MADRID -- Trong mấy ngày qua, chúng tôi đã đi qua các địa danh và thánh tích như thành Zaragoza. Thành Zaragoza mang tên hoàng đế Cesar Augustô, Zara = Cesar, và Goza = Augostô, vì do chính hoàng đế Augustô lập vào Năm 24 trước Công nguyên. Thành này nằm trên dòng song Elbo, và đó là con đường giao thong chính trong suốt 2000 năm lịch sử. Hiện nay dân số chừng 700,000 người nhưng thành này bao gồm những di tích tôn giáo, văn hóa và nghệ thuật quan trọng. Đặc biệt về kiến trúc mang dấu vết đặc trưng của 3 thời kỳ nối tiếp: Do thái, Kitô giáo, Hồi giáo và cuối cùng là Công giáo.

Qua 3 thế kỷ bị Hồi giáo xâm chiếm nên còn mang nhiều cách kiến trúc của khu Hồi giáo. Nhưng năm 1118 vua Alfonsô I chiến thắng và dành lại thành này và biến thành thủ phủ của vương quốc Aragon. Từ đó xây cất các đền đài nhà thờ và dinh thự. Điểm quan trọng nhất là nhà Vua trọng dụng và cho nhà kiến trúc Hồi giáo vẽ xây ngôi nhà thờ chính tòa của Zaragosa. Đây là kiến trúc rất đặc thù và đẹp vì pha cả 3,4 lối kiến trúc khác nhau: Barock, Romanesque, Hồi giáo và Gothic.

Một đại thánh đường đồ sô nguy nga nằm sát nhà thờ chính tòa là Vương Cung Thánh Đường Đức Trinh Nữ trên Cột (Virgin on Pilar) được khởi xây từ thế kỉ thứ 12. Thánh đường này được xây trên chính nơi mà tương truyền kể Đức Đức Mẹ Maria đã hiện ra với thánh Tông đồ Giacôbê đang khi thánh Giacôbê trên đường đi truyền giáo trực chỉ hướng Bắc. Khi đó Đức Mẹ hiện ra với thánh Giacôbê, có các thiên thần và đàn ca chan hòa trong ánh sáng linh thiêng, Đức Mẹ đã khuyến khích thánh Giacôbê và các môn đệ của ngài tiếp tục hành trình truyền giáo. Cuộc hiện ra của Đức Mẹ với thánh Giacôbê khác hẳn với các cuộc Đức Mẹ hiện ra khác, vì khi hiện ra cùng thánh Giacobê thì Đức Mẹ hãy còn sống tại Jerusalem. Trong cuộc diện kiến này, Đức Mẹ đã ban cho thánh Giacôbê một tượng ảnh nhỏ cao chjừng 30cm, và chính tượng này đặt tại nhà thờ chính này. Đây chính là lý do tar5i sao gọi là Đức Trinh Nữ trên Cột, vì tượng gỗ Đức Mẹ được đặt trên một cột trụ cột bằng cẩm thạch. Đức Mẹ on Pilar chính là quan thầy của Tây ban Nha cùng với thánh Giacôbê cũng là quan thầy của quốc gia này.

Tiếp đến ngày thứ Sáu chúng tôi tới thủ đô Tây ban nha là Madrid. Chúng tôi đã đi thăm hoàng cung và viếng thăm Tòa Tổng giám mục Madrid và bên cạnh là nhà thờ chính tòa Madrid. Nhà thờ có 2 tháp cao này được xây và thế kỉ thứ XVII cho các cha Dòng Tên. Tại cửa vào của thánh đường có tượng ĐGH John Paul II kỉ niệm ngài đã tới đây, và trên 3 bức panô chính của cửa vào thánh đường cũng có ghi lại sự tích khánh thành nhà thờ, rước kiệu và mừng lễ của dân Tây Ban Nha được đúc bằng đồng rất nghệ thuật.

