Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI

Đức Thượng Phụ Bathôlômêô I

Theo bước chân các vị tiền nhiệm mình là Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục và Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI đã vinh danh miền đất Thổ Nhĩ Kỳ bằng cách chọn miền đất này để viếng thăm trong chuyến tông du thứ ba của triều đại ngài. Thổ Nhĩ Kỳ là miền đất bao la và đã từng được gọi là “Thánh Địa của Giáo Hội”. Chính tại nơi này mà các cộng đoàn Kitô, đặc biệt tại các trung tâm lớn như Antiôkia và Êphêsô, đã làm rõ nét căn tính của Giáo Hội và củng cố sự lớn mạnh của Giáo Hội. Chính tại nơi này, Giáo Hội mở cửa ra đối với thế giới cổ trong tiến trình hội nhập văn hóa và thích nghi để Giáo Hội thực sự trở thành “công giáo”, khi mở rộng cửa cho mọi nền văn hóa. Hơn thế nữa, cũng chính miền đất này là điểm khởi hành đầu tiên cho công cuộc truyền giáo hướng về vùng Viễn Đông và các dân tộc Slav.

Chẳng phải tình cờ mà hầu hết các văn bản hình thành Tân Ước đã xuất phát từ miền đất này hay hướng đến các cộng đoàn Kitô hữu trong miền đất này. Hai trong số các tác giả Tân Ước, thánh Luca thành Antiôkia và thánh Phaolô thành Tasô đã từng sống tại đây. Theo dòng thời gian các cộng đoàn Kitô hữu trong vùng cũng đã sản sinh ra các khuôn mặt nổi bật, những người ghi đậm dấu ấn của họ trên toàn thể Kitô Giáo. Chúng ta có thể kể ở đây các nghị phụ ở Cappadocian, ở Antiôkia, ở Syria. Đó là chưa kể đến các vị tử đạo và các vị khổ tu mà ngày nay Phụng Vụ vẫn hàng ngày trình bày cho chúng ta chứng tá anh hùng của các ngài.

Chuyến viếng thăm của đấng kế vị Thánh Phêrô tại Thổ Nhĩ Kỳ lần này diễn ra trong khi Giáo Hội đang mừng kính hai ngày lễ trọng để nhắc nhở chúng ta về gương sáng của các nhân chứng đức tin : Thánh Êphrem người Syria (306) và Thánh Gioan Kim Khẩu (407), tiến sĩ Hội Thánh. Cả hai vị đều là những tia rực rỡ của “ánh sáng từ Phương Đông” mà Đức Cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã nhấn mạnh trong Tông Thư Orientale Lumen (Ánh Sáng Phương Đông) (1994) là toàn thể Giáo Hội cần bảo tồn những chứng tá phong phú, sự khôn ngoan và linh đạo của Kitô Giáo Đông Phương và phải nhìn lại thế kỷ đầu tiên của Kitô Giáo với lòng ao ước Giáo Hội có thể sống trong tình hiệp nhất như vậy.

Trong một thời đại đa nguyên như thời đại chúng ta, sự phong phú đa dạng của các truyền thống tôn giáo, xưa và nay, được tìm thấy trong miền đất Thổ Nhĩ Kỳ này làm chứng cho sự kiện là chủ nghĩa đa nguyên trong các diễn tả phụng vụ và tinh thần, và sự hiệp nhất trong đức tin nơi Chúa Kitô, có thể kết hiệp hài hòa. Đức Thánh Cha đã rất chí lý khi đề cập đến đối thoại như là một “bài hợp tấu của các nền văn hóa”. Nguyên tắc này không những thích hợp trong tiến trình đối thoại giữa các hệ phái Kitô mà còn là giữa các tín hữu Kitô và các tín hữu Hồi Giáo. Những bóng đen quá khứ không thể cản nổi ánh huy hoàng đang chói lọi giữa thanh thiên bạch nhật của cuộc “đối thoại sự sống”, “đối thoại bác ái”, và “đối thoại về kinh nghiệm tôn giáo” đã ghi dấu trong quan hệ giữa Kitô Giáo và Hồi Giáo.

Chuyến tông du của Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI đến Thổ Nhĩ Kỳ là một phần của lịch sử và cần phải được hiểu trong ánh sáng đó của lịch sử. Đó là một chuyến tông du mục vụ, một hành trình đại kết, và một cuộc đối thoại với thế giới Hồi Giáo.

