1. Tổng thống Trump trừng phạt Starmer bằng hành động can thiệp gây chấn động vào quần đảo Chagos.

Trong lúc Keir Starmer đang cố gắng xoa dịu tình hình với Ông Donald Trump, tổng thống Mỹ bất ngờ tung ra một đòn tấn công mạnh mẽ nhắm vào thủ tướng Anh.

Sáng thứ Ba, Luân Đôn thức dậy với một bài đăng trên Truth Social của Tổng thống Trump chỉ trích quyết định của Anh về việc giao quyền kiểm soát quần đảo Chagos - nơi đặt căn cứ quân sự chung của Anh và Mỹ tại Diego Garcia - cho Mauritius.

Chính phủ Anh từ lâu đã cho rằng thỏa thuận này phù hợp với chính quyền Mỹ, nhưng Tổng thống Trump đã lên án nó là một hành động “vô cùng ngu ngốc” và chỉ làm cho Nga và Trung Quốc thêm mạnh tay.

Sự can thiệp này là một cơn ác mộng mới đối với chính phủ của Starmer, vốn đã phải nỗ lực hết sức để duy trì mối liên hệ mà thủ tướng đã dày công xây dựng với Tòa Bạch Ốc trong tuần mà Tổng thống Trump tuyên bố sẽ áp thuế lên Anh và các đồng minh Âu Châu phản đối kế hoạch xâm lược Greenland bằng vũ lực của ông.

Các quan chức không hề được báo trước về sự can thiệp của Tổng thống Trump — điều này lại càng có lợi cho các đảng đối lập trong nước, những người đã vận động chống lại thỏa thuận này trong nhiều tháng qua.

Hôm thứ Ba, chính phủ của ông Starmer tỏ ra lạc quan, với phát ngôn nhân khẳng định rằng “Mỹ ủng hộ thỏa thuận này”. Một dự luật về việc chuyển giao hiện đang được xem xét tại quốc hội.

Tuy nhiên, các bộ trưởng xác nhận họ sẽ nỗ lực hơn nữa để củng cố sự ủng hộ của Mỹ đối với thỏa thuận Chagos trong những ngày tới. Giờ đây, ông Starmer sẽ phải dốc toàn lực để lấy lại thế cân bằng với người đồng cấp khó đoán của mình.

Chuyện gì đang xảy ra vậy?

Việc Tổng thống Trump dường như thay đổi ý định diễn ra sau những nỗ lực vận động hành lang tích cực về những rủi ro tiềm tàng của thỏa thuận này ở cả hai bờ Đại Tây Dương.

Tại Anh, chiến dịch phản đối thỏa thuận Chagos do các chính trị gia cánh hữu dẫn đầu, viện dẫn những lo ngại về ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Giờ đây họ đang tuyên bố giành chiến thắng.

Các quan chức Mỹ đã nhận được văn bản trình bày ý kiến từ Nigel Farage, lãnh đạo đảng Cải cách Anh theo chủ nghĩa dân túy, và các nhân vật thuộc đảng Bảo thủ, bao gồm Ross Kempsell, một Dân biểu và cựu trợ lý của Boris Johnson. GB News đưa tin hôm thứ Ba rằng một bức thư từ các nhà lập pháp Anh tỏ ra hoài nghi đã được trao cho nhóm của Tổng thống Trump trong chuyến thăm cấp nhà nước của ông tới Anh hồi tháng Chín.

Một nhà phân tích quốc phòng người Anh có liên hệ với Mỹ, giấu tên để có thể phát biểu thẳng thắn, cho biết: “Tất cả những người có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc ở Washington đều phản đối thỏa thuận này.”

Sophia Gaston, một nhà nghiên cứu tại Đại học King's College Luân Đôn, cho biết các tổ chức của Mỹ, những đơn vị đã tham gia đàm phán với Anh, đều “ủng hộ” thỏa thuận này và rằng Tổng thống Trump “vui vẻ thông qua nó vào tháng 5 như một cử chỉ thể hiện sự tin tưởng và thiện chí đối với mối quan hệ đặc biệt”.

Nhưng bà nói thêm: “Tuy nhiên, sự ủng hộ của tổng thống luôn tiềm ẩn rủi ro, bởi vì đây là một thỏa thuận hoàn toàn dựa trên sự tôn trọng luật pháp quốc tế, trong khi ông ấy ưu tiên sức mạnh quân sự vì lợi ích quốc gia.”

Một quan chức Anh, giấu tên, không phản bác điều này. Họ cho biết: “Ngũ Giác Đài và Bộ Ngoại giao đã xem xét kỹ lưỡng vấn đề này và kết luận rằng thỏa thuận này là kết quả tốt nhất có thể đạt được để bảo vệ các lợi ích quan trọng của Mỹ”.

