Vatican (CNS) – Mùa thu năm nay, với một loạt những ngày kỷ niệm, Tòa thánh Vatican đã chuyển sự chú ý vào các vị giáo hoàng quá vãng, những người vẫn còn sống động trong ký ức của giáo hội.
Đã có một chuỗi dài liên tiếp những buổi hội nghị, phim ảnh, phụng vụ, diễn từ, sách vở và các bài báo, ở đó 4 vị cố giáo hoàng, đặc biệt là Piô XII, Gioan XXIII, Phaolô VI và Gioan Phaolô II, được tôn vinh, ca ngợi, bảo vệ và, trong một số trường hợp, được để nghị tuyên thánh.
Có những ngày tờ báo L'Osservatore Romano của Tòa thánh Vatican đăng tải nhiều tin về các giáo hoàng đã quá cố hơn về vị giáo hoàng hiện đang ngồi trên ngai tòa Thánh Phêrô lúc này.
Đức giáo hoàng Bênêđictô XVI đã nổi bật trong các buổi lễ tưởng niệm; ngài đọc diễn từ và cử hành các thánh lễ đặc biệt cầu cho các vị tiền nhiệm, và thường rút ra những bài học từ các lời giáo huấn của những vị đó.
Tại sao giáo hội tiếp tục nhìn về quá khứ?
Giovanni Maria Vian, giám đốc tờ báo của Tòa thánh Vatican trả lời: “Bởi vì truyền thống là căn bản của giáo hội. Chúng ta nhìn lại quá khứ để có thể hướng về tương lai.”
Ông nói: Đối với giáo hội, các điều giảng huấn của những vị giáo hoàng trước không chỉ có giá trị lịch sử, nhưng vẫn còn sinh động.
Giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10 năm nay là thời gian ghi dấu những kỷ niệm đáng nhớ: 50 năm ngày mất của giáo hoàng Piô XII, ngày tuyển chọn giáo hoàng Gioan XXIII, và 30 năm kể từ 1978 “một năm của 3 giáo hoàng” (năm 1978 xảy ra cái chết của giáo hoàng Phaolô VI, sự đắc cử và cái chết của giáo hoàng Gioan Phaolô I, và năm lên ngôi của giáo hoàng Gioan Phaolô II).
Nhưng hồi tưởng đáng ghi nhớ thực sự bắt đầu vào tháng 7, với ngày kỷ niệm 40 năm thông điệp “Humanae Vitae" (Đời sống Con người) của giáo hoàng Phaolô VI. Đức giáo hoàng Bênêđictô không những chỉ cực lực bảo vệ những giáo huấn của thông điệp này về vấn đề ngừa thai mà còn đi xa hơn nữa với lời khen ngợi lòng can đảm và “viễn kiến nhìn xa trông rộng” của giáo hoàng Phaolô VI khi đề cao một lập trường mà chắc chắn bị nhiều người chỉ trích.
Vào tháng 9, một chiến dịch lớn đã khởi đầu nhằm triển dương đức tính thánh thiện của giáo hoàng Piô XII và bênh vực ngài về những cáo buộc rằng ngài đã không làm đủ để cứu vớt những người Do thái vào hồi Thế chiến II.
Một ủy ban gồm các nhà lãnh đạo Công giáo đã được thành lập để đề cao di sản của ngài, nhiều hội nghị - có hội nghị được cả sự tham dự của người Do thái – được tổ chức, nhiều bài báo xuất hiện trên báo chí Toà thánh Vatican, và một bức chân dung được đem trưng bày gần quảng trường Thánh Phêrô ở Roma.
Đức giáo hoàng Bênêđictô đã cử hành thánh lễ kỷ niệm 50 ngày giáo hoàng Piô XII qua đời, khen ngợi không chỉ những hành động của vị giáo hoàng này trong thời chiến mà còn tán dương tài lãnh đạo đầy sáng kiến trong các lãnh vực phụng vụ, diễn giải Kinh thánh và khoa giáo hội học.
Vào tháng 10, đến lượt giáo hoàng Gioan Phaolô II, với những lễ kỷ niệm, các hội nghị và thông điệp đánh dấu ngày vị giáo hoàng này được tuyển chọn năm 1978, cao điểm là một cuốn phim mới về cuộc đời của ngài được khởi quay tại Vatican.
