VATICAN CITY (Tổng hợp từ VIS và Chiesa) - Trưa ngày 5 tháng 11 tại Văn phòng Báo chí Tòa thánh, Tổng giám mục Gianfranco Ravasi, chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Văn hóa, kiêm chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng về Di sản Văn hóa của Giáo hội, và ông Antonio Paolucci, giám đốc Viện Bảo tàng Vatican, đã tổ chức một cuộc họp báo để loan tin cuộc gặp gỡ sắp tới của Đức giáo hoàng Benedict XVI với giới nghệ sĩ sẽ diễn ra vào ngày 21 tháng 11 này tại Nguyện đường Sistine ở Roma.
Tổng giám mục Ravasi nhắc lại rằng cuộc gặp gỡ này, do cơ quan ngài phụ trách đề xướng, là để mừng kỷ niệm 10 năm Lá thư Đức giáo hoàng Gioan Phaolô II gửi các Nghệ sĩ hôm 4 tháng 4 năm 1999, và 45 năm cuộc gặp gỡ giới nghệ thuật của Đức giáo hoàng Phaolô VI vào ngày 7 tháng 5 năm 1964.
Tổng giám mục giải thích: “Đây không giống như một buổi triều yết chung với Đức thánh cha, mở ra cho bất cứ nghệ sĩ nào hay đặc biệt dành riêng cho những nghệ sĩ cảm hứng từ đức tin Kitô giáo, nhưng trái lại nhằm trình bầy ước muốn đối thoại giữa Giáo hội và thế giới nghệ thuật, một cuộc đối thoại cần được phát triển qua nhiều giai đoạn và sử dụng nhiều phương tiện khác nhau.”
255 nhà nghệ sĩ đã nhận lời mời tham dự cuộc họp này; họ đến từ nhiều châu lục, và là thành phần của 5 thể loại nghệ thuật: hội hoạ và điêu khắc; kiến trúc; văn học và thi ca; âm nhạc và ca hát; điện ảnh, kịch trường, khiêu vũ và nhiếp ảnh.
Thiệp mời tham dự cuộc họp được Hội đồng giáo hoàng về văn hoá sắp xếp.
Ban Hợp ca Nguyện đường Sistine sẽ hát lúc khai mạc và hồi kết thúc cuộc họp 21 tháng 11. Trước bài diễn từ của Đức giáo hoàng, sẽ tuyên đọc trước cử tọa những đoạn trích từ Lá thư gửi các Nghệ sĩ của cố Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Sau phiên họp, một buổi tiếp tân sẽ được tổ chức tại khu "Braccio Nuovo" thuộc Viện Bảo tàng Vatican, và các nghệ sĩ sẽ được trao tặng một huân chương có tên Đức giáo hoàng để ghi nhớ biến cố này.
Động cơ đưa tới cuộc họp đã được tổng giám mục Ravasi trình bầy hôm 10 tháng 9 vừa qua khi loan báo tin về buổi họp: “có những lúc liên minh giữa đức tin Kitô giáo và nghệ thuật đã bị đổ vỡ.”
Liên minh giữa đức tin và nghệ thuật không thể tách rời khỏi căn tính của Giáo hội. Do thái giáo cấm trưng bày các tượng ảnh thánh. Nhưng đức tin vào Thiên Chúa nhập thể đã mau chóng nhắc cho Giáo hội áp dụng nghệ thuật La mã và Hy lạp, coi đó như là ngôn ngữ tạo hình của mình.
Cuộc hôn nhân tài tình này giữa Giáo hội và nghệ thuật đã có lúc gặp phải sự chống đối của những người theo chủ thuyết bài trừ thánh tượng (iconoclasm). Vào thiên kỷ đầu tiên ở phương Đông, và thiên kỷ thứ hai tại phương Tây, trước nhất là giáo phái Tin Lành và ngày nay là khuynh hướng chung chống đối nghệ thuật tạo hình, không chỉ trong phạm vi nghệ thuật mà còn cả ở sự bảo trợ khuyến khích của hàng giáo sĩ.
