Khi cộng đồng quốc tế khẩn thiết cứu trợ Haiti sau trận động đất thảm khốc, một câu hỏi quan trọng khác được đặt ra là làm sao có thể tái thiết quốc gia này.
Trận động đất xảy ra tại Port-au-Prince hôm 12/01 không chỉ gây nên tang thương, mất mát cho người dân Haiti mà còn làm tê liệt cả Haiti.
Hoang tàn đổ nát
Xét về mức độ tàn phá và ảnh hưởng có thể nói động đất ở Haiti còn gây nhiều hậu quả nghiêm trọng hơn sóng thần Tsunami xảy ra tại châu Á vào năm 2004.
Sau sóng thần Tsunami, các nước bị ảnh hưởng, như Indonesia chẳng hạn, còn có điều kiện, có khả năng để tiến hành công việc cứu trợ các nạn nhân và khắc phục những hậu quả khác do sóng thần gây nên.
Nhưng sau trận động đất vừa qua, Haiti gần như hoàn toàn bị tàn phá, bị tê liệt.
Những thông tin, hình ảnh từ thủ đô Port-au-Prince trong những ngày qua cho thấy trận động đất đã phá hủy hầu hết các tòa nhà của chính phủ, các bộ, các cơ quan kinh tế, hành chính, an ninh, y tế, giáo dục của Haiti.
Ngay cả dinh tổng thống cũng bị tàn phá và tổng thống René Préval phải lưu lại tại sân bay trong những ngày này. Nhà tù chính tại Port-au Prince cũng bị phá hủy và ước tính có hơn 3000 tù nhân đã trốn thoát.
Những điều đó cho thấy Haiti đã hoàn toàn bị tê liệt và đang rơi vào cảnh hỗn loạn, bất lực sau trận động đất.
Việc chính phủ Haiti đồng ý trao quyền kiểm soát sân bay tại thủ đô cho Mỹ nhằm đẩy nhanh công việc cứu trợ cũng là một ví dụ nữa cho thấy sự bất lực của nước này.
Thời gian, tiền bạc
Haiti được coi là một trong những nước kém phát triển và nghèo nhất trên thế giới. Dân số của nước này khoảng gần 10 triệu người.
Vốn đã nghèo và trong trận động đất vừa qua ước tính có 3.5 triệu người (hơn 1/3 dân số) bị ảnh hưởng, Haiti không còn có thể đứng dậy nếu không có sự cứu trợ của cộng đồng quốc tế.
Do đó vấn đề đặt ra cho các quốc gia và tổ chức quốc tế không đơn thuần chỉ là sự đáp ứng những nhu cầu khẩn thiết trước mắt như thực phẩm, nước uống, thuốc men hay lều lán, mà còn làm sao để có thể nhanh chóng tái thiết nước này từ đống hoang tàn đổ nát.
Nhưng đó không phải là một chuyện dễ dàng vì giới quan sát cho rằng cần nhiều thời gian và với một khoản tiền lớn mới có thể để xây dựng lại Haiti.
Hôm 16/01, khi xuất hiện cùng với hai vị tiền nhiệm của mình là ông Bill Clinton và George W. Bush nhằm gây gũy để xây dựng lại Haiti, tổng thống Barack Obama đã nói công việc tái thiết Haiti ‘phải mất hàng tháng, thậm chí hàng năm’.
Một bài viết của Anne Kiremidjian, được đăng trên mạng của đài CNN hôm 18/01 cho rằng cần ít nhất 10 năm để tái thiết Haiti.
Hôm 19/01, một hội nghị viện trợ quốc tế cho Haiti được tổ chức tại Cộng hòa Dominic, nước láng giềng của Haiti. Và tổng thống Leonel Fernandez được trích dẫn nói đã đề nghị một chương trình kiến thiết Haiti trong năm năm với kinh phí đến 10 tỷ đô la.
‘Trên nền móng mới’
Nhưng theo giới quan sát để thành công trong việc tái thiết Haiti, ngoài tiền và thời gian cần có một yếu tố khác rất quan trọng.
Một bài viết của James Dobbins được đăng trên trang mạng của The New York Times hôm 16/01 cho rằng cần cho việc sửa chữa, xây dựng lại bệnh viện, trường học, đường sá, hệ thống điện nước, điện thoại, các tòa nhà của chính phủ.