Cuối tháng 10, Đức giáo hoàng Bênêđictô chủ sự một buổi cầu nguyện tưởng niệm tại ngôi mộ của giáo hoàng Gioan XXIII. Kỷ niệm cuộc đắc cử của ngài năm 1958 được đánh dấu bằng rất nhiều bài báo trên các nhật báo và tạp chí tại Ý, cũng như một cuốn phim mới và chuỗi kịch bản trên đài truyền hình được nhiều khán thính giả hâm mộ.
Hơn nữa, việc tưởng niệm các vị giáo hoàng đã quá vãng còn được làm cho sinh động hẳn lên qua những thỉnh cầu tuyên thánh cho các ngài. Trường hợp của giáo hoàng Piô XII có lẽ được rất nhiều người biết tới và gây tranh cãi nhiều nhất. Hiện nay tiến trình tuyên thánh đó được ngừng lại trong “thời gian suy tư”, nhưng lời thỉnh cầu phong thánh quả thực là một tiến trình tích cực đối với 5 vị giáo hoàng tiền nhiệm.
Giáo hoàng Gioan XXIII được phong chân phước năm 2000. Tiến trình về giáo hoàng Gioan Phaolô I mới đây đã qua được một bước dài, đó là sự chấp thuận giai đoạn điều tra cấp giáo phận. Trường hợp về giáo hoàng Phaolô VI đã được dệ trình lên Tòa thánh Vatican. Và phong trào “santo subito!” (xin tuyên thánh ngay!) đang thúc đẩy mau chóng tiến trình tuyên phong chân phước cho giáo hoàng Gioan Phaolô II.
Sự thúc đẩy trong việc tuyên thánh cho các vị giáo hoàng quá vãng là một khuynh hướng tương đối mới mẻ. Suốt 700 năm qua, chỉ có hai vị giáo hoàng được tuyên thánh. Vậy mà ngày nay, dường như người ta thường nghĩ rằng một vị giáo hoàng sau khi qua đời sớm muộn gì thì cũng được đề nghị phong thánh.
Luigi Accattoli, một nhà báo Ý có thế giá đã tường trình tin tức về Tòa thánh Vatican hàng mấy chục năm, sau khi giáo hoàng Gioan Phaolô II qua đời, ông có viết rằng việc tuyên thánh cho các vị giáo hoàng là “chuyện không cần thiết” và giáo hội nên để sức tìm tòi hầu khám phá ra các vị thánh ít được biết tới.
Ông nói chính giáo hoàng Phaolô VI là người bắn phát súng khai mạc vào “cuộc chạy đua phong thánh” cho các vị giáo hoàng. Vào lúc kết thúc công đồng Vatican II ngài cùng một lúc đưa ra lời thỉnh cầu phong thánh cho hai giáo hoàng Piô XII và Gioan XXIII.
Ông nói: Các vị giáo hoàng mới đây chắc chắn là những người thánh thiện. Nhưng đôi khi vội vã tuyên thánh cho một vị giáo hoàng lại đơn giản chỉ là một cách để “hàng giáo phẩm Roma tự phong thánh cho chính mình”.
Quan điểm của ông không được nhiều người tại Vatican chia sẻ. Lm Dòng Tên Paolo Molinari, mới đây là cáo thỉnh viên vụ phong thánh cho giáo hoàng Phaolô VI, nói rằng đó là một quan niệm sai lạc khi cho rằng “mỗi vị giáo hoàng ngày nay đều được tuyên thánh hết cả.
Cha nói: “Tất cả các giáo hoàng mới đây không phải được đề nghị phong thánh chỉ vì các ngài là giáo hoàng, nhưng là vì người ta công nhận nơi các ngài có một cách sống phi thường của người Kitô hữu.”
Điều kiện tiên quyết khi mở hồ sơ tuyên thánh là "fama sanctitatis", một từ ngữ Latin có nghĩa là “nổi tiếng về thánh thiện”, điều kiện này phải được nhiều người tín hữu công nhận. Một số người có khuynh hướng nghĩ thuận lợi hơn cho các vị giáo hoàng vì các ngài là những người sống trên sân khấu được cả thế giới biết đến.
Nhưng cha Molinari nói rằng nổi danh khắp hoàn cầu, ngay cả đối với các vị giáo hoàng, không bảo đảm rằng đã có được sự nổi tiếng về thánh đức. Điều đó có thể tác động ở cả hai chiều.
Hôm 2 tháng 11, nhân ngày Lễ các Linh hồn, Đức giáo hoàng Bênêđictô đã cầu nguyện dưới hầm đền thánh Phêrô để tưởng niệm các vị tiền nhiệm đã qua đời. Đây là một dấu chỉ nữa cho biết dù các vị giáo hoàng đã qua đi, nhưng các ngài vẫn được tưởng nhớ.