Bằng cuộc gặp gỡ với những người làm nghệ thuật trong một nơi chỗ thượng đẳng nghệ thuật Kitô giáo, đó là Nguyện đường Sistine, Đức giáo hoàng Benedict XVI muốn rõ rệt ngăn chận sự suy thoái đó và bắt đầu một cuộc đối thoại, hy vọng rằng một liên minh có hiệu quả giữa nghệ thuật và Giáo hội có thể lại xuất phát.
Vào thời điểm “nơi những vùng mênh mông của thế giới, đức tin đang có nguy cơ tàn lụi như một ngọn lửa sắp hết dầu”, giáo hoàng Ratzinger có thể đang nghĩ đến điều mà Thánh Gioan người xứ Damas đã nói trong cơn sóng gió dầy đặc của chủ thuyết bài trừ thánh tượng:
“Nếu một người ngoài đạo đến nói với bạn: “Xin chỉ ra cho tôi coi đức tin của bạn!”, thì hãy đưa anh ta đến nhà thờ và chỉ cho anh ta thấy những trang hoàng lộng lẫy nơi đó, cũng như giải thích cho anh ta về những bức tranh linh thánh được trưng bầy.”
Chỉ mấy hôm trước khi cuộc họp giữa Đức giáo hoàng và các nghệ sĩ tại Nguyện đường Sistine ngày 21 tháng 11 được loan báo, trên bàn Đức thánh cha Benedict XVI đã có bản kêu gọi nói về những nguyên nhân chính thúc đẩy cuộc họp.
Lời kêu gọi nhằm vào mục tiêu “trở về nghệ thuật thánh thiêng thuần túy Công giáo” và không phải do các nghệ sĩ ký tên mà do các học giả và những nhân vật khác, những người vì nhiều lý do khác nhau đã nồng nhiệt quan tâm đến định mệnh của nghệ thuật Kitô giáo. Hai cái tên nổi bật trong số các vị này: đó là Martin Mosebach, và Enrico Maria Radaelli.
Mosebach là một nhà văn thành danh người nước Đức và được đương kim giáo hoàng Joseph Ratzinger biết rõ. Tác phẩm mới nhất của ông "The heresy of the shapeless. The Roman liturgy and its enemy (Tính dị giáo và vô hình tượng. Phụng vụ Roma và kẻ thù của nó)” được xuất bản năm nay, có cả một bản dịch ra tiếng Ý của Cantagalli. Đây là một lời biện giải gây choáng váng, nhân danh nghệ thuật cao cả của Kitô giáo, và còn hơn thế, của phụng vụ Công giáo được coi như một nghệ thuật, với những lời công kích chua cay nhắm vào chủ thuyết chống thánh tượng đang ngự trị chính trong nội bộ Giáo hội Công giáo.
Còn Radaelli, môn sinh của nhà đại triết gia và nhà ngữ văn Công giáo Romano Amerio, là một học giả uyên thâm về khoa mỹ học thần học (theological aesthetics). Tuyệt tác của ông, cuốn "Ingresso alla bellezza (Đường vào mỹ lệ) xuất bản năm 2008, là một dẫn nhập tuyệt hảo vào huyền nhiệm của Thiên Chúa qua “Hình ảnh (Imago)” của Người là Đức Kitô. Vẻ mỹ lệ là hình thức biểu dương của chân lý.
Lời kêu gọi được phát sinh từ những cuộc hội thảo tổ chức trong các tháng gần đây trong thư viện thuộc ủy ban giáo hoàng về di sản văn hóa của Giáo hội, được chủ đạo do vị phó chủ tịch của ủy ban này là Tu viện trưởng Dòng Biển đức Michael J. Zielinski. Các tham dự viên hoạt động tích cực trong những cuộc họp đó gồm có Linh mục Nicola Bux và Linh mục Uwe Michael Lang, là những tham vấn viên trong văn phòng phủ giáo hoàng về nghi thức phụng vụ. Cha Lang cũng còn là viên chức trong thánh bộ phụng tự. Tuy nhiên, người ta thấy trong số những người đề xuất lời kêu gọi không có tên vị giáo sĩ nào, không có đề cập đến viên chức Tòa thánh nào, mà những người ký tên trong bản kêu gọi đều là giáo dân thuộc nhiều giới thẩm quyền và ngành chuyên môn khác nhau.
