Casey Chalk, trong bản tin của The Catholic Thing, ngày 2 tháng 10 năm 2026,có bài viết về Blaise Pascal:

Người đàn ông ấy đang ở đỉnh cao nghề nghiệp. Sự nghiệp của ông phát triển mạnh mẽ, gặt hái hết thành công này đến thành công khác. Đồng thời, ông cũng được ngưỡng mộ vì tình yêu thương và sự hy sinh dành cho gia đình. Dù nhiều người không đồng tình với quan điểm tôn giáo của ông, nhưng chẳng ai nghi ngờ nhân đức hay sự chân thành nơi ông. Mọi việc ông làm dường như đều thành công rực rỡ.

Rồi bất ngờ, một căn bệnh hiểm nghèo ập đến. Sự giàu sang và danh tiếng giúp ông tiếp cận được dịch vụ y tế chất lượng cao, nhưng chẳng mấy hiệu quả. Tình trạng sức khỏe của ông ngày càng sa sút. Chẳng bao lâu sau, ông qua đời.

Có lẽ bạn từng biết một người như thế. Tôi cũng từng biết vài người, và câu chuyện của họ thực sự là những bi kịch, nhất là khi vợ con phải đau đớn tiễn biệt người thân ra đi đột ngột. Bạn khó tránh khỏi suy nghĩ liệu mình có rơi vào hoàn cảnh tương tự hay không, dù bản thân còn trẻ hay đang khỏe mạnh. Chúng ta thường tự nhủ: “Chuyện đó sẽ không xảy ra với mình đâu”. Thế nhưng, thực tế là điều đó đã xảy ra với biết bao người mà ta từng nghĩ sẽ chẳng bao giờ gặp phải chuyện như vậy.

Blaise Pascal – nhà bác học lỗi lạc người Pháp thế kỷ 17 – hẳn cũng từng trăn trở với những suy nghĩ tương tự. Ông đã có những đóng góp to lớn cho toán học, khoa học và triết học trước khi bước sang tuổi 30, bao gồm cả việc chế tạo ra chiếc máy tính cơ học được xem là “máy tính” đầu tiên trên thế giới. Hệ thống xe ngựa công cộng do ông phát triển cho thành phố Paris đã mang lại cho ông danh hiệu “cha đẻ của ngành giao thông công cộng”.

Tuy nhiên, ngay trong lúc thực hiện những đóng góp phi thường ấy, Pascal lại phải chịu đựng một căn bệnh đau đớn và ngày càng suy kiệt thể chất: những cơn đau nửa đầu dữ dội, sự nhạy cảm quá mức với ánh sáng và âm thanh, những cơn đau bụng quằn quại, áp-xe răng, và cuối cùng là chứng liệt một phần cơ thể. Sau bốn năm ròng rã chịu đựng sự hành hạ của bệnh tật, ông qua đời vào năm 1662.

Trong khoảng thời gian đó, Pascal đã viết bài “Lời nguyện xin Chúa cho biết tận dụng bệnh tật theo hướng tốt lành” (*) – một suy niệm Công Giáo đầy ấn tượng và sâu sắc về nỗi đau khổ của con người. Cuốn sách mới Pascal’s Prayers (Những lời cầu nguyện của Pascal) của giáo sư triết học William C. Hackett không chỉ trình bày các lời cầu nguyện cùng những bình giải đầy soi sáng, mà còn mang lại một đối trọng giá trị trước nỗi ám ảnh về sức khỏe và sự trường thọ của xã hội Mỹ hiện đại.



Một trong những khía cạnh ấn tượng nhất của Pascal’s Prayers là cách nhà hiền triết người Pháp này thấu hiểu nỗi đau khổ như một phần trong sự quan phòng đầy ân sủng của Thiên Chúa: “Không chỉ những phúc lành mà ngay cả những bất hạnh giáng xuống những người được Người chọn cũng là kết quả của lòng thương xót vô biên nơi Người... Người vẫn là Thiên Chúa, dù Người có gây đau khổ và rèn giũa hay an ủi và ban lòng thương xót.” Ngay cả khi nhận ra bàn tay Thiên Chúa trong nỗi đau khổ, con người hiện đại chúng ta – những tín hữu của một nền giáo lý đề cao sự an nhàn – vẫn luôn muốn nỗi đau ấy chấm dứt để mọi sự trở lại như xưa.

Pascal còn đưa chúng ta đi xa hơn thế. Ông coi bệnh tật của mình là một hình thức rèn giũa của Thiên Chúa để giúp ông tách mình khỏi những sự phù hoa trần thế: “Xin làm cho con không còn tìm thấy niềm vui nơi thế gian này nữa, dù là do sự suy kiệt của thể xác hay do lòng nhiệt thành của đức ái, để con chỉ tìm thấy niềm vui nơi một mình Ngài. Bởi Ngài đã khiến con không thể tận hưởng sự an nhàn của sức khỏe hay những thú vui trần thế; Ngài đã tiêu diệt những thần tượng giả dối vì lợi ích của chính con.”

