Để chuẩn bị cho Thượng Hội Đồng thường lệ về Gia Đình năm 2015, Văn Phòng Thượng Hội Đồng đã cho công bố bản đề cương (lineamenta) kèm theo 46 câu hỏi để các hội đồng giám mục thế giới tham khảo ý kiến tín hữu kể cả các định chế học thuật v.v…
Nhiều người cho rằng phương thức trên mới lạ, nhưng thực ra, nó đã có từ lâu nay. Còn nhớ khoảng giữa thập niên 1990, nhân THĐ về Đại Dương Châu, Tòa Thánh cũng đã gửi bản đề cương gồm một số câu hỏi để các hội đồng giám mục của Châu Lục này tham khảo ý kiến tín hữu. Từ những phản hồi này, Văn Phòng THĐ mới soạn ra Tài Liệu Làm Việc làm căn bản thảo luận tại THĐ.
Bản đề cương lần này cũng bao trùm các vấn đề quan yếu như bản đề cương của THĐ bất thường năm 2014, tuy nhiên, ngôn từ rõ ràng hơn đối với những điểm căn bản của tín lý Công Giáo.
Thí dụ, hạn từ “bất khả tiêu” (indissolubility) đã được dùng tới 4 lần, cố ý cho thấy tín lý truyền thống vốn dạy rằng hôn nhân có tính vĩnh viễn và do đó ly dị là điều “no, no” (không thể có). Nhiều chỗ nhắc tới “sự cao cả và vẻ đẹp” của “khuôn mẫu gia đình do một người đàn ông và một người đàn bà tạo lập… và mở cửa chào đón con cái”.
Việc Giáo Hội ngăn cấm kiểm soát sinh đẻ được đề cập rõ ràng hơn cũng như việc lên án “cơn dịch phá thai”. Việc cổ vũ “nền văn hóa sự sống” cách hữu hiệu cũng được nói đến cách rõ ràng.
Bản đề cương được công bố hôm thứ Ba là bản tiếng Ý. VP/THĐ sẽ phiên dịch qua nhiều ngôn ngữ khác để gửi tới các HĐGM thế giới và mong các HĐ này gửi phản hồi về Vatican cuối tháng 4 năm 2015.
Căn cứ vào THĐ bất thường năm 2014, một số vấn đề sau đây được kể là “nóng bỏng” và chắc chắn sẽ khiến công luận chú ý:
* Giáo Hội Công Giáo nên cởi mở ra sao đối với những người đồng tính và những người đang sống trong các cuộc kết hợp đồng tính?
* Giáo Hội Công Giáo nên tích cực ra sao trong việc lượng giá của mình đối với các liên hệ “không hợp lệ”, như sống chung với nhau bên ngoài hôn nhân? Mặc dù các liên hệ này không đúng lý tưởng, nhưng liệu chúng có giá trị gì tích cực không?
* Những người Công Giáo ly dị và tái hôn bên ngoài Giáo Hội có nên được phép rước lễ không?
Những vấn đề trên chưa được giải quyết trong THĐ bất thường, một THĐ chỉ có tính cách dọn đường cho THĐ thường lệ năm 2015.
Ly dị và tái hôn
Về vấn đề rước lễ của người CG ly dị và tái hôn dân sự, câu hỏi 38 viết như thế này: “việc chăm sóc mục vụ và bí tích cho người ly dị và tái hôn cần được nghiên cứu thêm, bằng cách lượng giá tập tục của GH Chính Thống và lưu ý tới 'sự phân biệt giữa trạng huống khách quan của tội và các hoàn cảnh giảm khinh'”. Câu hỏi là “Đâu là các viễn ảnh để có thể xê dịch? Đâu là những biện pháp khả hữu? Có gợi ý nào về việc loại bỏ các thứ ngăn trở không chính đáng (warranted) và không cần thiết không?”
“Tập tục của GH Chính Thống” vốn là điều luôn được những người ủng hộ việc cho người ly dị tái hôn được rước lễ nêu ra. Giáo Hội này chỉ thừa nhận một cuộc hôn nhân bí tích thôi, nhưng sẵn sàng chúc lành cho các cuộc kết hợp thứ hai hoặc thứ ba trong một số hoàn cảnh nếu cuộc hôn nhân khởi đầu thất bại.
