Quan sát viên thường trực của Vatican giải thích chuyến thăm sắp tới của Đức Giáo Hoàng tới Paris nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt phẩm giá con người làm trọng tâm của kỹ thuật.



Anna Kurian, trong mục Vatican Insight của I.Media, ngày 27 tháng 8, 2026, đã đăng tải bài phỏng vấn Đức Ông Roberto Campisi, Quan sát viên Thường trực của Tòa Thánh cạnh UNESCO, về chuyến viếng thăm của Đức Leo XIV tới cơ quan này vào tháng 9 sắp tới.

Theo cô, Đức Giáo Hoàng Leo XIV sẽ thăm Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) vào ngày 25 tháng 9 trong chuyến tông du tới Pháp. Giai đoạn này của chuyến đi sẽ là lời mời “đảm bảo tiến bộ kỹ thuật mang lại lợi ích cho nhân loại”, theo lời Đức ông Roberto Campisi, quan sát viên thường trực của Tòa Thánh tại tổ chức này ở Paris từ năm 2025.

Trong một cuộc phỏng vấn với I.MEDIA, nhà ngoại giao này đã nêu chi tiết tầm quan trọng của chuyến thăm sắp tới. Chuyến thăm diễn ra 46 năm sau bài phát biểu lịch sử của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, vào thời điểm chủ nghĩa đa phương đang trải qua một cuộc khủng hoảng sâu xa.

Một chuyến thăm ngoại giao lịch sử

Chuyến tông du của Đức Giáo Hoàng Leo XIV tới Pháp sẽ bao gồm chuyến thăm UNESCO. Nguồn gốc của sáng kiến này là gì?

Đức ông Roberto Campisi: Chuyến thăm này xuất phát từ lời mời mà Tổng Giám đốc UNESCO, Khaled El-Enany, gửi đến Đức Thánh Cha. Lời mời này mang ý nghĩa vượt xa hoàn cảnh của chính lời mời. Trên thực tế, đây là một khoảnh khắc lịch sử. Đây sẽ là chuyến thăm thứ hai của một vị Giáo hoàng đến UNESCO, 46 năm sau chuyến thăm của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1980. Điều này thể hiện tầm quan trọng mà Tòa Thánh dành cho một tổ chức chuyên xây dựng hòa bình thông qua giáo dục, văn hóa và khoa học.

Từ góc độ ngoại giao, sự kiện này cũng nhắc nhở về sứ mệnh đặc biệt của sự hiện diện của Tòa Thánh trong các thể chế quốc tế. Ngoại giao Vatican không bị ràng buộc bởi bất cứ tham vọng thế tục nào. Nó hướng đến việc thúc đẩy phẩm giá con người, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất và xây dựng cầu nối nơi có nguy cơ xảy ra sự ngờ vực và đối đầu.

Sự hiện diện của Đức Giáo Hoàng tại UNESCO phải được hiểu từ góc độ này. Nó đóng vai trò như một sự khích lệ đối thoại và hợp tác quốc tế trong bối cảnh toàn cầu mà chủ nghĩa đa phương đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng sâu xa.

Một trọng tâm chung về phẩm giá con người

Mối quan hệ giữa Tòa Thánh và UNESCO có một lịch sử lâu dài. Những lĩnh vực hội tụ chính giữa hai thể chế hiện nay là gì?

Đức ông Campisi: Mối quan hệ này quả thực đã có từ lâu. Tòa Thánh đã duy trì Phái đoàn Quan sát viên Thường trực tại UNESCO từ năm 1952. Quan sát viên thường trực đầu tiên là Tổng Giám mục Angelo Giuseppe Roncalli, khi đó là Sứ thần Tòa Thánh tại Pháp. Sau này, ngài trở thành Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII.

Năm tới, phái đoàn thường trực sẽ kỷ niệm 75 năm hiện diện tại UNESCO. Sự hiện diện này cho thấy Tòa Thánh đã sớm nhận ra tầm quan trọng của một nơi trong đó các quốc gia tìm cách xây dựng hòa bình thông qua giáo dục, văn hóa, khoa học và truyền thông.

Ngày nay, các lĩnh vực hội tụ chính là điều hiển nhiên. Chúng bao gồm quyền được hưởng nền giáo dục chất lượng cho tất cả mọi người, sự hình thành toàn diện của thanh thiếu niên, đối thoại liên văn hóa, bảo vệ di sản, tính toàn vẹn của thông tin, và – ngày càng cấp thiết hơn – những tác động đạo đức của trí tuệ nhân tạo.

Một mối quan tâm chung tồn tại trong mỗi lĩnh vực này: chúng ta muốn đảm bảo rằng tiến bộ khoa học và kỹ thuật vẫn phục vụ phẩm giá con người, chứ không trở thành một yếu tố loại trừ bổ sung.

