Một số nhận định của giáo sư Pierre Manent, giám đốc trường Cao Học khoa học xã hội Paris, về một Âu châu không linh hồn và không thân xác

Chiều ngày 7-2-2007 giáo sư Pierre Manent, triết gia kiêm sử gia chính trị, giám đốc trường Cao Học Khoa Học Xã Hội Paris, đã thuyết trình tại Đại Học Công Giáo Milano về đề tài ”Dân chủ, dân tộc và hiệp thông. Các suy tư về Âu châu và thế giới Tây âu”. Giáo sư Manent cho rằng Âu châu không chỉ không có linh hồn mà cũng không có thân xác nữa. Nó giống như một cái cây tìm có thêm nhiều cành xum xuê, nhưng có vận mệnh mơ hồ, nếu không nói là ”ảo tưởng”. Thê thảm hơn nữa, nó lại không nhận được nhựa sống từ gốc rễ Kitô, mà nó tìm cách cắt chặt, loại trừ và chối bỏ. Vì thế Âu châu là một cái cây đang dần dần ngẹo đầu xuống, khô héo và sẽ khó mà đứng vững, nếu không nói là sẽ chết đi.

Viễn tượng tiêu cực trên đây về Liên Hiệp Âu châu của giáo sư Manent có thể khiến cho nhiều người giận dữ, nhưng những lý do ông đưa ra không phải là thiếu nền tảng. Thật thế, kể từ khi Liên Hiệp Âu châu thành hình cho tới nay, người ta mới chỉ đạt sự hiệp nhất tiền tệ khiến cho việc giao thương được tiện lợi, nhưng đã có thêm nhiều vấn đề mới, không ai kiểm soát nổi: chẳng hạn như nạn giá cả cuộc sống gia tăng mắc mỏ, số người từ các quốc gia Đông Âu tràn sang tây âu ngày càng nhiều, nạn tôi phạm buôn bán phụ nữ mại dậm và ma túy gia tăng vv... Bên cạnh đó là những hậu qủa tiêu cực ngày càng trầm trọng của chủ trương sống tục hóa, duy đời cực đoan, gạt bỏ các giá trị tôn giáo và siêu việt ra khỏi cuộc sống, tương đối hóa luân lý, buông thả tháo thứ tính dục vv...

Hỏi: Thưa giáo sư Manent, tiến trình hiệp nhất Âu châu có cái gì không ổn khiến cho giáo sư lo âu và nghi ngờ?

Đáp: Việc xây dựng Âu châu đã có một nếp gấp ngày càng mang tính cách ý thức hệ hơn. Chúng ta đã dấn thân trong một ảo tưởng: đó là xây dựng một ”nền dân chủ thuần túy”, tách rời khỏi mọi dân tộc. Hậu qủa là sự bành trướng hiển nhiên vô định của Âu châu, và không có khả năng trao ban cho mình các ranh giới.

Hỏi: Như vậy, Liên Hiệp Âu châu đối với giáo sư xem ra không dân chủ hay sao?

Đáp: Liên Hiệp Âu châu che chở các quyền cá nhân, nới rộng sự tự do cho cá nhân, nhưng lại thu hẹp sự tự do của công dân, vì nó thu hẹp các chính quyền của mình, là một khía cạnh khác nữa của nền dân chủ. Liên Hiệp Âu châu khiến cho tính cách hợp pháp của quốc gia là cái khung của cuộc sống dân chủ, bị trống rỗng đi không còn ý nghĩa nữa.

Hỏi: Việc trải dài vô định của Âu châu có thể phát xuất từ sự thúc đẩy thống nhất được coi như là câu trả lời bắt buộc cho hiện tượng toàn cầu hóa có phải thế không thưa giáo sư?

Đáp: Vâng, đó là một tư tưởng đặc biệt Âu châu. Người Trung Hoa, người Ấn, người Hồi không ai đưa ra dự án thống nhất nhân loại kiểu Âu châu chúng ta cả: họ chỉ nghĩ tới chuyện chấm dứt sự thống trị của Tây âu thôi.

Hỏi: Giáo sư theo khuynh hướng tự do, và thích kiểu nói cổ xưa này: ”Sự đồng loạt là anh em với chế độ chuyên chế”, có đúng thế không?

Đáp: Tư tưởng một thế giới thống nhất, trong đó tất cả mọi người đều làm cùng một việc như nhau và giống nhau, đối với tôi là một ám ảnh kinh hoàng. Việc phân chia thành các nhóm và các quốc gia dân tộc khác nhau là một yếu tố của bất hòa và chiến tranh. Điều đó có đúng thật. Nhưng mà nó cũng là điều kiện của sự khác biệt và sự tự do.

Hỏi: Giáo sư cho rằng huyền thoại của sự thống nhất ngoài Âu châu ra cũng đã lây sang Hoa Kỳ có phải vậy không?