Sau lời dẫn nhập vắn tắt, bản kêu gọi trình bầy 7 chương nhỏ đề cập đến những nguyên nhân gây ra sự đổ vỡ hiện nay giữa Giáo hội và nghệ thuật, đến những tham khảo thần học, đến công tác ủy nhiệm, đến các nghệ sĩ, đến không gian linh thánh, đến thánh nhạc, đến phụng vụ.
Chính phần kết thúc văn bản mới là lời kêu gọi, được trình bầy như sau:
“Vì tất cả những nguyên nhân trình bầy trên kia, chúng con tha thiết mong nhận được từ Đức thánh cha sự lắng nghe đầy từ ái của người hiền phụ, sự chú tâm khoan hậu của Đấng đại diện Chúa Kitô. Thưa Đức thánh cha, chúng con nài xin ngài đọc lời kêu gọi phát xuất từ tâm tư của chúng con về mối quan ngại thúc bách nhất liên quan đến những tình trạng kinh hoàng của nghệ thuật thánh và kiến trúc thánh đương đại, cũng như lời yêu cầu đơn sơ và khiêm tốn nhất của chúng con xin ngài trợ giúp để cho nghệ thuật và kiến trúc thánh thiêng lại một lần nữa mang tính Công giáo đích thực. Nếu được như thế các tín hữu có thể lại hưởng được ý thức về những kỳ công và được vui mừng thấy lại vẻ đẹp mỹ lệ trong Ngôi nhà của Chúa. Nếu được như thế Giáo hội lại một lần nữa lấy lại được chỗ đứng chính đáng của mình, giữa một thời đại của tình trạng man rợ phi lý, trần tục và dị hình này, làm người chủ xướng và bảo vệ đích thực cũng như chăm chút về một hình thái nghệ thuật vừa mới mẻ vừa thực sự “nguyên thủy”: một nghệ thuật hôm nay cũng như mãi mãi nở hoa trong mọi thời đại tiến bộ, lại triển nở hoa trái từ gốc rễ xa xưa và từ nguyên ủy vĩnh cửu, trung thành với ý thức sâu sắc nhất về vẻ Mỹ lệ bừng sáng lên từ Chân lý của Chúa Kitô.”
Toàn văn lời kêu gọi cùng với danh sách những người ký tên có thể truy cập bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau trên web site danh riêng cho mục tiêu này:
> Appeal to His Holiness Pope Benedict XVI for an authentically Catholic sacred art
http://www.appelloalpapa.blogspot.com/
Tổng giám mục Ravasi nhắc lại rằng cuộc gặp gỡ này, do cơ quan ngài phụ trách đề xướng, là để mừng kỷ niệm 10 năm Lá thư Đức giáo hoàng Gioan Phaolô II gửi các Nghệ sĩ hôm 4 tháng 4 năm 1999, và 45 năm cuộc gặp gỡ giới nghệ thuật của Đức giáo hoàng Phaolô VI vào ngày 7 tháng 5 năm 1964.
Tổng giám mục giải thích: “Đây không giống như một buổi triều yết chung với Đức thánh cha, mở ra cho bất cứ nghệ sĩ nào hay đặc biệt dành riêng cho những nghệ sĩ cảm hứng từ đức tin Kitô giáo, nhưng trái lại nhằm trình bầy ước muốn đối thoại giữa Giáo hội và thế giới nghệ thuật, một cuộc đối thoại cần được phát triển qua nhiều giai đoạn và sử dụng nhiều phương tiện khác nhau.”
255 nhà nghệ sĩ đã nhận lời mời tham dự cuộc họp này; họ đến từ nhiều châu lục, và là thành phần của 5 thể loại nghệ thuật: hội hoạ và điêu khắc; kiến trúc; văn học và thi ca; âm nhạc và ca hát; điện ảnh, kịch trường, khiêu vũ và nhiếp ảnh.
Thiệp mời tham dự cuộc họp được Hội đồng giáo hoàng về văn hoá sắp xếp.
