " (responsibility to protect) mà Đức Thánh Cha Benedict XVI đã đề ra tại Đại hội đồng LHQ năm 2008, khái niệm này là "một phần mở rộng tự nhiên của nguyên tắc liên đới (solidarity) cuả Công Giáo, dạy rằng chúng ta đều là một phần của gia đình nhân loại ". Nghĩa là khi một chính phủ thất bại không thể bảo vệ người dân của họ, hoặc chính phủ tự khởi động các cuộc tấn công với quy mô lớn trên thường dân, " thì các quốc gia trên thế giới có một trách nhiệm đạo đức phải can thiệp để bảo vệ những người vô tội ".
Tuy nhiên, Cha Ryscavage thêm rằng chủ trương của chính quyền Obama và những người ủng hộ một cuộc tấn công quân sự "không hoàn toàn rõ ràng. " Vì những nỗ lực ngoại giao đã cạn chưa? Mục tiêu là gì ? có phải để ngăn chặn các cuộc tấn công hóa học trong tương lai không? Hay chỉ là một hành động tượng trưng để chứng tỏ "chúng ta phải làm một cái gì đó"?
-Cha Massingale, tiến sĩ và giáo sư thần học luân lý, cho biết rằng nếu chỉ dùng các tiêu chuẩn chiến tranh (cuả lý thuyết Chiến tranh chính đáng) như một danh sách kiểm tra thì " chúng ta đang đặt sai vấn đề".
Nhắc lại các tiêu chuẩn về chiến tranh chính đáng, trong sách "Giáo lý Công Giáo" có những câu hỏi như sau:
. Sự thiệt hại gây ra bởi kẻ gây hấn có lâu dài, nghiêm trọng và rõ ràng không?
. Có phải tất cả các phương thế khác để chấm dứt sự xâm hại thì đều không thực tế hoặc không hiệu quả không?
. Việc sử dụng vũ lực có được bao nhiêu thành công ?
. Việc sử dụng vũ lực có tương xứng với hành vi xâm hại không ?
Cha Massingale nói rằng tình hình ở Syria đáp ứng một số tiêu chuẩn nêu trên, nhưng thay vì sử dụng chúng như là một danh sách kiểm tra để biện minh cho một hành động, thì cũng phải dùng chúng là những " tiêu chuẩn để khai sáng" nữa. (“criteria for discernment.”)
Ngài giải thích rằng có nhiều nghi ngờ về xác suất thành công của một cuộc tấn công quân sự, và đối lại thì cũng có nhiều quan ngại về "chủ nghĩa biệt lập tại Hoa Kỳ, với những ý tưởng cho rằng 'đây không phải là vấn đề của chúng ta', vì thế là một sự lơ là về trách nhiệm đạo đức. "
Vì sự nghiêm trọng của việc tấn công bằng vũ khí hóa học cũng như những tin tức đã có trước về các cuộc tấn công trên thường dân của chính phủ Syria, Cha Massingale cho biết ngài có thể đi theo, "trong một thế giới lý tưởng, " với phe chủ trương tấn công quân sự có giới hạn để " làm suy giảm việc sở hữu và việc sử dụng các loại vũ khí này của Syria. "
Nhưng ngài thừa nhận, " không có một sự lựa chọn nào mà không có rủi ro, không có giải pháp nào mà bàn tay không dính chàm", đây là một tình thế "tiến thoái lưỡng nan" mà Tổng thống Obama và các nhà lãnh đạo khác trên thế giới đang phải đối mặt.
- Bà Mary Ellen O'Connell, luật sư và là giáo sư nghiên cứu về tranh chấp quốc tế cuả trường Đại học Notre Dame, đang làm việc tại viện Kroc chuyên nghiên cứu về Hòa bình Quốc tế, thì cho rằng, trên pháp lý, Mỹ không có căn bản để tấn công Syria theo luật quốc tế. Thiếu sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, thì việc trả đũa hay trừng phạt " không phải là một hành động quân sự hợp pháp".
Bà cho biết, người ta có thể viện dẫn đến việc can thiệp của quốc tế trong cuộc nội chiến ở Libya, nhưng trong trường hợp này, Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc đã cho phép với lập luận rằng các lực lượng bên ngoài có thể giúp cứu sống dân chúng đang lâm nguy. Nhưng ở Syria, chưa có một nguy cơ như thế được chứng minh rõ ràng, bà nói.