Điều này khiến ta tự hỏi: nếu Thiên Chúa rõ ràng ban cho ta những phúc lành vật chất – vẻ đẹp thiên nhiên, thức ăn ngon, nghệ thuật tuyệt mỹ – thì liệu có hợp lý không khi Người đòi hỏi ta phải buông bỏ chúng vì Người?

Một phần câu trả lời dường như là: mặc dù các thụ tạo được tạo ra để mang lại hạnh phúc cho ta, chúng cũng đồng thời khơi dậy lòng biết ơn và sự thờ phượng: “Lạy Chúa, con thú nhận rằng con từng coi sức khỏe là một điều tốt lành. Không phải vì nó là phương tiện thuận lợi để phục vụ Ngài một cách hữu ích, để dốc lòng chăm lo cho việc phụng sự Ngài và giúp đỡ tha nhân, mà bởi nhờ nó, con có thể buông mình đắm chìm vào vô vàn thú vui cuộc sống và tận hưởng trọn vẹn những niềm vui mang tính hủy hoại ấy.”

Pascal nhận ra rằng việc quá trân trọng những điều tốt đẹp trần thế thường khiến ông quên đi Thiên Chúa.

Nhưng còn có điều sâu xa hơn thế. Những điều tốt lành nhỏ bé và hữu hạn mang đến cho ta cơ hội nhìn nhận chúng một cách đúng đắn trong mối tương quan với Thiên Chúa – Đấng thiện hảo vô biên và vĩnh cửu. “Lạy Chúa, xin cất khỏi con nỗi buồn phiền mà lòng yêu mình thái quá đã gieo rắc khi con phải chịu đau khổ,” Pascal khẩn cầu. “Con thấu hiểu biết bao những sự thế gian chẳng thể nào thỏa mãn được những khao khát của một trái tim không hướng về vinh quang Ngài! Xin hãy cất chúng đi!”

Nỗi đau khổ giúp Pascal nhận rõ rằng chúng ta phải đối diện với một sự lựa chọn: Thiên Chúa hay những sự vật trần thế. Ông đã chọn Thiên Chúa. “Vậy lạy Chúa, xin giúp con—ngay trong tình trạng hiện tại—biết sống thuận theo thánh ý Ngài; và dù đang ốm đau bệnh tật, con vẫn có thể tôn vinh Ngài qua chính những nỗi đau khổ của mình.”

Chúng ta có thể thấu hiểu điều này ở khía cạnh đời thường. Hôn nhân thật nồng nàn khi ta còn trẻ và say đắm yêu người bạn đời mới cưới. Sự phấn khích ấy dần phai nhạt theo năm tháng khi sự quen thuộc, chuyện con cái và những lo toan thực tế đặt nặng áp lực lên cam kết lãng mạn ban đầu. Tuy nhiên, chúng ta được mời gọi gìn giữ cam kết ấy, mỗi ngày đều nói rằng “anh chọn em,” và hành động sao cho xứng với lời nói đó. Đó chính là lúc tình yêu được chứng minh là chân thật hay tan vỡ trước những sóng gió của cuộc đời.

Yêu và được yêu ngay cả khi ta chẳng còn mấy hứng khởi, hoặc khi đã bị tổn thương sâu xa – đó là điều đẹp đẽ, mang tính biến đổi và là dấu chỉ của ân sủng.

Trong nỗi đau khổ "đến không đúng lúc" của mình, Pascal nhận ra rằng đau đớn và cái chết – thay vì là những điều cần tránh né bằng mọi giá – thực ra lại là những phương thế sắc bén và đầy thức tỉnh để biến chúng ta thành các thánh nhân: "Con không xin được miễn trừ khỏi đau khổ, vì đó là phần thưởng dành cho các thánh. Xin hãy hành động theo ý Ngài. Xin ban cho hay lấy đi, nhưng hãy hòa hợp ý muốn của con với ý muốn của Ngài... nguyện xin cho con sẵn sàng đón nhận những mệnh lệnh từ sự quan phòng vĩnh cửu của Ngài và đón nhận mọi sự đến từ Ngài với thái độ như nhau."

Nỗi ám ảnh đương thời của chúng ta về sức khỏe và sự trường thọ là một nỗ lực sai lầm nhằm né tránh chính phương thế giúp ta kết hiệp mật thiết nhất với Đức Kitô; đó là sự khước từ việc mở lòng mình ra với Thiên Chúa trong sự yếu đuối và hữu hạn của bản thân. Dẫu sức khỏe và tuổi thọ là những điều tốt lành đích thực, nhưng việc quá chú trọng vào chúng một cách lệch lạc lại phủ nhận một sự thật rằng: chính trong đau khổ và sự mong manh, yếu đuối, ta mới tìm thấy Đức Kitô. Chính tại đó, ta học cách đón nhận Người và quyền năng thánh hóa của Người một cách trọn vẹn nhất. Đau đớn và cái chết – dù ập đến ngay hôm nay hay nhiều thập niên nữa, và dù có mang lại cảm giác nặng nề như một gánh nặng – vẫn luôn là một ân sủng.

(*) Đọc thêm: VietcatholicNew ngày 15/07/2021: Lời Kinh của Pascal trong lúc bệnh hoạn (Vũ Văn An chuyển ngữ)