Nhưng theo nhà báo này tất cả những điều đó phải được đặt trên một ‘nền móng hoàn toàn mới’, chứ không phải trên nền tảng cũ thiếu hiệu quả, bất tài và tham nhũng.
Tương tự, một bài viết của Anne Applebaum được đăng trên mạng của The Washington Post, hôm 18/01 cũng cho rằng Haiti cần được ‘xây dựng lại theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng’.
Theo Anne Applebaum sức tàn phá của trận động đất vốn đã lớn, sự thiếu vắng hay không tôn trọng luật pháp, sự yếu kém trong quản lý của chính phủ đã làm cho những hậu quả nó càng thảm hại hơn.
Do đó theo bài viết, để việc tái thiết được thành không, không chỉ cần có sự viện trợ lớn của cộng đồng quốc tế mà cần có một sự ‘thay đổi hoàn toàn về văn hóa, chính trị’.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho nhật báo Pháp Le Figaro và được đăng trên trang mạng của tờ này hôm 19/01 bà Michèle Pierre-Louis, cựu thủ tướng Haiti cho rằng người dân Haiti đã chịu quá nhiều đau khổ không chỉ vì thiên tai mà còn do việc quản lý yếu kém, do sự lạm dụng quyền lực cũng như thái độ chính trị ti tiện.
Chẳng hạn bà cho rằng sau những trận bão lụt lớn năm 2008, Haiti đã không thể bỏ qua những nhỏ nhen, hiềm khích chính trị để xây dựng đất nước.
Theo bà Haiti nên tận dụng dịp này để cùng nhau tái thiết đất nước. Nếu không, quốc gia này sẽ rơi vào tình trạng tuyệt vọng.
Do đó, trận động đất kinh hoàng này có thể là dịp để Haiti dẹp bỏ những xung đột, thù hằn, bè phái chính trị – những điều đã gây nên cho người dân nước này nhiều đau khổ trong những năm qua?
Ngoài điều đó, nếu được cộng đồng quốc tế quan tâm giúp đỡ khôi phục lại kinh tế, cơ sở hạ tầng của mình vốn đã yếu kém, kiệt quệ trước trận động đất kinh hoàng, thì phải chăng trong thảm họa cũng có ‘điều may’?
Vẫn có ‘điều may’?
Trong một bài viết được đăng trên trang mạng của tờ nhật báo Anh, The Daily Telegraph hôm 18/01, Philip Sherwell trích dẫn một chuyên viên về viện trợ quốc tế cho rằng trong thảm họa khủng khiếp mới nhất mà người dân Haiti phải chịu, có thể cũng có ‘điều may’ vì nó có thể giúp Haiti kiến thiết lại đất nước mình từ con số không.
Tương tự một bài viết của Alec MacGillis được đăng trên mạng của The Washington Post hôm 17/01 cho rằng thảm họa này cũng là dịp để Haiti có thể ‘chuyển từ một quốc gia nghèo túng, đầy tham nhũng và bây giờ là bị tàn phá thành một nước tự lực’.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho Time, và được đăng trên trang mạng của tờ tạp chí này hôm 20/01, Robert Maguire, giám đốc chương trình Haiti tại đại học Trinity (University) ở Washington, D.C, cho rằng trong thảm họa này cũng có ‘điều may tiềm ẩn’.
Chẳng hạn, theo ông ở Haiti có rất nhiều người bỏ làng quê lang thang đi tìm việc. Và nếu được tận dụng những người này có thể góp vào việc xây dựng Haiti và qua đó họ cũng có công ăn việc làm và có thể ổn định cuộc sống.
Vâng, thật khó có thể bù đặp được những thiệt hại to lớn cả về nhân mạng mà người dân Haiti phải chịu đựng sau trận động đất thảm khốc này.
Nhưng nếu được sự cứu trợ, viện trợ của cộng động quốc tế, nếu việc tái thiết Haiti được xây dựng trên một nền móng mới tốt đẹp hơn, bền vững hơn thì người dân Haiti có thể có một cuộc sống tốt đẹp hơn, có thể ngăn ngừa hay giới hạn được những hậu quả do thiên tai gây nên.