Torrey Taussig, người từng tham gia vào thỏa thuận này với tư cách là giám đốc phụ trách các vấn đề Âu Châu tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời chính quyền Tổng thống Biden, đã nhấn mạnh các biện pháp bảo vệ trong thỏa thuận và cho biết: “Cả chính quyền Tổng thống Biden và chính quyền Tổng thống Trump đều ủng hộ thỏa thuận này vì nó bảo vệ căn cứ khỏi các phán quyết trọng tài quốc tế và duy trì một cách khách quan các lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ trong khu vực.”

Chuyên gia cao cấp của Hội đồng Đại Tây Dương nói thêm: “Tôi nghĩ mối liên hệ ngầm mà Tổng thống Trump đang cố gắng tạo ra giữa quần đảo Chagos và Greenland là các đồng minh của Mỹ không thể được tin tưởng để bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ, mặc dù đây là một nhận định không chính xác.”

Tuy nhiên, bà dự đoán những nỗ lực của Starmer nhằm xây dựng mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Trump “sẽ không dừng lại ở đây” và các nhà lãnh đạo Âu Châu sẽ tiếp tục “đầu tư đáng kể nguồn lực ngoại giao” để thay đổi suy nghĩ của ông về Greenland. Bà nói: “Nếu họ không thành công, tham vọng của Mỹ đối với Greenland có thể gây ra mối đe dọa hiện hữu đối với liên minh NATO”.

Ngoại trưởng và Phát triển Khối Thịnh vượng chung Stephen Doughty hôm thứ Ba thừa nhận rằng Anh giờ đây sẽ phải vận động hành lang lại với Mỹ về thỏa thuận Chagos.

“Tất nhiên, chúng tôi sẽ có các cuộc thảo luận với chính quyền trong những ngày tới để nhắc nhở họ về tầm quan trọng của thỏa thuận này và cách nó bảo đảm an ninh cho căn cứ quân sự,” ông nói với các Dân biểu.

Phát ngôn nhân của ông Starmer nói với các phóng viên rằng quy trình nghị viện để thông qua hiệp ước Chagos sẽ tiếp tục theo kế hoạch, trong khi Bộ Trưởng Tư Pháp Mauritius, Gavin Glover, đã đưa ra một tuyên bố nhấn mạnh rằng họ vẫn kỳ vọng việc chuyển giao sẽ được tiến hành. Các nhà hoạt động từ lâu đã lập luận rằng việc Anh quốc kiểm soát quần đảo này - bao gồm cả việc trục xuất người dân Chagos một cách cưỡng bức để nhường chỗ cho căn cứ quân sự vào những năm 1960 - là tàn dư từ thời kỳ Anh quốc còn là một đế chế toàn cầu.

Ông Glover nói: “Chủ quyền của Cộng hòa Mauritius đối với quần đảo Chagos đã được luật pháp quốc tế công nhận một cách rõ ràng và không nên là chủ đề tranh luận nữa.”

Gaston lập luận rằng Starmer vẫn có thể thuyết phục Tổng thống Trump tiếp tục ủng hộ, nhưng cảnh báo rằng cái giá phải trả có thể là giúp tìm ra giải pháp cho bế tắc của ông với Âu Châu về Greenland — hoặc cho phép tổng thống “giữ thể diện” trước Hội đồng Hòa bình Gaza đang bị chỉ trích nặng nề.

Vụ tranh cãi này cũng đặt ra những câu hỏi rộng hơn cho ông Starmer. Thủ tướng Anh, một luật sư nhân quyền, đã mô tả luật quốc tế là “kim chỉ nam” của mình và đã phải hứng chịu nhiều chỉ trích trong nước vì kiên định lập trường về thỏa thuận Chagos.

Callum Miller, phát ngôn viên về đối ngoại của đảng Dân chủ Tự do, kêu gọi một đường lối cứng rắn hơn, phát biểu trước Hạ viện rằng, “chúng ta phải cho Tổng thống Trump thấy rằng hành động của ông ấy sẽ có hậu quả” và “chúng ta không nên loại trừ bất kỳ lựa chọn nào” khi đối phó với ông ấy.

Tuy nhiên, những phản đối từ các Dân biểu phe đối lập khó có thể thuyết phục Starmer từ bỏ lập trường kiên định của mình là tìm kiếm điểm chung với Tổng thống Trump và nêu ra những bất đồng trong các cuộc gặp riêng.

Như một Dân biểu cao cấp của đảng Lao động đã nói: “Đó là trò chọc ghẹo tổng thống. Tốt nhất là đừng đáp trả.”

[Politico: Trump punishes Starmer with bombshell Chagos intervention]

2. Tổng thống Trump tung ra bài phát biểu hỗn loạn vào đêm khuya nhằm vào Âu Châu, thề sẽ chiếm Greenland.

Khi các quan chức Âu Châu thức dậy vào sáng thứ Ba, Tổng thống Donald Trump vẫn chưa đi ngủ. Ông đang bận rộn tấn công các nhà lãnh đạo Âu Châu thông qua nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình.