Đã có một chuỗi dài liên tiếp những buổi hội nghị, phim ảnh, phụng vụ, diễn từ, sách vở và các bài báo, ở đó 4 vị cố giáo hoàng, đặc biệt là Piô XII, Gioan XXIII, Phaolô VI và Gioan Phaolô II, được tôn vinh, ca ngợi, bảo vệ và, trong một số trường hợp, được để nghị tuyên thánh.
Có những ngày tờ báo L'Osservatore Romano của Tòa thánh Vatican đăng tải nhiều tin về các giáo hoàng đã quá cố hơn về vị giáo hoàng hiện đang ngồi trên ngai tòa Thánh Phêrô lúc này.
Đức giáo hoàng Bênêđictô XVI đã nổi bật trong các buổi lễ tưởng niệm; ngài đọc diễn từ và cử hành các thánh lễ đặc biệt cầu cho các vị tiền nhiệm, và thường rút ra những bài học từ các lời giáo huấn của những vị đó.
Tại sao giáo hội tiếp tục nhìn về quá khứ?
Giovanni Maria Vian, giám đốc tờ báo của Tòa thánh Vatican trả lời: “Bởi vì truyền thống là căn bản của giáo hội. Chúng ta nhìn lại quá khứ để có thể hướng về tương lai.”
Ông nói: Đối với giáo hội, các điều giảng huấn của những vị giáo hoàng trước không chỉ có giá trị lịch sử, nhưng vẫn còn sinh động.
Giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10 năm nay là thời gian ghi dấu những kỷ niệm đáng nhớ: 50 năm ngày mất của giáo hoàng Piô XII, ngày tuyển chọn giáo hoàng Gioan XXIII, và 30 năm kể từ 1978 “một năm của 3 giáo hoàng” (năm 1978 xảy ra cái chết của giáo hoàng Phaolô VI, sự đắc cử và cái chết của giáo hoàng Gioan Phaolô I, và năm lên ngôi của giáo hoàng Gioan Phaolô II).
Nhưng hồi tưởng đáng ghi nhớ thực sự bắt đầu vào tháng 7, với ngày kỷ niệm 40 năm thông điệp “Humanae Vitae" (Đời sống Con người) của giáo hoàng Phaolô VI. Đức giáo hoàng Bênêđictô không những chỉ cực lực bảo vệ những giáo huấn của thông điệp này về vấn đề ngừa thai mà còn đi xa hơn nữa với lời khen ngợi lòng can đảm và “viễn kiến nhìn xa trông rộng” của giáo hoàng Phaolô VI khi đề cao một lập trường mà chắc chắn bị nhiều người chỉ trích.
Vào tháng 9, một chiến dịch lớn đã khởi đầu nhằm triển dương đức tính thánh thiện của giáo hoàng Piô XII và bênh vực ngài về những cáo buộc rằng ngài đã không làm đủ để cứu vớt những người Do thái vào hồi Thế chiến II.
Một ủy ban gồm các nhà lãnh đạo Công giáo đã được thành lập để đề cao di sản của ngài, nhiều hội nghị - có hội nghị được cả sự tham dự của người Do thái – được tổ chức, nhiều bài báo xuất hiện trên báo chí Toà thánh Vatican, và một bức chân dung được đem trưng bày gần quảng trường Thánh Phêrô ở Roma.
Đức giáo hoàng Bênêđictô đã cử hành thánh lễ kỷ niệm 50 ngày giáo hoàng Piô XII qua đời, khen ngợi không chỉ những hành động của vị giáo hoàng này trong thời chiến mà còn tán dương tài lãnh đạo đầy sáng kiến trong các lãnh vực phụng vụ, diễn giải Kinh thánh và khoa giáo hội học.
Vào tháng 10, đến lượt giáo hoàng Gioan Phaolô II, với những lễ kỷ niệm, các hội nghị và thông điệp đánh dấu ngày vị giáo hoàng này được tuyển chọn năm 1978, cao điểm là một cuốn phim mới về cuộc đời của ngài được khởi quay tại Vatican.
Cuối tháng 10, Đức giáo hoàng Bênêđictô chủ sự một buổi cầu nguyện tưởng niệm tại ngôi mộ của giáo hoàng Gioan XXIII. Kỷ niệm cuộc đắc cử của ngài năm 1958 được đánh dấu bằng rất nhiều bài báo trên các nhật báo và tạp chí tại Ý, cũng như một cuốn phim mới và chuỗi kịch bản trên đài truyền hình được nhiều khán thính giả hâm mộ.