Ban Hợp ca Nguyện đường Sistine sẽ hát lúc khai mạc và hồi kết thúc cuộc họp 21 tháng 11. Trước bài diễn từ của Đức giáo hoàng, sẽ tuyên đọc trước cử tọa những đoạn trích từ Lá thư gửi các Nghệ sĩ của cố Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Sau phiên họp, một buổi tiếp tân sẽ được tổ chức tại khu "Braccio Nuovo" thuộc Viện Bảo tàng Vatican, và các nghệ sĩ sẽ được trao tặng một huân chương có tên Đức giáo hoàng để ghi nhớ biến cố này.
Động cơ đưa tới cuộc họp đã được tổng giám mục Ravasi trình bầy hôm 10 tháng 9 vừa qua khi loan báo tin về buổi họp: “có những lúc liên minh giữa đức tin Kitô giáo và nghệ thuật đã bị đổ vỡ.”
Liên minh giữa đức tin và nghệ thuật không thể tách rời khỏi căn tính của Giáo hội. Do thái giáo cấm trưng bày các tượng ảnh thánh. Nhưng đức tin vào Thiên Chúa nhập thể đã mau chóng nhắc cho Giáo hội áp dụng nghệ thuật La mã và Hy lạp, coi đó như là ngôn ngữ tạo hình của mình.
Cuộc hôn nhân tài tình này giữa Giáo hội và nghệ thuật đã có lúc gặp phải sự chống đối của những người theo chủ thuyết bài trừ thánh tượng (iconoclasm). Vào thiên kỷ đầu tiên ở phương Đông, và thiên kỷ thứ hai tại phương Tây, trước nhất là giáo phái Tin Lành và ngày nay là khuynh hướng chung chống đối nghệ thuật tạo hình, không chỉ trong phạm vi nghệ thuật mà còn cả ở sự bảo trợ khuyến khích của hàng giáo sĩ.
Bằng cuộc gặp gỡ với những người làm nghệ thuật trong một nơi chỗ thượng đẳng nghệ thuật Kitô giáo, đó là Nguyện đường Sistine, Đức giáo hoàng Benedict XVI muốn rõ rệt ngăn chận sự suy thoái đó và bắt đầu một cuộc đối thoại, hy vọng rằng một liên minh có hiệu quả giữa nghệ thuật và Giáo hội có thể lại xuất phát.
Vào thời điểm “nơi những vùng mênh mông của thế giới, đức tin đang có nguy cơ tàn lụi như một ngọn lửa sắp hết dầu”, giáo hoàng Ratzinger có thể đang nghĩ đến điều mà Thánh Gioan người xứ Damas đã nói trong cơn sóng gió dầy đặc của chủ thuyết bài trừ thánh tượng:
“Nếu một người ngoài đạo đến nói với bạn: “Xin chỉ ra cho tôi coi đức tin của bạn!”, thì hãy đưa anh ta đến nhà thờ và chỉ cho anh ta thấy những trang hoàng lộng lẫy nơi đó, cũng như giải thích cho anh ta về những bức tranh linh thánh được trưng bầy.”
Chỉ mấy hôm trước khi cuộc họp giữa Đức giáo hoàng và các nghệ sĩ tại Nguyện đường Sistine ngày 21 tháng 11 được loan báo, trên bàn Đức thánh cha Benedict XVI đã có bản kêu gọi nói về những nguyên nhân chính thúc đẩy cuộc họp.
Lời kêu gọi nhằm vào mục tiêu “trở về nghệ thuật thánh thiêng thuần túy Công giáo” và không phải do các nghệ sĩ ký tên mà do các học giả và những nhân vật khác, những người vì nhiều lý do khác nhau đã nồng nhiệt quan tâm đến định mệnh của nghệ thuật Kitô giáo. Hai cái tên nổi bật trong số các vị này: đó là Martin Mosebach, và Enrico Maria Radaelli.
Mosebach là một nhà văn thành danh người nước Đức và được đương kim giáo hoàng Joseph Ratzinger biết rõ. Tác phẩm mới nhất của ông "The heresy of the shapeless. The Roman liturgy and its enemy (Tính dị giáo và vô hình tượng. Phụng vụ Roma và kẻ thù của nó)” được xuất bản năm nay, có cả một bản dịch ra tiếng Ý của Cantagalli. Đây là một lời biện giải gây choáng váng, nhân danh nghệ thuật cao cả của Kitô giáo, và còn hơn thế, của phụng vụ Công giáo được coi như một nghệ thuật, với những lời công kích chua cay nhắm vào chủ thuyết chống thánh tượng đang ngự trị chính trong nội bộ Giáo hội Công giáo.