“Thật đáng sốc, đồng minh NATO ‘xuất sắc’ của chúng ta, Vương quốc Anh, hiện đang lên kế hoạch nhượng lại đảo Diego Garcia, nơi đặt một căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ, cho Mauritius, và làm như vậy mà KHÔNG CÓ LÝ DO GÌ CẢ,” Tổng thống Trump viết vào rạng sáng ngày 20 tháng Giêng.

Ông nói thêm: “Việc Anh quốc nhượng lại vùng đất vô cùng quan trọng này là một hành động VÔ CÙNG NGU XUẨN, và là một trong rất nhiều lý do an ninh quốc gia khiến Greenland phải được mua lại”.

Tổng thống Trump không dừng lại ở đó. Ông đăng tải những bức ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra, cho thấy các nhà lãnh đạo Âu Châu đang ngồi trong Phòng Bầu dục và nhìn vào một tấm bản đồ trong đó Greenland, một lãnh thổ của Đan Mạch, và Canada, một quốc gia thành viên độc lập của NATO, đã được tô vẽ bằng cờ Mỹ.

Tổng thống Trump cũng đã đăng tải những tin nhắn riêng tư từ Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Cả hai đều đề nghị Tổng thống Trump xem xét lại việc sử dụng biện pháp cưỡng chế và vũ lực để giành lấy hòn đảo ở Bắc Cực.

Ông Macron được tường trình đã viết: “Tôi không hiểu ông đang làm gì ở Greenland.”

Vài giờ trước đó, Tổng thống Trump đã chỉ trích Macron vì từ chối lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình Gaza mới thành lập của tổng thống.

“Không ai muốn ông ta vì ông ta sắp rời nhiệm sở rồi,” Tổng thống Trump nói với các phóng viên, rồi nói thêm rằng ông sẽ “áp thuế 200% lên rượu vang và rượu sâm panh của Pháp và ông ta sẽ phải chịu chung số phận.”

Putin và nhà độc tài Belarus Alexander Lukashenko cũng được mời tham gia Hội đồng Hòa bình của Tổng thống Trump.

Những bình luận này được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Trump đe dọa áp thuế lên tới 25% đối với các quốc gia Âu Châu phản đối tham vọng sáp nhập Greenland của ông, hòn đảo lớn nhất thế giới và là vùng lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch, một đồng minh của NATO.

Anh và Pháp nằm trong nhóm các quốc gia gần đây đã điều động quân đội đến Greenland để tiến hành các cuộc tập trận chung như một phần của đánh giá an ninh. Tổng thống Trump đã chỉ trích mạnh mẽ các cuộc tập trận chung này, gọi chúng là “một trò chơi rất nguy hiểm” và tấn công vào các quốc gia tham gia bằng thuế quan.

Tổng thống Trump cho biết tám quốc gia tham gia cuộc tập trận sẽ phải chịu “mức thuế 10% đối với tất cả hàng hóa” gửi đến Mỹ bắt đầu từ ngày 1 tháng 2. Thuế quan sẽ tăng lên 25% vào ngày 1 tháng 6 và duy trì hiệu lực cho đến khi “đạt được thỏa thuận mua lại toàn bộ Greenland”.

“Pháp cam kết tôn trọng chủ quyền và độc lập của các quốc gia, ở Âu Châu và trên toàn thế giới.... Không một sự hăm dọa hay đe dọa nào có thể ảnh hưởng đến chúng tôi — dù ở Ukraine, Greenland hay bất cứ nơi nào khác trên thế giới khi chúng tôi đối mặt với những tình huống như vậy”, Macron viết vào ngày 17 tháng Giêng.

[Kyiv Independent: Trump unleashes chaotic late-night tirade against Europe, vows to take Greenland]

3. Tổng thống Zelenskiy nhắc lại lời kêu gọi thành lập một đội quân chung Âu Châu với ít nhất 3 triệu binh sĩ trong bối cảnh mối đe dọa từ Nga ngày càng gia tăng.

Ngày 20 tháng Giêng, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy nhắc lại lời kêu gọi thành lập một quân đội chung Âu Châu với ít nhất 3 triệu binh sĩ.

“Nga dự định sẽ có một đội quân từ 2 đến 2,5 triệu người vào năm 2030. Vì vậy, một đội quân Âu Châu, trong khi mỗi quốc gia vẫn duy trì quân đội riêng của mình, phải có khả năng đáp trả. Quy mô quân đội không được nhỏ hơn 3 triệu người”, Tổng thống Zelenskiy nói với các nhà báo.

