Trong chuyến máy bay từ Rôma đi Ankara, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI đã dành cho các nhà báo một cuộc họp báo. Mở đầu, Đức Thánh Cha nói:

Đức Thánh Cha tổ chức họp báo trên chuyến máy bay đi Ankara

Các bạn thân mến, các ký giả, nhiếp ảnh gia, tất cả các bạn, tôi thân ái chào các bạn trên chiếc máy bay này và tôi muốn chân thành bày tỏ lòng tri ân của tôi trước hoạt động của các bạn. Tôi biết đây là một hoạt động khó khăn, thường xuyên được xúc tiến dưới các điều kiện vất vả, để thông tin trong một thời gian ngắn về các chủ đề phức tạp và khó khăn, để đưa ra một tóm lược và làm cho trọng tâm của điều xảy ra hay điều được nói đến trở nên dễ hiểu. Mọi biến cố đến với nhân loại qua trung gian duy nhất là các bạn, và vì thế các bạn đang đảm trách một sứ vụ rất quan trọng mà tôi chân thành biết ơn. Chúng ta biết rằng mục tiêu của chuyến đi này là đối thoại, huynh đệ; đó là một dấn thân để hiểu biết giữa các nền văn hóa cho sự gặp gỡ giữa các nền văn hóa với các tôn giáo, cho sự hòa giải. Chúng ta tất cả đều cảm thấy có trách nhiệm vào giờ phút lịch sử khó khăn này và chúng ta hợp tác với nhau, công việc chúng ta rất quan trọng. Và vì thế, một nữa tôi cám ơn các bạn”.

Thưa Đức Thánh Cha, chuyến đi bắt đầu hôm nay đây là một trong các chuyến tông du Giáo Hoàng nhạy cảm nhất trong thời hiện đại vì những căng thẳng chồng chất chung quanh tiêu điểm đại kết. Đức Thánh Cha đối diện với điều này với tâm tình nào?

Tôi đối diện với nó với một đức tin và một niềm hy vọng mãnh mẽ. Tôi biết nhiều người đang đồng hành với chúng ta trong lời cầu nguyện. Tôi cũng biết là người dân Thổ Nhĩ Kỳ hiếu khách và cởi mở, những người ưa chuộng hòa bình; và tôi biết là Thổ Nhĩ Kỳ đã luôn là một chiếc cầu nối giữa các nền văn hóa và vì thế đây là một địa điểm gặp gỡ và đối thoại. Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng đây không phải là một hành trình chính trị, nhưng là một chuyến tông du mục vụ và như thế, nó được xác định và khẳng định bởi đối thoại và một dấn thân chung cho hòa bình. Đối thoại trong nhiều chiều kích khác nhau: giữa các nền văn hóa, đối thoại với Giáo Hội Chính Thống Giáo Constantinople và đồng thời là một sự thông cảm tốt hơn giữa tất cả chúng ta. Đương nhiên, tôi không nên khoa trương, những kết quả lớn lao không thể gặt hái được từ 3 ngày, tôi muốn nói là giá trị của nó có tính chất biểu tượng, hoa trái của những cuộc gặp gỡ như thế này, những cuộc gặp gỡ trong tình huynh đệ và trong niềm kính trọng nhau, những cuộc gặp gỡ phục vụ cho hòa bình, có giá trị của nó. Tôi tin thành quả của chuyến đi này là tính chất biểu tượng của một dấn thân cho hòa bình và tình huynh đệ giữa các dân tộc.

Thưa Đức Thánh Cha, ngài sắp đặt chân đến một đất nước với nhiều căng thẳng nhưng cũng nhiều hy vọng muốn trở thành một quốc gia Âu Châu. Đức Thánh Cha có nghĩ là Âu Châu có thể giúp Thổ Nhĩ Kỳ đề cập với nhận thức nhiều hơn về tiến trình hội nhập và sự tôn trọng các căn tính văn hóa và ngay cả các tôn giáo khác biệt?