Còn Radaelli, môn sinh của nhà đại triết gia và nhà ngữ văn Công giáo Romano Amerio, là một học giả uyên thâm về khoa mỹ học thần học (theological aesthetics). Tuyệt tác của ông, cuốn "Ingresso alla bellezza (Đường vào mỹ lệ) xuất bản năm 2008, là một dẫn nhập tuyệt hảo vào huyền nhiệm của Thiên Chúa qua “Hình ảnh (Imago)” của Người là Đức Kitô. Vẻ mỹ lệ là hình thức biểu dương của chân lý.
Lời kêu gọi được phát sinh từ những cuộc hội thảo tổ chức trong các tháng gần đây trong thư viện thuộc ủy ban giáo hoàng về di sản văn hóa của Giáo hội, được chủ đạo do vị phó chủ tịch của ủy ban này là Tu viện trưởng Dòng Biển đức Michael J. Zielinski. Các tham dự viên hoạt động tích cực trong những cuộc họp đó gồm có Linh mục Nicola Bux và Linh mục Uwe Michael Lang, là những tham vấn viên trong văn phòng phủ giáo hoàng về nghi thức phụng vụ. Cha Lang cũng còn là viên chức trong thánh bộ phụng tự. Tuy nhiên, người ta thấy trong số những người đề xuất lời kêu gọi không có tên vị giáo sĩ nào, không có đề cập đến viên chức Tòa thánh nào, mà những người ký tên trong bản kêu gọi đều là giáo dân thuộc nhiều giới thẩm quyền và ngành chuyên môn khác nhau.
Sau lời dẫn nhập vắn tắt, bản kêu gọi trình bầy 7 chương nhỏ đề cập đến những nguyên nhân gây ra sự đổ vỡ hiện nay giữa Giáo hội và nghệ thuật, đến những tham khảo thần học, đến công tác ủy nhiệm, đến các nghệ sĩ, đến không gian linh thánh, đến thánh nhạc, đến phụng vụ.
Chính phần kết thúc văn bản mới là lời kêu gọi, được trình bầy như sau:
“Vì tất cả những nguyên nhân trình bầy trên kia, chúng con tha thiết mong nhận được từ Đức thánh cha sự lắng nghe đầy từ ái của người hiền phụ, sự chú tâm khoan hậu của Đấng đại diện Chúa Kitô. Thưa Đức thánh cha, chúng con nài xin ngài đọc lời kêu gọi phát xuất từ tâm tư của chúng con về mối quan ngại thúc bách nhất liên quan đến những tình trạng kinh hoàng của nghệ thuật thánh và kiến trúc thánh đương đại, cũng như lời yêu cầu đơn sơ và khiêm tốn nhất của chúng con xin ngài trợ giúp để cho nghệ thuật và kiến trúc thánh thiêng lại một lần nữa mang tính Công giáo đích thực. Nếu được như thế các tín hữu có thể lại hưởng được ý thức về những kỳ công và được vui mừng thấy lại vẻ đẹp mỹ lệ trong Ngôi nhà của Chúa. Nếu được như thế Giáo hội lại một lần nữa lấy lại được chỗ đứng chính đáng của mình, giữa một thời đại của tình trạng man rợ phi lý, trần tục và dị hình này, làm người chủ xướng và bảo vệ đích thực cũng như chăm chút về một hình thái nghệ thuật vừa mới mẻ vừa thực sự “nguyên thủy”: một nghệ thuật hôm nay cũng như mãi mãi nở hoa trong mọi thời đại tiến bộ, lại triển nở hoa trái từ gốc rễ xa xưa và từ nguyên ủy vĩnh cửu, trung thành với ý thức sâu sắc nhất về vẻ Mỹ lệ bừng sáng lên từ Chân lý của Chúa Kitô.”
Toàn văn lời kêu gọi cùng với danh sách những người ký tên có thể truy cập bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau trên web site danh riêng cho mục tiêu này:
> Appeal to His Holiness Pope Benedict XVI for an authentically Catholic sacred art
http://www.appelloalpapa.blogspot.com/