Tác động của Thông điệp Magnifica humanitas

Thông điệp đầu tiên của Đức Giáo Hoàng, Magnifica humanitas, dành một vị trí quan trọng cho giáo dục và truyền bá văn hóa. Văn kiện này đã được UNESCO đón nhận như thế nào?

Đức ông Campisi: UNESCO đã công khai ghi nhận sự tương đồng sâu sắc giữa định hướng của Magnifica humanitas và công việc của chính tổ chức này trong các lĩnh vực giáo dục, trí tuệ nhân tạo và bảo vệ phẩm giá con người. Vì lý do này, UNESCO sẽ tổ chức một diễn đàn thanh niên lấy cảm hứng từ thông điệp này trùng với chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng. Sự kiện này sẽ tập trung vào những thách thức của kỹ thuật kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo.

Sáng kiến này chứng tỏ rằng văn bản này không chỉ được xem như một suy tư nội bộ của Giáo hội. Thay vào đó, nó được coi là một đóng góp có khả năng thúc đẩy một cuộc tranh luận rộng hơn với các nhà giáo dục, nhà nghiên cứu, quan chức nhà nước và các thế hệ trẻ.

Một trong những thông điệp thiết yếu của thông điệp là kỹ thuật phải được đánh giá dựa trên những hậu quả của nó đối với phẩm giá con người, việc làm, tự do, chất lượng các mối quan hệ xã hội, công lý và hòa bình. Đức Hồng Y Pietro Parolin, quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã tóm tắt quan điểm này rất tốt. Ngài giải thích rằng quá trình chuyển đổi kỹ thuật số phải được nhìn nhận qua “lăng kính” của phẩm giá con người.

Ngôn ngữ này vang vọng tại UNESCO. Chính tổ chức này đã đặt phẩm giá, trách nhiệm của con người và quyền kiểm soát kỹ thuật của con người làm trọng tâm trong Khuyến nghị về Đạo đức của Trí tuệ Nhân tạo. Mục tiêu không phải là đối lập chủ nghĩa nhân bản với kỹ thuật. Thay vào đó, chúng ta phải phân biệt loại hình phát triển con người nào chúng ta muốn xây dựng bằng kỹ thuật và vạch ra những trách nhiệm giáo dục phát sinh.

Bảo tồn ký ức văn hóa

Việc bảo vệ di sản văn hóa đã trở thành một chính sách địa chính trị quan trọng. Đây là vấn đề mang tính chất tôn giáo, đặc biệt là ở các khu vực chiến sự. Liệu Tòa Thánh có đang hợp tác với UNESCO trong sứ mệnh bảo vệ di sản này?

Đức ông Campisi: Tòa Thánh là một bên tham gia Công ước La Hay năm 1954 về Bảo vệ Tài sản Văn hóa trong Trường hợp Xung đột Vũ trang. Trong tình huống chiến tranh, việc phá hủy một nơi thờ tự, bảo tàng, thư viện hoặc di tích khảo cổ luôn vượt xa sự mất mát đơn thuần về một công trình kiến trúc: nó tấn công vào ký ức của một dân tộc và bản sắc của họ. Thường thì, nó phá hủy chính những điều kiện cần thiết cho sự hòa giải trong tương lai.

Sự hợp tác giữa Tòa Thánh và UNESCO trong lĩnh vực này thể hiện ở sự ủng hộ vững chắc đối với các hành động của tổ chức. Điều này đặc biệt đúng đối với các công cụ quốc tế nhằm ngăn chặn sự phá hủy, cướp bóc và buôn bán trái phép tài sản văn hóa.

Sự hợp tác của chúng tôi chủ yếu mang tính chất thể chế, chuẩn mực, ngoại giao và văn hóa. Tòa Thánh mang đến sự nhạy bén độc đáo của riêng mình. Chúng tôi coi đây là di sản tôn giáo sống động, khi một công trình kiến trúc không chỉ là nhân chứng của quá khứ, mà còn là nơi mà một cộng đồng tiếp tục tìm thấy sức sống và hy vọng.

Xây dựng hòa bình

Theo quan điểm của đức ông, thông điệp chính mà Đức Giáo Hoàng Leo XIV muốn truyền tải đến một thể chế ra đời sau Thế chiến thứ hai với mục tiêu “xây dựng hòa bình trong tâm trí con người” là gì?

Đức ông Campisi: Nhiều người đang rất mong chờ bài phát biểu của Đức Thánh Cha trước UNESCO. Sự mong đợi này một phần là do bài phát biểu năm 1980 của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II là một tuyên ngôn vĩ đại về chủ nghĩa nhân bản toàn diện. Thông điệp của ngài tập trung vào vai trò ưu tiên của con người trong văn hóa, giáo dục và tiến bộ xã hội.