Việc nêu lại vấn đề này cho thấy rất có thể có thay đổi tại THĐ thường lệ năm 2015. Nhưng trong cuộc phỏng vấn của tờ La Nacion, Á Căn Đình, vừa qua, Đức Phanxicô cho thấy việc rước lễ này không hẳn là một giải pháp đang tìm kiếm mà là sự hội nhập, làm sao để những người này không bị “tuyệt thông” trên thực tế, trong khi thực sự Giáo Hội không hề tuyệt thông họ.
Cũng về việc chăm sóc người ly dị và tái hôn, câu hỏi số 37 hỏi rằng làm cách nào để giúp tiến trình tuyên bố vô hiệu trở nên “dễ dàng, đơn giản, và có thể miễn phí?”
Tại THĐ bất thường năm 2014, hầu hết các nghị phụ đều nhìn ra nhu cầu phải cải tổ tiến trình tuyên bố vô hiệu. Và chính Đức Phanxicô cũng đã thiết lập một Ủy Ban riêng đặc trách việc này.
Đồng tính luyến ái
Về đồng tính luyến ái, câu hỏi 40 hỏi: “Cộng đồng Kitô Giáo hướng quan tâm mục vụ của mình ra sao vào các gia đình có người có khuynh hướng đồng tính?”. Câu hỏi này hỏi thêm: “Tránh bất cứ sự kỳ thị bất chính nào, phải chăm sóc ra sao những người sống trong các trạng huống này dưới ánh sáng của Tin Mừng? Các đòi hỏi của thánh ý Thiên Chúa nên được đề xướng ra sao trong trạng huống này?”
Câu hỏi trên được đưa ra sau lời nhận định cho rằng “việc chăm sóc mục vụ những người có khuynh hướng đồng tính ngày nay đặt ra nhiều thách thức mới, một phần do cung cách xã hội đương thời đang đề xuất các quyền lợi của họ”.
Về việc này, tưởng cũng nên nhắc lại nhận định của Đức Phanxicô, phát biểu trong cuộc phỏng vấn của tờ La Nacion, Á Căn Đình. Ngài cho biết: GH không bàn tới những cuộc “hôn nhân đồng tính” mà bàn tới các phương thức giúp các gia đình có người đồng tính xử sự với họ vừa hợp với nhân bản vừa hợp với tín lý Giáo Hội.
Các mối liên hệ “bất hợp lệ”
Về các mối liên hệ “bất hợp lệ”, câu 21 hỏi: những người trong các mối liên hệ này nên được biểu lộ ra sao “một thái độ chào đón và đồng hành đầy tin tưởng, mà không từ bỏ việc công bố các đòi hỏi của Tin Mừng?”
Câu 22 hỏi: “Về phần Giáo Hội, có thể làm gì để trong nhiều hình thức kết hợp khác nhau, trong đó có thể tìm thấy nhiều giá trị nhân bản, các người nam nữ nhận thấy mình được tôn trọng, tin tưởng và khích lệ để lớn lên trong điều thiện, và được giúp đỡ đạt tới sự viên mãn của hôn nhân Kitô Giáo?”
Tại THĐ bất thường năm 2014, nhiều nghị phụ tranh luận gay gắt về câu nói cho rằng có nhiều giá trị tích cực trong các mối liên hệ này. Thành thử, câu hỏi lần này cũng có thể tạo ra cuộc tranh luận gay gắt không kém. Tuy nhiên, câu hỏi lần này thận trọng hơn ở chỗ nói tới “các giá trị nhân bản” chứ không nói tới các giá trị nói chung.
Tuy nhiên, ba vấn đề trên không hẳn là trọng tâm của bản đề cương. Vì bản này phần lớn tập chú vào việc phải sử dụng các cột trụ truyền thống của đời sống Kitô hữu, như các bí tích, Thánh Kinh, việc huấn luyện linh mục tốt hơn ra sao để hỗ trợ các cặp vợ chồng và các gia đình.