Tuyên bố của Tổng thống Zelenskiy được đưa ra gần một năm sau khi ông lần đầu tiên kêu gọi các đối tác Âu Châu thành lập một quân đội mới tại Hội nghị An ninh Munich vào ngày 15 tháng 2 năm 2025, trong bối cảnh không chắc chắn về sự hỗ trợ tiếp theo của Mỹ nếu hành động gây hấn của Nga leo thang.

Theo Tổng thống Zelenskiy, các nhà lãnh đạo Âu Châu đã không có bất kỳ động thái nào để thực hiện sáng kiến này trong gần một năm qua.

“Có lẽ giờ đây, với tất cả những thách thức mới, các nhà lãnh đạo Âu Châu sẽ xem xét vấn đề này một cách nghiêm chỉnh hơn”, tổng thống nói thêm.

Tổng thống Zelenskiy nói rằng quân đội mới thành lập sẽ không nhằm mục đích cạnh tranh với Mỹ và sẽ không cần phải giải tán NATO.

Tổng thống Zelenskiy nói thêm rằng Ukraine có thể trở thành trụ cột của lực lượng này nhờ kinh nghiệm chiến đấu, cũng như công nghệ quân sự và chuyên môn về hậu cần của mình.

[Kyiv Independent: Zelensky reiterates call to create joint European army with at least 3 million personnel amid growing Russian threat]

4. Liên Hiệp Âu Châu tiến gần hơn đến việc sử dụng “vũ khí thương mại” của mình chống lại Mỹ.

Các nhà lãnh đạo Liên Hiệp Âu Châu đã cứng rắn hơn lập trường của mình và muốn Ủy ban Âu Châu chuẩn bị sử dụng vũ khí thương mại mạnh nhất của mình để chống lại Mỹ nếu Ông Donald Trump không rút lại lời đe dọa về Greenland.

Theo năm nhà ngoại giao am hiểu tình hình, Đức đã cùng với Pháp tuyên bố sẽ yêu cầu Ủy ban Âu Châu xem xét việc sử dụng Công cụ Chống Cưỡng chế tại hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của các nhà lãnh đạo Liên Hiệp Âu Châu ở Brussels vào tối thứ Năm.

Động thái của Berlin đưa Liên Hiệp Âu Châu tiến gần hơn đến một phản ứng mạnh mẽ hơn, khi những lời lẽ leo thang của Tổng thống Trump về lãnh thổ Đan Mạch và những người ủng hộ nước này đã thúc đẩy các thủ đô quan trọng cứng rắn hơn lập trường của mình về cách Âu Châu nên phản ứng.

“Quyết tâm đã được thể hiện trong vài ngày qua,” một trong các nhà ngoại giao cho biết. “Chúng tôi đã cảm nhận được điều đó trong các cuộc đàm phán song phương… có sự ủng hộ rộng rãi rằng Liên Hiệp Âu Châu phải chuẩn bị cho mọi kịch bản, và điều đó cũng bao gồm việc xem xét tất cả các công cụ.”

Những yêu cầu mà các chính phủ đưa ra đối với Ủy ban Âu Châu phần lớn sẽ phụ thuộc vào những gì tổng thống Mỹ nói trong bài phát biểu của ông tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos vào thứ Tư. Trong khi một số nhà lãnh đạo Âu Châu đang cố gắng sắp xếp các cuộc gặp với Tổng thống Trump bên lề Davos để thuyết phục ông không áp đặt thuế quan, họ cũng đang chuẩn bị cho khả năng Tổng thống Trump thực hiện lời đe dọa của mình.

Hôm thứ Bảy, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% đối với các đồng minh NATO phản đối động thái chiếm Greenland của ông, bao gồm Pháp, Đức, Đan Mạch, Hòa Lan, Anh, Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan. Nhà lãnh đạo Mỹ sau đó đã leo thang hơn nữa, đe dọa áp thuế 200% đối với rượu vang và rượu sâm panh của Pháp.

Bên cạnh công cụ chống cưỡng ép, hay còn gọi là “vũ khí thương mại”, các nhà lãnh đạo cũng đã thảo luận về việc sử dụng gói trả đũa sớm hơn, theo đó sẽ áp thuế đối với 93 tỷ euro hàng xuất khẩu của Mỹ. Hai nhà ngoại giao Liên Hiệp Âu Châu cho biết có thể áp thuế trước, trong khi Ủy ban tiến hành quy trình phức tạp hơn để điều động vũ khí thương mại mạnh mẽ.

“Có sự đồng thuận với người Đức, họ đã thức tỉnh rằng chúng ta phải ngừng ngây thơ,” một quan chức cao cấp của Pháp nói, đề cập đến việc sử dụng biện pháp mạnh tay chống lại Washington. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã ủng hộ động thái này, nhưng các thủ đô khác thận trọng hơn do nguy cơ nó có thể kích hoạt thêm các biện pháp từ phía Tổng thống Trump, cũng như những thiệt hại tiềm tàng đối với nền kinh tế của họ.