Tối ngày hôm nay sau khi đi thăm viếng trở về chúng tôi được báo tin buồn là Bà Cố Mađalêna Trần thị Luông, than mẫu của Cha Bùi Ngọc Tỷ, qua đời tại Hoa Kỳ. Thật là không ngờ, vì tuy dù bà cố ốm từ ít lâu này, nhưng không ngờ sự ra đi lại đột ngột như vậy. Tất cả qúi linh mục chia buồn và cảm thng với Cha Tỷ, và phái đoàn lo để Ngài được về ngay với gia đình hầu an ủi các anh chị em và bà con tại Hoa Kỳ.

Sáng ngày thứ Bảy, đoàn chúng tôi tiếp tục đi tới thành Toledo cách Madrid 60 cây số để thăm một thành phố rất đặc biệt với những nét đặc trưng về tôn giáo, văn hóa và kiên trúc. Chính tại thành Toledo này mà 2 vị thánh lớn của Tây Ban Nha đều có để lại vết tích lâu dài. Thánh Têresa thành Avila lập tu viện St Joseph ở đây vào năm 1569, còn thánh Gioan Thánh Giá bị cầm tù trong nhà thờ chính tòa ở đây một thời gian lâu và sau đó ngài đã thoát được. Ngài viết cuốn sách thần bí và tu đức “Đêm đen của thánh giá”. Thành Toledo có nhà thờ chính tòa kiến trúc theo kiểu Gothic có thể nói là đẹp nhất Âu chậu, bên trong trang trí với các bức danh họa và các tượng ảnh vô số. Đây là nhà thờ lớn thứ hai tại Tây ban nha, và nếu nói về kiến trúc Gothic thì cũng lớn thứ haqi trên thế giới. Đặc biệt trong nhà thờ này còn có các phòng triển lãm ghi lại những thăng trầm lịch sử, về hội họa, điêu khắc, áo lễ, v.v… Ngày hôm nay chính tại nhà thờ này, linh mục Trần Công Nghị đã chủ tế thánh lễ cầu nguyện cho bà cố Mađalêna cùng với 30 linh mục khác đồng tế. Thật là một kinh nghiệm linh thiêng sâu sắc cho mọi người.

Thành Toledo còn là kinh đô của giới nghệ sĩ vì nơi đây đã một thời sinh sống danh họa El Greco, Ramon va Francesco Bayen, Francescô Goya. Những bức tranh thời danh của danh họa El Greco còn lưu giữ tại đây.

Thêm vào đó cũng từ thành này mà một tác phẩm văn chương nghệ thuật đã phát sinh, đó là cốt truyện “Don Quijote de la Mancha” hay là Don Quixotề của Mancha, do tác giả Miguel de Cervantes Saavedra. Ông Cervantes tạo nên cột truyện giả tưởng này về nhân vật lịch sử người Moor, là Cide Hamete Benengeli. Ông này là người thời đó được thuê dịch các truyện từ tiếng Ả rập ra tiếng Tây Âu, những truyện thời đó vốn có nhiều tại khu người Hồi giáo sống tại đây. Người chủ trương là một nhân vật tên là Alonso Quixano, ông này đọc rất nhiều sách và các truyện hiệp sĩ, đến nỗi ông đã mơ màng tưởng mình là hiệp sĩ, nên trở thành một hiệp sĩ lang thang cùng với người bạn là Sancho Panza, Người đàn bà lý tưởng là nàng Dulcinea del Toboso, một nhân vật tưởng tượng… Với những tình tiết như vậy, câu truyện Don Quixotê là những truyện cười vỡ bụng và cũgn mô tả sắc thái xã hội thời trung cổ tại Tây Ban Nha.

Thành Toledo còn đặc biệt là một thành mà có 3 nền văn hóa sống hài hòa với nhau qua bao thế hệ: Thiên Chúa giáo, Do thái và Hồi giáo. Hiện nay nền văn hóa hòa trung này còn biểu hiện rõ nét nơi các đền đài, di tích và các áng văn thơ, sách vở về một thời văn minh mà tuy dù 3 tôn giáo này có những thời xung khác, chiến tranh, nhưng tại Toledo đã mở ra con đường bao dung và sống chung hòa bình.