ĐHY Phanxicô Nguyễn văn Thuận: Một bậc vĩ nhân tinh thần

Nhân dịp Tòa thánh mở án phong chân phước cho Đức Cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận, xin đăng lại bài báo của ký giả Gregg Burk trong tập san Columbia của hội hiệp sĩ Kha luân bố (Knights of Columbus) số tháng 12 năm 2002. Gregg Burk thường trú tại Rome, là phóng viên viết về các tin tức tại toà thánh Vatican cho nhiều báo chí Mỹ.

Hồi còn trẻ, tôi có đọc một cuốn sách viết về những nhà tù ở Việt Nam, một cuốn sách đã thực sự gây cho tôi nhiều ấn tượng. Đó là cuốn When Hell Was in Session (Khi địa ngục đang họp hội) do nhà xuất bản Reader’s Digest Press in năm 1976 của tác giả Jeremiah A. Denton, trước đây là một tù binh chiến tranh và sau này đắc cử thượng nghị sĩ tại tiểu bang Alabama.

Ông Denton bị giam giữ nhiều năm tại nhà giam Hỏa lò, nơi các tù binh Mỳ gọi đùa là “khách sạn Hanoi Hilton”. Tôi nghĩ ngay đến cuốn sách đó khi lần đầu được gặp Đức Tổng Giám mục Nguyễn Văn Thuận (sau này ngài được thăng chức Hồng y). Tôi đã viết về ngài và thời gian lao tù của ngài trên cùng cột báo này mấy năm trước, nhưng vì ngài mới qua đời hồi tháng chín vừa qua, nên tôi muốn tỏ lòng kính ngưỡng ngài một lần nữa. Ngài quả thực là một trong những người phi thường mà tôi có dịp được biết ở Vatican.

Thực ra, trong cương vị một nhà báo, tôi nhận thấy Đức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận có vẻ gì làm tôi không vừa lòng. Chỉ vì ngài tốt bụng quá. Cuốn sách nói trên của Denton tràn ngập những chi tiết bẩn thỉu và tô đậm nét xấu xa của những kẻ đã bắt giữ ông. Ngay những chi tiết nhỏ nhặt như những ngày sống mà không có giấy đi cầu chẳng hạn cũng được Denton kể lại. Nhớ đến tất cả những điều đã mô tả đó trong cuốn sách, tôi hy vọng cũng được nghe từ chính miệng Đức Hồng Y kể lại những chuyện tương tự. Nhưng ngài lại quá bác ái.

Ngài hỏi lại tôi :”Thuật lại những chuyện đó để làm gì chứ? Có phải để khuyến khích cho người ta khinh ghét họ không?” Lời ngài làm tôi khá cảm động, tuy chẳng giúp gì cho tôi viết thành câu chuyện đăng báo. Những điều ngài đã không nói ra lại làm cho tôi càng cảm kích hơn những điều ngài đã nói - mặc dầu quả ngài có viết ra mấy cuốn sách thật hay.

Nhưng tôi biết rõ ngài đã trải qua nhiều hành hạ, ngược đãi (đã có lúc ngài gần chết vì thiếu thuốc men chữa trị) và tôi rất muốn được biết các chi tiết như vậy, những chuyện nhất định là có tính cách soi sáng, xây dựng. Tôi chắc chắn rằng lý do chính khiến ngài không nói ra là vì đức bác ái, một phần nữa, theo tôi nghĩ, cũng vì lòng khiêm nhường. Đức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận như vậy tuy nhỏ về thân xác nhưng lại là một người khổng lồ về tinh thần (spiritual giant).

Thời gian khổ sở dài lâu lại luôn luôn có một chiều kích để ngài biến thành kinh nguyện. Ngài đã trải qua 9 năm bị biệt giam, cộng chung với những năm bị lưu giữ và biệt cư khác nữa là cả thảy 13 năm. Tôi tưởng như đối với những người khác họ sẽ cay đắng lắm, nhưng ngài đã biến thành vàng ròng ngời sáng. Ngài trầm tư và vui tính, không mảy may lo lắng hoặc tham vọng.

Nơi Ngài cũng tràn đầy lời kinh nguyện. Tôi nhớ đã có nhiều lần thấy Ngài tuồng như đang hát hoặc nói một mình, nhưng thực ra là ngài đang cầu nguyện. Ngài kết hợp với Chúa một cách sâu xa.

Mấy năm trước ngài được giảng cấm phòng cho Đức Thánh Cha. Một phóng viên hỏi ngài có hồi hộp lo lắng vì nhiệm vụ đó không, ngài trả lời: Không. Cứ mỗi lần trước buổi giảng phòng tôi lại cầu kinh Hãy Nhớ (Memorae) là mọi chuyện đều đâu vào đấy cả.

Ngay trên giường bệnh lúc sắp từ trần vì chứng ung thư, ngài đã viết ra một thông điệp giản dị nhưng sâu sắc, như lối ngài quen viết từ lâu. Đây là một đoạn trong thông điệp đó: “Tôi xin mọi người tha thứ cho tôi và làm ơn cầu nguyện cho tôi. Phần tôi, tôi vẫn luôn luôn yêu mến mọi người, Tôi thanh thản ra đi, và tôi không thù ghét ai cả. Tôi dâng những hy sinh cho Đức Mẹ Đồng Trinh và thánh cả Giuse.”