Quan điểm trong chính phủ Đức dường như là để tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện với Mỹ, khối này cần phải có một biện pháp răn đe mạnh mẽ.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói với các phóng viên hôm thứ Hai: “Chúng tôi có trong tay một loạt công cụ, và chúng tôi đồng ý rằng chúng tôi không muốn sử dụng chúng. Nhưng nếu buộc phải sử dụng, thì chúng tôi sẽ sử dụng.”

Công cụ thương mại là một trong những đòn bẩy chính của Liên Hiệp Âu Châu đối với Mỹ vì nó bao gồm nhiều biện pháp khả thi như áp thuế, hạn chế xuất khẩu hàng hóa chiến lược hoặc loại trừ các công ty Mỹ khỏi các gói viện trợ. Quyết định sử dụng công cụ này sẽ không được đưa ra một cách dễ dàng vì nó sẽ có tác động đáng kể đến nền kinh tế Liên Hiệp Âu Châu.

Lần cuối cùng Liên Hiệp Âu Châu cân nhắc sử dụng “vũ khí hạng nặng” của mình chống lại Mỹ - khi Tổng thống Trump áp đặt thuế quan đơn phương lên khối này vào năm 2025 - Âu Châu đã lùi bước khỏi bờ vực. Lần này, các thủ đô thành viên có khả năng chịu đựng tổn thất cao hơn, các nhà ngoại giao Liên Hiệp Âu Châu cho biết.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã ủng hộ động thái này, nhưng các thủ đô khác thận trọng hơn do nguy cơ nó có thể dẫn đến các biện pháp tiếp theo từ phía Tổng thống Trump, cũng như những thiệt hại tiềm tàng đối với nền kinh tế của họ. | Ảnh chụp bởi Philippe Maggoni qua EPA

“Tình hình hiện nay rất khác so với mùa hè năm ngoái, khi đó chỉ là tranh chấp thương mại,” một trong những nhà ngoại giao cho biết. “Các nước nói rằng họ không muốn tham gia vào tranh chấp về việc thuế quan nên là 10 hay 15 phần trăm, đặc biệt là khi chúng ta phụ thuộc vào Mỹ. Nhưng bây giờ chúng ta không còn ở trong tình huống nên làm nữa, mà là cần phải làm ngay.”

Việc điều động ACI sẽ cần sự ủng hộ của ít nhất 15 quốc gia trong Hội đồng Liên minh Âu Châu.

Các nhà ngoại giao hy vọng rằng đồng minh của Tổng thống Trump, bà Giorgia Meloni, cũng sẽ tham gia. Là quốc gia lớn thứ ba trong Liên Hiệp Âu Châu, việc Ý tham gia vào nỗ lực này sẽ là một biểu hiện quan trọng của sự đoàn kết, họ nói.

Hiện tại, Rôma đã cho biết họ muốn tiếp tục các cuộc đàm phán giảm leo thang với Washington, trong khi lập trường của đồng minh tiềm năng Ba Lan vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, với việc lập trường của Pháp và Đức đang dần hội tụ, áp lực buộc Rôma và Warsaw phải tuân theo đường lối của các nước còn lại trong khối sẽ rất lớn.

Yếu tố then chốt trong sự phát triển lập trường của Đức về việc đáp trả Tổng thống Trump là sự đồng thuận từ ngành công nghiệp đối với động thái này.

Bertram Kawlath, chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất máy móc Đức VDMA, kêu gọi Brussels xem xét sử dụng công cụ chống cưỡng chế, bất chấp thực tế rằng ngành công nghiệp cơ khí Âu Châu “đã bị ảnh hưởng không cân xứng bởi thuế quan của Mỹ”.

[Politico: EU moves closer to using its trade bazooka against the US]

5. Trước tình hình đối mặt với Nga và những biến động toàn cầu, tổng thống Sandu của Moldova mở ra con đường thống nhất với Rumani.

Hiếm khi có một tổng thống nào tuyên bố ủng hộ việc giải thể nhà nước mà họ đang lãnh đạo.

tuyên bố ủng hộ việc giải thể chính quyền do cô đang lãnh đạo để sáp nhập vào Rumani tránh rơi vào tay Nga

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Tổng thống Moldova Maia Sandu đã làm đúng như vậy, nói rằng bà sẽ bỏ phiếu ủng hộ việc thống nhất đất nước với Rumani nếu một cuộc trưng cầu dân ý như vậy được tổ chức.

Tổng thống Sandu nói: “Ngày càng khó khăn hơn cho một quốc gia nhỏ như Moldova để tồn tại với tư cách là một nền dân chủ, một quốc gia có chủ quyền, và tất nhiên là để chống lại Nga”.