Có thể có ích khi ta nhớ lại rằng người Cha của dân tộc Thổ hiện đại, Ataturk, đã dùng hiến pháp của nước Pháp như là kiểu mẫu để tái cấu trúc Thổ Nhĩ Kỳ. Ngay điểm khởi đầu của quốc gia Thổ hiện đại đã nằm sẵn sự đối thoại với lý trí và tư duy châu Âu, với lối sống của nó, để rồi được nhận thức dưới một cách thế khác trong một bối cảnh khác của lịch sử và tôn giáo. Do đó, đối thoại giữa lý trí châu Âu và truyền thống Hồi Giáo Thổ đã được khắc ghi trong chính sự tồn tại của nước Thổ Nhĩ Kỳ tân tiến, và như vậy chúng ta có một trách nhiệm hỗ tương với nhau. Ở châu Âu, chúng ta có một cuộc tranh luận giữa tính chất thế tục lành mạnh và chủ nghĩa thế tục. Và tôi tin điều này là quan trọng cho sự đối thoại thật sự với Thổ Nhĩ Kỳ. Chủ nghĩa thế tục, một quan niệm tách biệt hoàn toàn đời sống công cộng với tất cả các giá trị truyền thống, là một con đường không lối thoát. Chúng ta cần phải định nghĩa lại ý nghĩa của tính chất thế tục trong đó nhấn mạnh và bảo tồn không những sự khác biệt và sự biệt lập thật sự giữa các phạm trù mà còn là sự mạch lạc giữa chúng cũng như trách nhiệm tương quan; tính chất thế tục chỉ có thể tồn tại và phát triển trên cơ sở các giá trị có căn cội nơi tôn giáo. Chúng ta, những người châu Âu, cần nghĩ lại về tư duy thế tục của mình và Thổ Nhĩ Kỳ - khởi đầu từ lịch sử và căn cội của mình cần suy xét cách thế tái thiết cho tương lai, sự liên hệ giữa tính chất thế tục và truyền thống, giữa lý trí cởi mở và khoan dung trong đó tự do là một yếu tố căn bản và những giá trị giúp củng cố tự do.

Chuyến viếng thăm và gặp gỡ với Đức Thượng Phụ Bathôlômêô I chiếm một vị trí quan trọng trong chuyến đi này. Điều này có ý nghĩa gì với những kế hoạch gắn bó các Giáo Hội Kitô mà Đức Thánh Cha đã khẳng định từ khi bắt đầu triều Giáo Hoàng của mình?

Đừng kể đến những con số, giá trị biểu tượng, lịch sử và tinh thần của nó mới là đáng kể. Và chúng ta biết rằng Constantinople như một Rôma thứ hai, luôn luôn là một điểm tham chiếu của Chính Thống Giáo, Constantinople mang đến cho chúng ta nền văn hóa Chính Thống Byzantine, và nó vẫn là một điểm tham chiếu cho tất cả thế giới Chính Thống Giáo và do đó cho tất cả Kitô Giáo. Vì vậy giá trị biểu tượng của Tòa Thượng Phụ Constantinople tồn tại ngay cả cho đến ngày nay. Dù Đức Thượng Phụ không có quyền tài phán như Giáo Hoàng, ngài vẫn là điểm tham chiếu cho thế giới Chính Thống Giáo. Chính cuộc gặp gỡ với Đức Thượng Phụ, một cuộc gặp gỡ với giáo hội của thánh Tông Đồ Anrê, em của thánh Phêrô, cuộc gặp gỡ quan trọng giữa hai Giáo Hội chị em là giây phút quan trọng trong hành trình tìm kiếm hiệp nhất Kitô Giáo. Có những Giáo Hội Kitô khác, với tất cả dù nhỏ bé nhưng có hiện diện tại Thổ, chúng tôi đều gặp, cố nhiên là cùng với cộng đoàn Công Giáo nhỏ bé tại đây. Có thể nói đó là một biến cố hiệp thông vượt mọi chiều kích địa lý và văn hóa. Trong ý nghĩa này, tôi nghĩ biểu tượng này không phải là điều gì đó vô nghĩa trong chính nó nhưng là một thực tại sâu sắc. Tính chất biểu trưng của Constantinople, và chức năng thực sự và đúng đắn của Đức Thượng Phụ Chính Thống Giáo cũng rất quan trọng cho toàn thể hành trình đại kết.

Tôi xin lỗi là không thể tổ chức một cuộc họp báo trang trọng vì không có nhiều thời gian nhưng tôi hy vọng tôi đã đề cập đến một vài điều có thể có ích.