Và điều đó ít hay nhiều giúp họ xoa dịu và chữa lành những tang thương, vết thương do trận động đất vừa qua gây nên.
Trận động đất xảy ra tại Port-au-Prince hôm 12/01 không chỉ gây nên tang thương, mất mát cho người dân Haiti mà còn làm tê liệt cả Haiti.
Hoang tàn đổ nát
Xét về mức độ tàn phá và ảnh hưởng có thể nói động đất ở Haiti còn gây nhiều hậu quả nghiêm trọng hơn sóng thần Tsunami xảy ra tại châu Á vào năm 2004.
Sau sóng thần Tsunami, các nước bị ảnh hưởng, như Indonesia chẳng hạn, còn có điều kiện, có khả năng để tiến hành công việc cứu trợ các nạn nhân và khắc phục những hậu quả khác do sóng thần gây nên.
Nhưng sau trận động đất vừa qua, Haiti gần như hoàn toàn bị tàn phá, bị tê liệt.
Những thông tin, hình ảnh từ thủ đô Port-au-Prince trong những ngày qua cho thấy trận động đất đã phá hủy hầu hết các tòa nhà của chính phủ, các bộ, các cơ quan kinh tế, hành chính, an ninh, y tế, giáo dục của Haiti.
Ngay cả dinh tổng thống cũng bị tàn phá và tổng thống René Préval phải lưu lại tại sân bay trong những ngày này. Nhà tù chính tại Port-au Prince cũng bị phá hủy và ước tính có hơn 3000 tù nhân đã trốn thoát.
Những điều đó cho thấy Haiti đã hoàn toàn bị tê liệt và đang rơi vào cảnh hỗn loạn, bất lực sau trận động đất.
Việc chính phủ Haiti đồng ý trao quyền kiểm soát sân bay tại thủ đô cho Mỹ nhằm đẩy nhanh công việc cứu trợ cũng là một ví dụ nữa cho thấy sự bất lực của nước này.
Thời gian, tiền bạc
Haiti được coi là một trong những nước kém phát triển và nghèo nhất trên thế giới. Dân số của nước này khoảng gần 10 triệu người.
Vốn đã nghèo và trong trận động đất vừa qua ước tính có 3.5 triệu người (hơn 1/3 dân số) bị ảnh hưởng, Haiti không còn có thể đứng dậy nếu không có sự cứu trợ của cộng đồng quốc tế.
Do đó vấn đề đặt ra cho các quốc gia và tổ chức quốc tế không đơn thuần chỉ là sự đáp ứng những nhu cầu khẩn thiết trước mắt như thực phẩm, nước uống, thuốc men hay lều lán, mà còn làm sao để có thể nhanh chóng tái thiết nước này từ đống hoang tàn đổ nát.
Nhưng đó không phải là một chuyện dễ dàng vì giới quan sát cho rằng cần nhiều thời gian và với một khoản tiền lớn mới có thể để xây dựng lại Haiti.
Hôm 16/01, khi xuất hiện cùng với hai vị tiền nhiệm của mình là ông Bill Clinton và George W. Bush nhằm gây gũy để xây dựng lại Haiti, tổng thống Barack Obama đã nói công việc tái thiết Haiti ‘phải mất hàng tháng, thậm chí hàng năm’.
Một bài viết của Anne Kiremidjian, được đăng trên mạng của đài CNN hôm 18/01 cho rằng cần ít nhất 10 năm để tái thiết Haiti.
Hôm 19/01, một hội nghị viện trợ quốc tế cho Haiti được tổ chức tại Cộng hòa Dominic, nước láng giềng của Haiti. Và tổng thống Leonel Fernandez được trích dẫn nói đã đề nghị một chương trình kiến thiết Haiti trong năm năm với kinh phí đến 10 tỷ đô la.
‘Trên nền móng mới’
Nhưng theo giới quan sát để thành công trong việc tái thiết Haiti, ngoài tiền và thời gian cần có một yếu tố khác rất quan trọng.
Một bài viết của James Dobbins được đăng trên trang mạng của The New York Times hôm 16/01 cho rằng cần cho việc sửa chữa, xây dựng lại bệnh viện, trường học, đường sá, hệ thống điện nước, điện thoại, các tòa nhà của chính phủ.