Tuy nhiên, bà nói thêm rằng đa số người Moldova ủng hộ việc duy trì độc lập và hội nhập vào Liên Hiệp Âu Châu hơn là thống nhất với Rumani, và bà sẽ dẫn dắt đất nước theo con đường này.

Theo nhà phân tích chính trị Ileana Racheru, tuyên bố này xuất phát từ sự thay đổi trật tự thế giới sau lễ nhậm chức của Ông Donald Trump.

“Tuyên bố này bị ép buộc như một sự đánh giá: nếu trật tự quốc tế thay đổi từ trật tự tự do sang trật tự 'hiện thực', do Putin và Tổng thống Trump thúc đẩy, thì Cộng hòa Moldova phải lựa chọn cách thức biến mất của mình”, Racheru nói với Kyiv Independent.

“Ngay cả một chế độ giống như của Viktor Orban ở Rumani — mặc dù tôi không tin rằng phe cực hữu theo chủ nghĩa dân túy sẽ giành được đa số — vẫn tốt hơn chế độ của Putin,” bà nói thêm.

Sự ủng hộ của người dân Rumani đối với việc thống nhất đất nước đã giảm từ 70% xuống còn 40% sau cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine năm 2022. Trong khi đó, tại Moldova, theo các cuộc thăm dò mới nhất, sự ủng hộ của công chúng đã tăng từ 30% lên 40%.

Tuyên bố của Sandu về việc thống nhất đã nhận được sự ủng hộ từ giới lãnh đạo của cả Moldova và Rumani.

Thủ tướng Moldova Alexandru Munteanu cũng tuyên bố rằng ông sẽ bỏ phiếu ủng hộ thống nhất trong một cuộc trưng cầu dân ý giả định. Sandu và Munteanu đều có hai quốc tịch, giống như một phần ba dân số Moldova.

Dân biểu đối lập Vasile Costiuc, nhà lãnh đạo đảng Dân chủ tại gia theo chủ nghĩa dân túy, cho biết ông sẽ đề xuất một dự luật để lên lịch tổ chức cuộc trưng cầu dân ý.

Tổng thống Rumani Nicușor Dan trước đây cũng đã tuyên bố sẽ ủng hộ việc thống nhất Rumani và Moldova, nhưng cũng nói thêm rằng hội nhập Liên Hiệp Âu Châu là “một trong những cách (để thống nhất)”.

Theo Racheru, tuyên bố này “cũng đã làm giảm mức độ căm ghét từ phía cử tri của AUR”, hay đảng cực hữu dân túy Liên minh vì sự thống nhất của người Rumani, những người đã đổ lỗi cho Sandu và cử tri Rumani ở Moldova về chiến thắng của Dan năm ngoái.

Lãnh đạo đảng, George Simion, đã bị Dan đánh bại trong vòng bầu cử thứ hai của cuộc bầu cử tổng thống đầy tranh cãi năm 2025.

Ông Simion, người trước đó đã tuyên bố ủng hộ việc thống nhất đất nước, hiện vẫn chưa đưa ra bình luận nào. Ông bị cấm nhập cảnh vào Ukraine và Moldova vì bị cáo buộc có liên hệ với các cơ quan tình báo Nga.

Một ngôn ngữ, một dân tộc, hai quốc gia

Moldova từng là một phần của các công quốc thời trung cổ dẫn đến sự hình thành nhà nước Rumani hiện đại cho đến khi bị Đế quốc Nga sáp nhập vào năm 1812. Tuy nhiên, sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và Cách mạng Nga, Moldova lại trở thành một phần của Rumani.

Năm 1940, Liên Xô sáp nhập vùng Bessarabia của Rumani, đặt tên là Moldavia, và hợp nhất nó vào nhà nước với tư cách là một “nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa”. Tiếng Rumani được chuyển sang bảng chữ cái Cyrillic và được gọi là tiếng Moldavia.

Tòa nhà Quốc hội Lớn ở Chișinău, Moldova, ngày 16 tháng 12 năm 1990, trong một cuộc mít tinh do Mặt trận Nhân dân Moldova tổ chức.

Mong muốn thống nhất với Rumani lại trỗi dậy vào cuối những năm 1980, như một phần của Phong trào Giải phóng Quốc gia.

Theo các nguồn tin đương thời, vị tổng thống đầu tiên của Moldova, Mircea Snegur, thậm chí đã nhiều lần đề xuất sáp nhập với người đồng cấp Rumani, Ion Iliescu, nhưng đều bị từ chối.

Vào thời điểm đó, Iliescu được xem là người thân cận với Mạc Tư Khoa.

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán về thống nhất, Nga đã tấn công Moldova vào tháng 3 năm 1992, chiến đấu về phía vùng ly khai Transnistria. Khu vực chủ yếu nói tiếng Nga này đã được chuyển giao từ Cộng hòa Xô viết Ukraine sang Moldova sau khi Liên Xô sáp nhập vùng này.