Câu 23, chẳng hạn, hỏi rằng “Trong việc đào tạo các linh mục và các nhân viên mục vụ khác, phải vun sới chiều kích gia đình như thế nào? Các gia đình có thể can dự ra sao (vào việc đào tạo này)?”
Nhiều người cho rằng phương thức trên mới lạ, nhưng thực ra, nó đã có từ lâu nay. Còn nhớ khoảng giữa thập niên 1990, nhân THĐ về Đại Dương Châu, Tòa Thánh cũng đã gửi bản đề cương gồm một số câu hỏi để các hội đồng giám mục của Châu Lục này tham khảo ý kiến tín hữu. Từ những phản hồi này, Văn Phòng THĐ mới soạn ra Tài Liệu Làm Việc làm căn bản thảo luận tại THĐ.
Bản đề cương lần này cũng bao trùm các vấn đề quan yếu như bản đề cương của THĐ bất thường năm 2014, tuy nhiên, ngôn từ rõ ràng hơn đối với những điểm căn bản của tín lý Công Giáo.
Thí dụ, hạn từ “bất khả tiêu” (indissolubility) đã được dùng tới 4 lần, cố ý cho thấy tín lý truyền thống vốn dạy rằng hôn nhân có tính vĩnh viễn và do đó ly dị là điều “no, no” (không thể có). Nhiều chỗ nhắc tới “sự cao cả và vẻ đẹp” của “khuôn mẫu gia đình do một người đàn ông và một người đàn bà tạo lập… và mở cửa chào đón con cái”.
Việc Giáo Hội ngăn cấm kiểm soát sinh đẻ được đề cập rõ ràng hơn cũng như việc lên án “cơn dịch phá thai”. Việc cổ vũ “nền văn hóa sự sống” cách hữu hiệu cũng được nói đến cách rõ ràng.
Bản đề cương được công bố hôm thứ Ba là bản tiếng Ý. VP/THĐ sẽ phiên dịch qua nhiều ngôn ngữ khác để gửi tới các HĐGM thế giới và mong các HĐ này gửi phản hồi về Vatican cuối tháng 4 năm 2015.
Căn cứ vào THĐ bất thường năm 2014, một số vấn đề sau đây được kể là “nóng bỏng” và chắc chắn sẽ khiến công luận chú ý:
* Giáo Hội Công Giáo nên cởi mở ra sao đối với những người đồng tính và những người đang sống trong các cuộc kết hợp đồng tính?
* Giáo Hội Công Giáo nên tích cực ra sao trong việc lượng giá của mình đối với các liên hệ “không hợp lệ”, như sống chung với nhau bên ngoài hôn nhân? Mặc dù các liên hệ này không đúng lý tưởng, nhưng liệu chúng có giá trị gì tích cực không?
* Những người Công Giáo ly dị và tái hôn bên ngoài Giáo Hội có nên được phép rước lễ không?
Những vấn đề trên chưa được giải quyết trong THĐ bất thường, một THĐ chỉ có tính cách dọn đường cho THĐ thường lệ năm 2015.
Ly dị và tái hôn
Về vấn đề rước lễ của người CG ly dị và tái hôn dân sự, câu hỏi 38 viết như thế này: “việc chăm sóc mục vụ và bí tích cho người ly dị và tái hôn cần được nghiên cứu thêm, bằng cách lượng giá tập tục của GH Chính Thống và lưu ý tới 'sự phân biệt giữa trạng huống khách quan của tội và các hoàn cảnh giảm khinh'”. Câu hỏi là “Đâu là các viễn ảnh để có thể xê dịch? Đâu là những biện pháp khả hữu? Có gợi ý nào về việc loại bỏ các thứ ngăn trở không chính đáng (warranted) và không cần thiết không?”
“Tập tục của GH Chính Thống” vốn là điều luôn được những người ủng hộ việc cho người ly dị tái hôn được rước lễ nêu ra. Giáo Hội này chỉ thừa nhận một cuộc hôn nhân bí tích thôi, nhưng sẵn sàng chúc lành cho các cuộc kết hợp thứ hai hoặc thứ ba trong một số hoàn cảnh nếu cuộc hôn nhân khởi đầu thất bại.