1. Một chuyến tông du mục vụ

Giáo Hội Công Giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ, với những nghi lễ đa dạng (La tinh, Công Giáo Amênia, Công Giáo Syria, Chanđê), là một thiểu số nhỏ so với thế giới Hồi Giáo Sunni chiếm đa số. Như Thánh Tông Đồ Phêrô, người đã viết trong thư thứ Nhất từ Rôma gởi cho các cộng đoàn Kitô hữu hải ngoại mà ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ, đấng Kế Vị ngài giờ đây cũng nói với như thế với các cộng đoàn này, không chỉ bằng lời nhưng còn qua sự hiện diện của chính ngài. Thánh Phêrô đã thúc giục các Kitô hữu hãy “biện minh cho niềm hy vọng nơi anh em” (1 Pr 3:15). Trong thời đại chúng ta, được ghi dấu bởi sự hình thành và lan rộng các hình thức bất khoan dung tôn giáo, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI, qua những lời rao giảng và cử hành các bí tích, muốn nâng đỡ cộng đoàn Công Giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ trong hy vọng và trong sự trung tín với Chúa Kitô.

Có hai buổi cử hành Thánh Thể với các tín hữu Công Giáo Thổ Nhĩ Kỳ. Buổi lễ thứ nhất sẽ diễn ra tại đền thánh Đức Mẹ Meryen Aria Evi (Ngôi nhà của Mẹ Maria) tại Êphêsô, thành phố mà Công Đồng Êphêsô vào năm 431 đã công bố thai nhi trong lòng Mẹ là Thiên Chúa. Đây cũng là nơi – theo truyền thống đạo đức - Đức Mẹ đã từng sống với Thánh Gioan (người đã được Chúa, trước khi trút hơi thở cuối cùng trên thánh giá, trối phú làm con Đức Mẹ - chú thích của người dịch). Đền thờ này là điểm gặp gỡ và cầu nguyện của người Kitô Giáo và người Hồi Giáo, là những người công nhận Đức Mẹ là mẹ trọn đời đồng trinh của Chúa Giêsu, là người nữ được Thiên Chúa chọn vì thiện ích của nhân loại.

Buổi cử hành thứ hai diễn ra vào ngày 1/12 tại Istanbul, nơi nhà thờ Thánh Linh. Các đại diện của các Giáo Hội Công Giáo Đông Phương tại Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tham dự trong thánh lễ cử hành theo nghi lễ La Tinh. Sự hiện diện của họ sẽ được nhấn mạnh qua những nghi thức thích hợp cho từng Giáo Hội.

2. Một hành trình đại kết

Ngay từ buổi đầu sứ vụ Thánh Phêrô, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI đã cam kết xem đại kết là ưu tiên đầu trong triều đại Giáo Hoàng của ngài. Như ngài đã phát biểu hôm 20/4/2005, trong bài giảng tại nhà nguyện Sistina, một ngày sau khi đắc cử Giáo Hoàng, “người Kế Vị Thánh Phêrô hiện nay cảm thấy có trách nhiệm cá nhân về vấn đề này, và sẵn sàng làm mọi điều có thể trong khả năng của mình để đẩy mạnh nền tảng căn bản của tiến trình đại kết. Theo bước chân của các vị tiền nhiệm mình, ngài quyết tâm cổ vũ mọi sáng kiến xem ra thích hợp để đẩy mạnh các liên hệ và hiểu biết với các đại diện của các Giáo Hội và các Cộng Đoàn Tôn Giáo khác”.

Hành trình của Đức Thánh Cha đến Istanbul được nhìn trong bối cảnh này, và sẽ đạt đến giây phút quan trọng trong buổi cầu nguyện chung và trong cuộc gặp gỡ hôm 29/11 với Đức Thượng Phụ Bathôlômêô I tại Vương Cung Thánh Đường của Tòa Thượng Phụ. Cuối buổi cầu nguyện chung, hài cốt của Thánh Grêgôriô Tiến Sĩ và của Thánh Gioan Kim Khẩu sẽ được kính viếng. Trung tâm của cuộc viếng thăm Tòa Thượng Phụ Đại Kết sẽ diễn ra ngày 30/11 trong nghi lễ Phụng Vụ kính Thánh Anrê Tông Đồ. Đức Thánh Cha sẽ tham dự trong Phụng Vụ Thánh của Chính Thống Giáo và sau đó sẽ dự một buổi cầu nguyện chung. Tiếp đến là việc trình bày tảng đá kỷ niệm 3 vị Giáo Hoàng đã từng viếng thăm Tòa Thượng Phụ. Các nghi thức được kết thúc bằng việc ký kết Tuyên Ngôn Chung giữa Đức Thánh Cha và Đức Thượng Phụ Bathôlômêô I.