Đáp: Hoa Kỳ đã theo một kiểu ảo tưởng dân chủ và toàn cầu. Nhưng với một khác biệt rất quan trọng: đó là họ duy trì một tâm tình rất sống động liên quan tới căn tính riêng của họ. Người Hoa Kỳ muốn duy trì thế thượng phong của họ đối với thế giới, chứ không muốn hòa tan vào trong một nhân loại do các cơ cấu quốc tế cai trị. Đôi khi người Mỹ phạm các lỗi lầm dại dột rất lớn, nhưng so sánh với chúng ta họ luôn luôn là một quốc gia trong nghĩa thật của từ này.

Hỏi: Giáo sư có nghĩ rằng Âu châu cũng sẽ trở thành một Liên Bang các quốc gia như kiểu Liên Bang của Hoa Kỳ hay không?

Đáp: Tôi không nghĩ là cần phải có một cấu trúc tư pháp đặc biệt. Trái lại cần phải có tâm tình của một số phận chính trị chung. Điều quan trọng là cần phải làm nổi lên một ”viễn tượng Âu châu” trên thế giới, do các quốc gia soạn thảo ra: chẳng hạn liên quan tới vần đề Do thái và Palestine. Điều này sẽ trao ban cho Âu châu uy tín lớn hơn là một đống điều lệ và quy luật của Liên Hiệp.

Hỏi: Giáo sư không muốn có một ngoại trưởng duy nhất cho cả Liên Hiệp hay sao?

Đáp: Chúng tôi đã có ông Solana rồi. Mặc dù các sinh hoạt mà ông chứng minh cho thấy, sự hữu dụng của ông ta cũng như là số không. Vì ông không đại diện cho một đường lối chính trị chung của Âu châu, mà chỉ diễn tả điểm chung bé nhỏ nhất giữa các đường lối chính trị của các các quốc gia khác nhau thôi.

Hỏi: Như vậy Âu châu thiếu cái gì thưa giáo sư?

Đáp: Âu châu không có một đường lối chính trị cương quyết. Người ta nói là Âu châu không có linh hồn. Nhưng còn thê thảm hơn nữa Âu châu không có cả thân xác nữa. Âu châu không biết và không muốn biết đâu là các biên giới của mình.

Hỏi: Thưa giáo sư, giáo sư vẫn cho rằng đang có một sự xung khắc giữa Hồi giáo và thế giới Tây Âu Kitô. Sự xung khắc đó nằm tại đâu?

Đáp: Thế giới hồi giáo đã không soạn ra một hình thức chính trị trung gian cho phép tự cai trị như là một phần độc lập khỏi cái ”Toàn Thể” hồi giáo. Nó đã không soạn ra cái tương đương với quốc gia Âu châu. Vấn đề của Hồi giáo không phải là nền dân chủ, mà là sự vắng bóng điều kiện nền tảng của nền dân chủ: là quốc gia.

Hỏi: Theo vết chân của triết gia Tocqueville giáo sư nói rằng ”khó mà có thể là bạn của nền dân chủ, nhưng cần phải là bạn của nó”. Tại sao vậy thưa giáo sư?

Đáp: Điều mà nền dân chủ đề nghị là đúng và cao qúy: đó là hiệp nhất các cá nhân lại trong một cộng đoàn theo các quyền bình đẳng, trong đó mọi người đều có các quyền bình đẳng như nhau. Nhưng cũng giống như tất cả mọi hệ thống chính trị khác, nền dân chủ cũng có con dốc của nó, nó cũng đổ dốc và mất đi lý tưởng bình đẳng cao qúy của nó. Triết gia Tocqueville cho rằng nhiều khi nền dân chủ bị chiếm hữu bởi ước mong giầu có vật chất một cách qúa đáng. Như thế yêu thích nền dân chủ có nghĩa là tìm sửa chữa các thiếu sót của nó hơn là khuyến khích các tật xấu của nó.

Hỏi: Trong tương quan với Hồi giáo có lẽ chúng ta phải nhận biết ra căn tính của chúng ta nhiều hơn, có đúng thế không thưa giáo sư?

Đáp: Người Âu châu không bao giờ thôi nói về qúa khứ của họ, cho tới độ khước từ chính mình, cho tới chỗ rơi vào tình trạng tự tử dân số và luân lý. Họ cảm thấy thích thú một cách bệnh hoạn trong việc diễn thuyết trình bày dài dòng về cái qúa khứ ấy, làm như thể là sự từ bỏ chính mình tạo ra một thứ luân lý cao hơn không bằng! Nhưng đề cao qúa khứ mà làm gì, nếu đang chết dần chết mòn trong hiện tại và không có tương lai, vì không muốn sinh con cái, chỉ chủ trương tương đối hóa mọi sự và không sống luân lý nữa?

(Avvenire 7-2-2007)