Hơn nữa, việc tưởng niệm các vị giáo hoàng đã quá vãng còn được làm cho sinh động hẳn lên qua những thỉnh cầu tuyên thánh cho các ngài. Trường hợp của giáo hoàng Piô XII có lẽ được rất nhiều người biết tới và gây tranh cãi nhiều nhất. Hiện nay tiến trình tuyên thánh đó được ngừng lại trong “thời gian suy tư”, nhưng lời thỉnh cầu phong thánh quả thực là một tiến trình tích cực đối với 5 vị giáo hoàng tiền nhiệm.
Giáo hoàng Gioan XXIII được phong chân phước năm 2000. Tiến trình về giáo hoàng Gioan Phaolô I mới đây đã qua được một bước dài, đó là sự chấp thuận giai đoạn điều tra cấp giáo phận. Trường hợp về giáo hoàng Phaolô VI đã được dệ trình lên Tòa thánh Vatican. Và phong trào “santo subito!” (xin tuyên thánh ngay!) đang thúc đẩy mau chóng tiến trình tuyên phong chân phước cho giáo hoàng Gioan Phaolô II.
Sự thúc đẩy trong việc tuyên thánh cho các vị giáo hoàng quá vãng là một khuynh hướng tương đối mới mẻ. Suốt 700 năm qua, chỉ có hai vị giáo hoàng được tuyên thánh. Vậy mà ngày nay, dường như người ta thường nghĩ rằng một vị giáo hoàng sau khi qua đời sớm muộn gì thì cũng được đề nghị phong thánh.
Luigi Accattoli, một nhà báo Ý có thế giá đã tường trình tin tức về Tòa thánh Vatican hàng mấy chục năm, sau khi giáo hoàng Gioan Phaolô II qua đời, ông có viết rằng việc tuyên thánh cho các vị giáo hoàng là “chuyện không cần thiết” và giáo hội nên để sức tìm tòi hầu khám phá ra các vị thánh ít được biết tới.
Ông nói chính giáo hoàng Phaolô VI là người bắn phát súng khai mạc vào “cuộc chạy đua phong thánh” cho các vị giáo hoàng. Vào lúc kết thúc công đồng Vatican II ngài cùng một lúc đưa ra lời thỉnh cầu phong thánh cho hai giáo hoàng Piô XII và Gioan XXIII.
Ông nói: Các vị giáo hoàng mới đây chắc chắn là những người thánh thiện. Nhưng đôi khi vội vã tuyên thánh cho một vị giáo hoàng lại đơn giản chỉ là một cách để “hàng giáo phẩm Roma tự phong thánh cho chính mình”.
Quan điểm của ông không được nhiều người tại Vatican chia sẻ. Lm Dòng Tên Paolo Molinari, mới đây là cáo thỉnh viên vụ phong thánh cho giáo hoàng Phaolô VI, nói rằng đó là một quan niệm sai lạc khi cho rằng “mỗi vị giáo hoàng ngày nay đều được tuyên thánh hết cả.
Cha nói: “Tất cả các giáo hoàng mới đây không phải được đề nghị phong thánh chỉ vì các ngài là giáo hoàng, nhưng là vì người ta công nhận nơi các ngài có một cách sống phi thường của người Kitô hữu.”
Điều kiện tiên quyết khi mở hồ sơ tuyên thánh là "fama sanctitatis", một từ ngữ Latin có nghĩa là “nổi tiếng về thánh thiện”, điều kiện này phải được nhiều người tín hữu công nhận. Một số người có khuynh hướng nghĩ thuận lợi hơn cho các vị giáo hoàng vì các ngài là những người sống trên sân khấu được cả thế giới biết đến.
Nhưng cha Molinari nói rằng nổi danh khắp hoàn cầu, ngay cả đối với các vị giáo hoàng, không bảo đảm rằng đã có được sự nổi tiếng về thánh đức. Điều đó có thể tác động ở cả hai chiều.
Hôm 2 tháng 11, nhân ngày Lễ các Linh hồn, Đức giáo hoàng Bênêđictô đã cầu nguyện dưới hầm đền thánh Phêrô để tưởng niệm các vị tiền nhiệm đã qua đời. Đây là một dấu chỉ nữa cho biết dù các vị giáo hoàng đã qua đi, nhưng các ngài vẫn được tưởng nhớ.