Tính cách đại kết trong cuộc hành trình của vị Giám Mục Rôma đến với các Giáo Hội Chị Em tại Thổ Nhĩ Kỳ còn được nhấn mạnh hơn nữa bởi cuộc thăm viếng cùng ngày Đức Thượng Phụ Mesrob II Mutafyan tại Tòa Thượng Phụ Amênia Tông Truyền.

Cuộc tiếp kiến riêng, buổi cầu nguyện chung và việc trình bày bản ghi nhớ bằng tiếng Amênia và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ để kỷ niệm các chuyến viếng thăm của Đức Phaolô Đệ Lục, Đức Gioan Phaolô II và giờ đây Đức Bênêđíctô XVI có một ý nghĩa quan trọng trong mối dây liên hệ giữa Giáo Hội Amênia Tông Truyền và Giáo Hội Công Giáo.

Trong cùng một tình huynh đệ hiệp thông trong Chúa Kitô, Đức Thánh Cha, vào buổi trưa, sẽ tiếp Đức Tổng Giám Mục Chính Thống Giáo Syria và các đại diện của các cộng đoàn Tin Lành tại tòa Sứ Thần Tòa Thánh ở Istabul.

3. Một cuộc đối thoại liên tôn

Điều có ý nghĩa là chuyến tông du đầu tiên của Đức Thánh Cha đến một quốc gia đa số theo Hồi Giáo đã bắt đầu nơi chính vùng đất mà tổ phụ Abraham - tổ phụ chung của Do Thái Giáo, Kitô Giáo và Hồi Giáo – đã bắt đầu hành trình đức tin nơi Thiên Chúa của mình. Chính là tại Harran, ngày nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, tổ phụ Abraham đã cất bước ra đi trong niềm tín thác hoàn toàn nơi Thiên Chúa, tin tưởng tuyệt đối nơi những lời đã được mạc khải cho ông.

Việc nhắc đến những cội rễ chung liên kết ba tôn giáo, mà Đức Thánh Cha hy vọng sẽ đưa ra trong chuyến viếng thăm này, là một lời mời gọi vượt qua những xung đột giữa Do Thái, Kitô Giáo và Hồi Giáo đã xảy ra trong nhiều thế kỷ qua.

Ở đây, chúng ta không thể không nhắc đến là trong chín năm sống tại Thổ Nhĩ Kỳ, đức Sứ Thần Tòa Thánh Angelo Giuseppe Roncalli, sau đó đã trở thành Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII, đã nhận thức ra nhu cầu khẩn thiết của đối thoại liên tôn, là điều được diễn tả trong Tuyên Ngôn Nostra Aetate (Trong Thời Đại Chúng Ta) của Công Đồng Chung Vatican II mà ngài đã triệu tập trong tư cách Giáo Hoàng.

Gần đây, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI đã đề cập đến Tuyên Ngôn này như Đại Hiến Chương của Giáo Hội Công Giáo trong mối quan hệ với thế giới Hồi Giáo (x. Diễn văn trước Ngoại Giao Đoàn hôm 25/9/2006).

Chuyến đi của Đức Thánh Cha đến Thổ Nhĩ Kỳ - trong sự tiếp nối với tư tưởng của Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II – là nhằm tái khẳng định xác tín của Giáo Hội Công Giáo trước nhu cầu căng thẳng của đối thoại liên tôn. Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia một cách chính thức là thế tục, đóng vai trò một nhịp cầu giữa Âu Châu và Á Châu và là nguyên quán của nhiều truyền thống tôn giáo, là, cũng như đã là, một ban công nhìn về Trung Đông nơi những giá trị của đối thoại liên tôn, của sự dung thứ, của sự tương kính lẫn nhhau và tính chất thế tục của Nhà Nước cần được khẳng định.