Sau thỏa thuận ngừng bắn được ký kết giữa Tổng thống Nga Boris Yeltsin và Snegur vào tháng 7 năm 1992, vấn đề thống nhất đất nước đã bị xem nhẹ.

Transnistria trên thực tế vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Nga.

Ý tưởng thống nhất đất nước càng bị phá hoại bởi các chính trị gia cực hữu, thường có liên hệ với Nga.

Ngay cả bây giờ, việc thống nhất vẫn chỉ là một lý tưởng chứ không phải là một kịch bản thực tế trong hoàn cảnh hiện tại, nhà phân tích chính trị Victor Ciobanu lập luận.

“Ngoài cơ hội năm 1991, tôi chỉ tin vào một kịch bản duy nhất, đó là sự thống nhất cưỡng bức trong trường hợp cực đoan nhất”, Ciobanu nói với Kyiv Independent. “Trong trường hợp quân đội Nga tiến vào Transnistria qua Odessa, tôi nghĩ viễn cảnh này đã được thảo luận kín. Điều này vẫn có thể là một kịch bản”, Ciobanu nói thêm.

Transnistria giáp các tỉnh Odesa và Vynnytsia của Ukraine.

Nhưng không rõ liệu Rumani có hoan nghênh kịch bản cứu trợ như vậy hay không.

“Tôi không biết liệu Nicușor Dan có theo đuổi việc thống nhất đất nước đến cùng hay không,” Racheru nói.

Bà nói thêm rằng, nếu Rumani có nguy cơ trở thành mục tiêu quân sự của Nga, quyết định sẽ không chỉ do Bucharest đưa ra mà còn do Brussels và NATO.

“Tôi nghĩ phương Tây hoàn toàn nhận thức được rằng Nga muốn tiến lên phía trước,” bà nói.

[Kyiv Independent: Facing Russia and global shifts, Moldova’s Sandu opens door to reunification with Romania]

6. “Mục tiêu của chúng tôi là tiêu diệt 50.000 người Nga mỗi tháng”, tân Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine tuyên bố.

Ukraine đặt mục tiêu “giết 50.000 người Nga mỗi tháng”, Bộ trưởng Quốc phòng mới của nước này, Mykhailo Fedorov, cho biết trong một cuộc họp báo.

Trình bày kế hoạch trong vai trò mới của mình, Fedorov cho biết ông có hai ưu tiên, ưu tiên hàng đầu là “quản lý”.

“Công tác quản lý phải được xây dựng dựa trên những người có khả năng đạt được các mục tiêu đã định. Nếu mọi người không chứng minh được kết quả có thể đo lường được, họ không thể tiếp tục ở lại trong hệ thống,” ông nói.

“Mục tiêu chiến lược thứ hai là giết 50.000 người Nga mỗi tháng”, ông nói.

“Tháng trước, 35.000 người đã thiệt mạng; tất cả những tổn thất này đều được xác minh trên video. Nếu con số lên đến 50.000, chúng ta sẽ thấy điều gì xảy ra với kẻ thù. Chúng coi con người như một nguồn lực, và tình trạng thiếu hụt đã quá rõ ràng.”

Mạc Tư Khoa và Kyiv hiếm khi chính thức công bố tổn thất của mình. Ukraine ước tính tổng số thương vong của Nga trong cuộc chiến toàn diện đã vượt quá 1.200.000 người.

[Kyiv Independent: 'We aim to kill 50,000 Russians a month,' Ukraine's new defense minister says]

7. Trung Quốc tự khẳng định mình là đối tác đáng tin cậy trong bối cảnh các mối đe dọa từ Tổng thống Trump.

Hôm thứ Ba, Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lịch Trương đã định vị đất nước mình như một người bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, gián tiếp chỉ trích chính quyền Tổng thống Trump.

Ông Hà nói: “Các hành động đơn phương và các thỏa thuận thương mại của một số quốc gia rõ ràng vi phạm các nguyên tắc và quy tắc cơ bản của Tổ chức Thương mại Thế giới, gọi tắt là WTO, và ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự kinh tế và thương mại toàn cầu”, đồng thời nhấn mạnh rằng thế giới không nên quay trở lại “luật rừng, nơi kẻ mạnh bắt nạt kẻ yếu”.

Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng chưa từng có giữa Liên minh Âu Châu và Mỹ về việc Washington đe dọa sáp nhập Greenland bằng vũ lực. Tình hình leo thang đã khiến Tổng thống Trump đe dọa một nhóm các quốc gia Âu Châu bằng các loại thuế mới sau khi họ điều quân đến hòn đảo ở Bắc Đại Tây Dương này.