-Bà Debra Erickson, giảng sư về tôn giáo tại trường cao đẳng Siena tại New York, đồng ý rằng một số tiêu chuẩn 'chiến tranh chính đáng' có vẻ được đáp ứng bởi tình hình Syria, nhưng bà hỏi rằng trách nhiệm quốc tế để bảo vệ người dân Syria có được rõ ràng không?
" Đây không phải là Rwanda, là nơi mà ý định diệt chủng là rõ ràng, và có những cuộc tấn công có kế hoạch để giết người, " nhưng ở Syria, " cả hai bên đều đang giết chết dân thường. "
Bà cũng nói rằng những vấn đề chính trị đã làm cho câu hỏi phức tạp thêm, chẳng hạn như các nước hỗ trợ Syria, Nga và Iran, có thể đạt được những thắng lợi gì, rồi thì những hệ quả trong khu vực là gì và tại sao một số nước tin rằng cần phải can thiệp ngay bây giờ.
" Saddam Hussein đã giết người Kurd bằng hơi ngạt trong nhiều năm " nhưng quốc tế không can thiệp, bà nói. Cuộc tấn công hóa học ở Syria thì kinh khủng thật, nhưng chỉ liên hệ đến một dân số nhỏ hơn ở Iraq nhiều, bà nói, "vậy thì động cơ thúc đẩy sự can thiệp quân sự ở đây có một số đáng phải nghi ngờ. "
-David Perry, giám đốc Trung tâm Vann tại Đại học Davidson ở Bắc Carolina, từng dạy về đạo đức và chiến tranh tại trường võ bị cuả bộ binh Mỹ 'Army War College' và ở hai đại học dòng Tên Santa Clara ở California và đại học Seattle.
Ông nói có " lý do chính đáng " để can thiệp quân sự ở Syria để ngăn chặn các hành động tàn bạo, nhưng mà nếu không đưa quân vào tham chiến thì sẽ đạt được bao nhiêu hiệu quả ?
Tuy triển vọng ngoại giao để giải quyết vấn đề Syria có vẻ yếu, nhưng Perry nói rằng các khả năng thương thuyết đã chưa được sử dụng hết. Mỹ đòi hỏi Tổng thống Syria Bashar Assad phải từ chức, và ông Assad nói rõ rằng ông không có ý định làm như vậy.
Perry gợi ý cần có một chính sách ngoại giao có thể chấp nhận được, như việc hạn chế một số quyền cuả ông Assad. Điều đó có thể là một cánh cửa mở rộng cho phép kết thúc cuộc chiến tồi tệ và đưa Syria vào một con đường tiến tới hòa bình, ông nói.
Ông cũng đặt câu hỏi liệu một cuộc tấn công vào Syria có hợp pháp theo luật quốc tế không. Tuy nhiên, ông trích dẫn một tiền lệ là sự can thiệp trong cuộc nội chiến Kosovo của NATO tuy "bất hợp pháp nhưng hợp tình " vì bảo vệ Kosovo khỏi bị nạn thanh lọc sắc tộc.
" Sẽ không có ai làm được điều này nếu không phải là chúng ta, " Perry nói.
Còn lập trường chính thức cuả Giáo Hội?
Đức Thánh Cha Phanxicô, các vị lãnh đạo Kitô giáo ở Syria, Chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Công Giáo Hoa Kỳ và những bề trên của các tổ chức đại diện cho các dòng tu Hoa Kỳ đã kêu gọi một giải pháp hòa bình thông qua đối thoại và đàm phán. Giáo Hội lập luận rằng sự can thiệp quân sự sẽ chỉ tiếp tục làm nóng thêm tình hình.
Đức Thánh Cha đã lên tiếng mạnh mẽ kêu gọi Hoà Bình và Giáo Hội Hoa Kỳ (HĐGMHK)cũng đã ráo riết cổ vũ bằng cánh gưỉ thư tới mọi dân biểu nghị sĩ ngày 5 tháng 9 vừa qua để yêu cầu họ ủng hộ một giải pháp chính trị phi chiến tranh ở Syria
Update *: Sáng thứ Ba, TT Syria đã tuyên bố đồng ý cho LHQ tiếp nhận và phá huỷ toàn bộ kho vũ khí hoá học. Pháp đang đưa ra một dự thảo lên Hội Đồng Bảo An để thi hành công việc này (cần ghi nhận là tất cả các dự thảo cuả Pháp từ trước đến nay đều bị Nga bác bỏ hết). TT Mỹ cũng tuyên bố đây là một diễn tiến tốt đẹp và ông ta sẽ chờ xem.