Nếu xét đến giáo huấn và những ưu tiên mà Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã chỉ ra, chúng ta có thể kỳ vọng rằng phẩm giá con người, giáo dục, hòa bình và trách nhiệm đối với các kỹ thuật mới sẽ chiếm một vị trí quan trọng trong bài phát biểu của ngài. Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy chiến tranh, thông tin sai lệch, sự phân mảnh xã hội và những biến động kỹ thuật. Sứ mệnh “xây dựng hòa bình trong tâm trí con người” có lẽ ngày nay còn cấp bách hơn cả năm 1945.

Đổi mới hợp tác quốc tế

Trong thông điệp đầu tiên của mình, Đức Giáo Hoàng kêu gọi cải tổ các thể chế đa phương. Theo đức ông, điều này có áp dụng cho UNESCO không?

Đức ông Campisi: Thông điệp Magnifica humanitas không nêu đích danh UNESCO khi đề cập đến việc cải cách các thể chế quốc tế. Tuy nhiên, thông điệp nhắc nhở rằng các tổ chức quốc tế vẫn không thể thiếu cho đối thoại. Điều này đặc biệt đúng với các tổ chức trong hệ thống Liên Hợp Quốc. Những tổ chức như vậy rất quan trọng đối với việc giải quyết xung đột một cách hòa bình, phát triển toàn diện và bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất.

Do đó, lời kêu gọi cải cách này cũng áp dụng cho UNESCO trong vai trò là một cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc. Cải cách chủ nghĩa đa phương có nghĩa là khôi phục uy tín, hiệu quả và khả năng thực sự theo đuổi lợi ích chung.

Chúng ta luôn đối diện với cám dỗ để cho bạo lực thắng thế luật pháp. Để đối phó, chúng ta phải đổi mới các thể chế liên chính phủ và tăng cường tính hợp pháp của chúng. Tòa Thánh kêu gọi hợp tác quốc tế phải mạnh mẽ hơn, công bằng hơn và mang tính đại diện hơn. Trên hết, nó phải hướng tới những nhu cầu cụ thể của người dân.

Những cam kết cụ thể cho tương lai

Về mặt cá nhân, đức ông kỳ vọng gì từ chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng tới Pháp?

Đức ông Campisi: Đối với tôi, chuyến thăm UNESCO sẽ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đức Giáo Hoàng sẽ không chỉ nói chuyện với một tổ chức quốc tế. Thông qua đó, ngài sẽ nói chuyện với tất cả các dân tộc và nền văn hóa được đại diện ở đó.

UNESCO kết hợp giáo dục, khoa học, văn hóa, truyền thông và bảo vệ di sản trong một tầm nhìn duy nhất. Các lĩnh vực này đan xen sâu sắc: chúng quyết định cách một xã hội hiểu về con người, truyền đạt các giá trị cho các thế hệ mới và chuẩn bị cho tương lai của mình.

Tôi hy vọng sự hiện diện của Đức Thánh Cha sẽ giúp đặt con người trở lại vị trí trung tâm trong những cuộc tranh luận lớn này. Giáo dục đòi hỏi nhiều hơn là chỉ việc tiếp thu kỹ năng. Khoa học phải đi đôi với trách nhiệm. Văn hóa phải luôn mở cửa cho tất cả mọi người chứ không chỉ cho một số ít người được chọn. Cuối cùng, những người phát triển trí tuệ nhân tạo phải liên tục đặt câu hỏi về hậu quả của nó đối với tự do, phẩm giá, việc làm và các mối quan hệ giữa con người.

Đằng sau những văn bản được đàm phán tại UNESCO là những hoàn cảnh rất cụ thể: trẻ em bị tước đoạt quyền được đến trường, thanh thiếu niên tìm kiếm định hướng, giáo viên cần hỗ trợ, các nền văn hóa đang bị đe dọa và những dân tộc chỉ đơn giản mong muốn được sống trong hòa bình.

Tái khẳng định luật pháp quốc tế

Chuyến thăm này cũng diễn ra vào thời điểm mà sự hợp tác quốc tế và các nguyên tắc của luật pháp quốc tế đang rất cần được tái khẳng định. UNESCO ra đời từ niềm tin rằng hòa bình được xây dựng thông qua giáo dục, sự hiểu biết lẫn nhau và sự tôn trọng văn hóa lẫn nhau, cũng như thông qua các thỏa thuận chính trị. Tôi tin rằng thông điệp của Giáo hoàng sẽ nhắc nhở chúng ta về giá trị của sứ mệnh này ngày nay, và khuyến khích tổ chức theo đuổi các mục tiêu của mình một cách can đảm, luôn chú trọng đến những cá nhân và cộng đồng dễ bị tổn thương nhất.

Về mặt cá nhân, việc được tháp tùng Đức Thánh Cha trong chuyến thăm này đương nhiên sẽ là một niềm vui lớn và một trách nhiệm sâu sắc. Tôi hy vọng sự hiện diện của ngài sẽ giúp chúng ta biến những nguyên tắc mà chúng ta thường xuyên thảo luận – hòa bình, bác ái, phẩm giá con người và đối thoại – thành những cam kết chung và những sáng kiến cụ thể.