Canada, một quốc gia khác bị cuốn vào vòng xoáy thuế quan của Tổng thống Mỹ Tổng thống Trump, đã có động thái đáp trả bằng cách xích lại gần hơn với quỹ đạo của Trung Quốc. Ottawa, một đồng minh lâu năm của Mỹ, đã ký một thỏa thuận vào tuần trước nhằm tự do hóa thương mại đối với hàng nông sản và xe điện.

Ông Hà nói, đồng thời ca ngợi những lợi ích của “thương mại tự do và toàn cầu hóa kinh tế”, rằng “thuế quan và chiến tranh thương mại không có người thắng cuộc”. Ông cho biết hệ thống thương mại toàn cầu đang đối mặt với thách thức lớn nhất trong nhiều năm qua.

Ông kêu gọi các quốc gia không nên quay lưng lại với toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại, những yếu tố đã đóng vai trò quan trọng trong việc giúp “nhiều quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc” đạt được “sự phát triển nhanh chóng”. Phó Thủ tướng thừa nhận rằng toàn cầu hóa “không hoàn hảo” nhưng cho rằng việc các quốc gia rút lui vào “sự tự cô lập” là sai lầm.

Ông cũng đề cập đến một số lời chỉ trích thường gặp về mô hình kinh tế của Trung Quốc, mô hình đã tạo ra thặng dư thương mại kỷ lục gần 1,2 ngàn tỷ đô la vào năm 2025. Tại Âu Châu, mức xuất khẩu khổng lồ đó đã làm dấy lên lo ngại rằng Trung Quốc sẽ chèn ép các doanh nghiệp Âu Châu trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cả ngành công nghiệp xe hơi.

Phó Thủ tướng khẳng định Trung Quốc không chỉ tìm cách xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài mà còn muốn trở thành “thị trường thế giới”. Nhưng ông nói thêm: “Khi Trung Quốc muốn mua, các nước khác lại không muốn bán”. Mỹ đã áp đặt các hạn chế đối với việc bán cho Trung Quốc các vi mạch tiên tiến được sử dụng trong trí tuệ nhân tạo.

Ông Hà cho biết Bắc Kinh đang cố gắng hỗ trợ nhu cầu nội địa, đặt nó lên hàng đầu trong chương trình nghị sự kinh tế của mình. Tuy nhiên, theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, tiêu dùng gia cư, tính theo tỷ trọng GDP, đã có xu hướng giảm trong nhiều thập niên và vẫn ở mức dưới 40% vào năm ngoái, so với mức trung bình toàn cầu là hơn 60%.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng việc tăng thu nhập gia cư có thể vừa giúp Trung Quốc hấp thụ lượng hàng hóa sản xuất dư thừa trong nước, làm giảm xuất khẩu, vừa tạo ra nhu cầu lớn hơn đối với hàng hóa sản xuất ở nước ngoài - ví dụ như các mặt hàng xa xỉ của Âu Châu.

“Chúng tôi khuyến khích các doanh nghiệp trên toàn thế giới nắm bắt cơ hội do nhu cầu nội địa đang mở rộng mang lại, cung cấp nhiều sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, và tiếp tục khai thác thị trường tiêu dùng của Trung Quốc. Trung Quốc sẽ mở cửa rộng hơn nữa cho thế giới.”

[Politico: China pitches itself as reliable partner amid Trump threats]

8. Ukraine phủ nhận việc Nga chiếm giữ làng Rybne ở tỉnh Zaporizhzhia.

Ngày 20 tháng Giêng, Ukraine đã bác bỏ các báo cáo về việc Nga chiếm được làng Rybne, tỉnh Zaporizhzhia.

Dự án lập bản đồ mã nguồn mở DeepState của Ukraine trước đó đã đưa tin rằng thị trấn này đã bị lực lượng Mạc Tư Khoa xâm lược, và lực lượng này cũng đã tiến công gần Solodke, Rodynske và Pokrovsk.

Tuy nhiên, Vladyslav Voloshyn, phát ngôn nhân của Bộ Tư lệnh Chiến dịch phía Nam Ukraine, nói với tờ Kyiv Independent rằng báo cáo này “còn quá sớm”.

“Kẻ thù đã cố gắng tiến vào làng, nhưng điều quan trọng nhất là liệu chúng có thể chiếm được chỗ đứng ở đó hay không,” ông nói.

Ông Voloshyn thừa nhận lực lượng Ukraine đang gặp phải những vấn đề hậu cần “rất khó khăn”, đồng thời cho biết thêm “không có chiến tuyến rõ ràng” trong “vùng xám”.

“Chúng tôi vẫn giữ vững vị trí dưới sự kiểm soát hỏa lực. Chúng tôi chưa mất nó. Có sông, đồng cỏ, chúng cũng không thể chiếm được. Chúng tôi làm vậy để ngăn chặn kẻ thù và cứu mạng các binh sĩ”, ông nói thêm.

[Kyiv Independent: Ukraine denies capture of Rybne village in Zaporizhzhia Oblast]