Nhưng theo nhà báo này tất cả những điều đó phải được đặt trên một ‘nền móng hoàn toàn mới’, chứ không phải trên nền tảng cũ thiếu hiệu quả, bất tài và tham nhũng.
Tương tự, một bài viết của Anne Applebaum được đăng trên mạng của The Washington Post, hôm 18/01 cũng cho rằng Haiti cần được ‘xây dựng lại theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng’.
Theo Anne Applebaum sức tàn phá của trận động đất vốn đã lớn, sự thiếu vắng hay không tôn trọng luật pháp, sự yếu kém trong quản lý của chính phủ đã làm cho những hậu quả nó càng thảm hại hơn.
Do đó theo bài viết, để việc tái thiết được thành không, không chỉ cần có sự viện trợ lớn của cộng đồng quốc tế mà cần có một sự ‘thay đổi hoàn toàn về văn hóa, chính trị’.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho nhật báo Pháp Le Figaro và được đăng trên trang mạng của tờ này hôm 19/01 bà Michèle Pierre-Louis, cựu thủ tướng Haiti cho rằng người dân Haiti đã chịu quá nhiều đau khổ không chỉ vì thiên tai mà còn do việc quản lý yếu kém, do sự lạm dụng quyền lực cũng như thái độ chính trị ti tiện.
Chẳng hạn bà cho rằng sau những trận bão lụt lớn năm 2008, Haiti đã không thể bỏ qua những nhỏ nhen, hiềm khích chính trị để xây dựng đất nước.
Theo bà Haiti nên tận dụng dịp này để cùng nhau tái thiết đất nước. Nếu không, quốc gia này sẽ rơi vào tình trạng tuyệt vọng.
Do đó, trận động đất kinh hoàng này có thể là dịp để Haiti dẹp bỏ những xung đột, thù hằn, bè phái chính trị – những điều đã gây nên cho người dân nước này nhiều đau khổ trong những năm qua?
Ngoài điều đó, nếu được cộng đồng quốc tế quan tâm giúp đỡ khôi phục lại kinh tế, cơ sở hạ tầng của mình vốn đã yếu kém, kiệt quệ trước trận động đất kinh hoàng, thì phải chăng trong thảm họa cũng có ‘điều may’?
Vẫn có ‘điều may’?
Trong một bài viết được đăng trên trang mạng của tờ nhật báo Anh, The Daily Telegraph hôm 18/01, Philip Sherwell trích dẫn một chuyên viên về viện trợ quốc tế cho rằng trong thảm họa khủng khiếp mới nhất mà người dân Haiti phải chịu, có thể cũng có ‘điều may’ vì nó có thể giúp Haiti kiến thiết lại đất nước mình từ con số không.
Tương tự một bài viết của Alec MacGillis được đăng trên mạng của The Washington Post hôm 17/01 cho rằng thảm họa này cũng là dịp để Haiti có thể ‘chuyển từ một quốc gia nghèo túng, đầy tham nhũng và bây giờ là bị tàn phá thành một nước tự lực’.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho Time, và được đăng trên trang mạng của tờ tạp chí này hôm 20/01, Robert Maguire, giám đốc chương trình Haiti tại đại học Trinity (University) ở Washington, D.C, cho rằng trong thảm họa này cũng có ‘điều may tiềm ẩn’.
Chẳng hạn, theo ông ở Haiti có rất nhiều người bỏ làng quê lang thang đi tìm việc. Và nếu được tận dụng những người này có thể góp vào việc xây dựng Haiti và qua đó họ cũng có công ăn việc làm và có thể ổn định cuộc sống.
Vâng, thật khó có thể bù đặp được những thiệt hại to lớn cả về nhân mạng mà người dân Haiti phải chịu đựng sau trận động đất thảm khốc này.
Nhưng nếu được sự cứu trợ, viện trợ của cộng động quốc tế, nếu việc tái thiết Haiti được xây dựng trên một nền móng mới tốt đẹp hơn, bền vững hơn thì người dân Haiti có thể có một cuộc sống tốt đẹp hơn, có thể ngăn ngừa hay giới hạn được những hậu quả do thiên tai gây nên.
Và điều đó ít hay nhiều giúp họ xoa dịu và chữa lành những tang thương, vết thương do trận động đất vừa qua gây nên.