Việc nêu lại vấn đề này cho thấy rất có thể có thay đổi tại THĐ thường lệ năm 2015. Nhưng trong cuộc phỏng vấn của tờ La Nacion, Á Căn Đình, vừa qua, Đức Phanxicô cho thấy việc rước lễ này không hẳn là một giải pháp đang tìm kiếm mà là sự hội nhập, làm sao để những người này không bị “tuyệt thông” trên thực tế, trong khi thực sự Giáo Hội không hề tuyệt thông họ.
Cũng về việc chăm sóc người ly dị và tái hôn, câu hỏi số 37 hỏi rằng làm cách nào để giúp tiến trình tuyên bố vô hiệu trở nên “dễ dàng, đơn giản, và có thể miễn phí?”
Tại THĐ bất thường năm 2014, hầu hết các nghị phụ đều nhìn ra nhu cầu phải cải tổ tiến trình tuyên bố vô hiệu. Và chính Đức Phanxicô cũng đã thiết lập một Ủy Ban riêng đặc trách việc này.
Đồng tính luyến ái
Về đồng tính luyến ái, câu hỏi 40 hỏi: “Cộng đồng Kitô Giáo hướng quan tâm mục vụ của mình ra sao vào các gia đình có người có khuynh hướng đồng tính?”. Câu hỏi này hỏi thêm: “Tránh bất cứ sự kỳ thị bất chính nào, phải chăm sóc ra sao những người sống trong các trạng huống này dưới ánh sáng của Tin Mừng? Các đòi hỏi của thánh ý Thiên Chúa nên được đề xướng ra sao trong trạng huống này?”
Câu hỏi trên được đưa ra sau lời nhận định cho rằng “việc chăm sóc mục vụ những người có khuynh hướng đồng tính ngày nay đặt ra nhiều thách thức mới, một phần do cung cách xã hội đương thời đang đề xuất các quyền lợi của họ”.
Về việc này, tưởng cũng nên nhắc lại nhận định của Đức Phanxicô, phát biểu trong cuộc phỏng vấn của tờ La Nacion, Á Căn Đình. Ngài cho biết: GH không bàn tới những cuộc “hôn nhân đồng tính” mà bàn tới các phương thức giúp các gia đình có người đồng tính xử sự với họ vừa hợp với nhân bản vừa hợp với tín lý Giáo Hội.
Các mối liên hệ “bất hợp lệ”
Về các mối liên hệ “bất hợp lệ”, câu 21 hỏi: những người trong các mối liên hệ này nên được biểu lộ ra sao “một thái độ chào đón và đồng hành đầy tin tưởng, mà không từ bỏ việc công bố các đòi hỏi của Tin Mừng?”
Câu 22 hỏi: “Về phần Giáo Hội, có thể làm gì để trong nhiều hình thức kết hợp khác nhau, trong đó có thể tìm thấy nhiều giá trị nhân bản, các người nam nữ nhận thấy mình được tôn trọng, tin tưởng và khích lệ để lớn lên trong điều thiện, và được giúp đỡ đạt tới sự viên mãn của hôn nhân Kitô Giáo?”
Tại THĐ bất thường năm 2014, nhiều nghị phụ tranh luận gay gắt về câu nói cho rằng có nhiều giá trị tích cực trong các mối liên hệ này. Thành thử, câu hỏi lần này cũng có thể tạo ra cuộc tranh luận gay gắt không kém. Tuy nhiên, câu hỏi lần này thận trọng hơn ở chỗ nói tới “các giá trị nhân bản” chứ không nói tới các giá trị nói chung.
Tuy nhiên, ba vấn đề trên không hẳn là trọng tâm của bản đề cương. Vì bản này phần lớn tập chú vào việc phải sử dụng các cột trụ truyền thống của đời sống Kitô hữu, như các bí tích, Thánh Kinh, việc huấn luyện linh mục tốt hơn ra sao để hỗ trợ các cặp vợ chồng và các gia đình.
Câu 23, chẳng hạn, hỏi rằng “Trong việc đào tạo các linh mục và các nhân viên mục vụ khác, phải vun sới chiều kích gia đình như thế nào? Các gia đình có thể can dự ra sao (vào việc đào tạo này)?”