Những người Công Giáo Thầm Lặng tại Hoa Lục hy vọng rằng lá thư Đức Thánh Cha dự trù gởi cho họ không chỉ tăng cường đức tin mà còn giải thích rõ ràng cách thức chữa lành cho Giáo Hội đau khổ tại phần đất này.

Đức Cha Giuse Wei Jingyi của giáo phận Qiqihar nói với thông tấn xã UCAN: “Tòa Thánh muốn chúng tôi hòa giải nhưng không nói rõ cách thức hay là cho chúng tôi những chỉ dẫn rõ ràng”.

Đức Cha Wei cho biết trong quá khứ Tòa Thánh đã cho người Công Giáo tại Hoa Lục một bản hướng dẫn trong đó khuyến cáo người Công Giáo tránh mọi sự hiệp thông bí tích với cộng đoàn được nhà nước cho phép hoạt động. “Giờ đây chúng tôi cần sự minh bạch là liệu những hướng dẫn này còn hiệu lực không để loại trừ sự bất tin tưởng và hiểu lầm” giữa những người Công Giáo của hai nhóm.

Cuối cuộc họp diễn ra hôm 20/1 tại Vatican về Giáo Hội tại Hoa Lục, Tòa Thánh cho biết Đức Thánh Cha sẽ gởi thư cho người Công Giáo Trung Hoa nhưng không nói rõ thời điểm. Người Công Giáo tại Hoa Lục đã chia thành hai cộng đoàn, một bên là cộng đoàn Công Giáo Thầm Lặng, và một bên là cộng đoàn được nhà nước cho hoạt động. Mặc dù, trong những năm gần đây đã có những tiếp xúc giữa hai bên, việc hòa giải giữa hai cộng đoàn được ghi nhận là rất khó khăn.

Trong bản “8 Điều Chỉ Dẫn Trong Quan Hệ Với Trung Hoa” được đưa ra năm 1988, Đức Hồng Y Josef Tomko, là bộ trưởng Bộ Truyền Giảng Tin Mừng Cho Các Dân Tộc lúc bấy giờ, công bố rằng phải tránh mọi "communicatio in sacris" (hiệp thông bí tích) với các giám mục và các giáo sĩ thuộc Hội Công Giáo Yêu Nước Trung Hoa. Bản hướng dẫn của Bộ Truyền Giảng Tin Mừng Cho Các Dân Tộc chỉ ra rằng vào năm 1957, Hội Công Giáo Yêu Nước đã tuyên bố “đoạn tuyệt tất cả mọi quan hê, với Đức Giáo Hoàng” và công bố Giáo Hội đặt “dưới sự kiểm soát trực tiếp của nhà nước”.

Đức Cha Wei, 48 tuổi, người đã được mời tham dự Thượng Hội Đồng Giám Mục tại Vatican năm 2005 nhưng bị nhà nước ngăn cản không cho đi, nói rằng ngài muốm biết “liệu một người Công Giáo có thể nhận các bí tích do các giám mục ‘công khai’ đã được Tòa Thánh công nhận mà lại đang giữ các chức vụ trong Hội Công Giáo Yêu Nước hay không”.

Vì huấn thị 1988 vẫn còn hiệu lực, đa số người Công Giáo Thầm Lặng từ chối hòa giải với cộng đoàn được nhà nước cho hoạt động.

Tại miền bắc Trung Hoa, một nhà lãnh đạo Giáo Hội cho thông tấn xã UCAN biết là Tòa Thánh cần công bố gấp quan điểm của mình vì hiện nay các viên chức nhà nước đang buộc các linh mục phải đăng ký “giấy phép hành nghề linh mục”.

Theo hứa hẹn của nhà nước, các linh mục có “giấy phép hành nghề linh mục” thì không bị sách nhiễu và có thể đăng ký nơi thờ phượng của họ. Nếu không có “giấy phép hành nghề” thì có thể bị đuổi về nguyên quán, bị bắt đưa đi cải tạo …

Những điều kiện đăng ký “giấy phép hành nghề linh mục” thay đổi tùy theo vùng. Đa số các địa phương buộc các linh mục Thầm Lặng phải chịu sự điều động của các giám mục công khai. Đối với một số các linh mục Thầm Lặng điều này chỉ có thể chấp nhận được nếu giám mục sở tại được Tòa Thánh công nhận. Một số địa phương buộc các linh mục phải tuyên bố ủng hộ chính sách “độc lập, tự trị, và tự quản” mà nhà nước áp đặt lên Giáo Hội. Đây là điều các linh mục Thầm Lặng không thể chấp nhận.

Về vấn đề đăng ký “giấy phép hành nghề linh mục”, Đức Cha Wei cho biết là để tránh có thể có những rạn nứt bên trong Giáo Hội Thầm Lặng, các linh mục Thầm Lặng trong cùng một giáo phận phải đồng ý với nhau là hoặc đăng ký hết hoặc không ai đăng ký. Tuy nhiên, Đức Cha Giuliô Giả Chí Quốc, người thường xuyên bị nhà nước sách nhiễu thì cho rằng điều đó không hợp lý vì các linh mục ở tản mác khắp nơi, việc tập trung cho một cuộc họp như thế rất khó khăn, nguy hiểm (vì có thể bị bắt toàn bộ) và “không hợp lý để quyết định một việc quan trọng như vậy bằng cách bỏ phiếu”.

Vấn đề đăng ký “giấy phép hành nghề linh mục” có hai mặt. Trong quá khứ, đăng ký “giấy phép hành nghề linh mục” không khác gì là báo cho công an biết tên tuổi và địa chỉ của mình để khi nhà nước cần bắt thì đến đó mà bắt. Tuy nhiên, nếu nhìn theo hướng tích cực thì đó cũng là một cách để vừa hành đạo vừa không phải tham gia Hội Công Giáo Yêu Nước.

Nhiều người thấy ánh sáng trong vấn đề hòa giải Giáo Hội tại Trung quốc theo hướng là Tòa Thánh thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung quốc và áp lực cho phép các linh mục được đăng ký giấy phép hành nghề nhưng không được gây những khó dễ cho họ. Nếu Trung quốc thuận theo điều này thì Hội Công Giáo Yêu Nước sẽ tự tan rã và vấn đề hòa giải có thể diễn ra trôi chảy. Trong khi nhiều quan sát viên tỏ ra nghi ngờ triển vọng này, một số người khác lại cho rằng đó là một chuyện có khả năng xảy ra nếu Hội Công Giáo Yêu Nước không phá đám. Các quan chức Trung quốc ngày nay chạy theo kinh tế và lo làm giàu và không mấy người hào hứng với chuyện chém giết như thời Mao.