Vấn đề nhân quyền là trọng tâm trong vụ trục xuất Ðức Cha Jerzy Mazur và cha Stefano Caprio khỏi Nga. Một viên chức Tòa Thánh đã nói như trên trong một cuộc phỏng vấn với thông tấn xã Keston.

"Vấn đề tại sao và trong hoàn cảnh nào [mà các vụ trục xuất này xảy ra] chỉ mới là khởi đầu. Cuối cùng, câu hỏi căn bản là quyền của Giáo Hội Công Giáo được thiết lập lại tự do tôn giáo nơi mà Giáo Hội có tín đồ, nơi mà tự do đã bị chà đạp hàng mấy thập niên. Ðiều này Tòa Thượng Phụ Mạc Tư Khoa phải nhìn nhận".

Theo hai nguồn tin chính thức từ Tòa Thánh, đại sứ Nga tại Vatican, ông Vitali Litvin, đã cho biết là vụ trục xuất Ðức Cha Mazur sẽ sớm được "sáng tỏ". Ông đã nói như trên trong một cuộc họp chính thức với Tòa Thánh hôm 12/6/2002. Tuy nhiên cho đến nay, như chúng ta biết, đã chẳng có gì được "sáng tỏ" cả.

Hôm 23/6, Ðức Tổng Giám Mục Jean-Louis Tauran, thứ trưởng bộ ngoại giao Tòa Thánh cho biết ngài vẫn chưa nhận được lời giải thích từ tổng thống Nga, ông Putin hay từ ngoại trưởng Nga, ông Igor Ivanov.

Tòa Thánh kinh ngạc về sự im lặng khó hiểu của giới thẩm quyền Nga. "Chúng tôi không tin là đích thân ông Putin hay ngoại trưởng Nga đã ra lệnh trục xuất. Nhưng rất khó hiểu trước việc tại sao giới chức thẩm quyền của Nga để cho các quan hệ quốc tế bị thử thách nghiêm trọng bởi hành vi của các viên chức cấp thấp hơn".

Trong khi đó, tuần qua, Tòa Thượng Phụ Chính Thống Mạc Tư Khoa lại tố cáo những người Công Giáo chiêu dụ tín đồ trên lãnh thổ Nga. Tòa thượng phụ cho rằng kể cả những người không tự nhận mình là người có tín ngưỡng cũng có xu hướng Chính Thống Giáo và như vậy không thể là đối tượng cho Công Giáo rao giảng Tin Mừng . Trong bức thư gửi cho ÐHY Walter Kasper và TGM Tadeusz Kondrusiewicz, Tổng Giám Mục Kirill ở Smokensk và Kaliningrad, trưởng ban ngoại giao của Thánh Hội Ðồng Chính Thống Nga đã nhận định rằng: "Những nhà truyền giáo Tây Phương lợi dụng mảnh đất chúng tôi đã làm cho mầu mỡ". Bức thư này được căn cứ vào 15 văn kiện về "những hoạt động chiêu dụ tín đồ của những tổ chức Công Giáo ở Nga" là lãnh thổ được Giáo Hội Chính Thống coi là của riêng họ. Những người Công Giáo Nga và Tòa Thánh Vatican đã luôn luôn cắt nghĩa là hoạt động truyền giáo của Giáo Hội không nhắm đến tín đồ Chính Thống mà là đến những ai chưa biết đến Phúc Âm mà thôi. Ðức Tổng Giám Mục Kondrusiewicz đề nghị là Chính Thống và Công Giáo bàn lại với nhau về ý nghĩa của chữ "chiêu dụ tín đồ".

Bức thư của Ðức Tổng Giám Mục Kirill không đề cập gì đến sự kiện Ðức Giám Mục Jerzy bị thu hồi giấy thông hành, mà chỉ đưa ra "những chứng cớ" "chiêu dụ tín đồ" của ngài mà thôi. Chứng cớ thứ nhất, ngài là tu sĩ của Hội Dòng Ngôi Lời, một hội dòng "phạm lỗi" vì cổ võ những hoạt động cho đám vị thành niên và giới trẻ ở Mạc Tư Khoa. Chứng cớ thứ hai, cũng theo bức thư này, Ðức Giám Mục Jerzy đã học truyền giáo tại Ðại Học Gregorian ở Rôma, "với một thứ huấn luyện như thế là để phát động việc truyền giáo trên một bình diện rộng lớn". Chứng cớ chiêu dụ tín đồ thứ ba, theo bức thư này, đó là hoạt động "an sinh" của các hội dòng Công Giáo hiện đang ở Nga, như Dòng Ðaminh, Dòng Tên, Dòng Thừa Sai Thánh Gia, và Dòng Con Ðấng Quan Phòng Thần Linh. Sự hiện diện của tất cả những hội dòng này đều được coi như bất lợi: "Ở Nga hiện nay, với con số người Công Giáo như vậy không cần đến sự hiện diện đông đảo của các cộng đồng này". Chứng cớ thứ tư là Dòng Thừa Sai Bác Ái của Mẹ Têrêsa Calcutta, bức thư nhận định: "Ở nhà của mình tại Mạc Tư Khoa, họ đem trẻ em ở ngoài đường phố về để qui phục chúng theo Công Giáo".

Sau khi đọc xong bức thư tố cáo này của Giáo Hội Chính Thống, Ðức Tổng Giám Mục Tadeusz Kondrusiewicz đã than rằng: "Chẳng có gì là mới mẻ cả! Giờ đây chúng ta đã bị tấn công quen rồi, thế nhưng lòng mong ước đối thoại trao đổi của chúng ta vẫn không gặp trở ngại gì cả". Ðức Tổng Giám Mục Tadeusz cho biết ngài có ý định gửi cho Ðức Thượng Phụ Alexy II một bức thư: "Tôi xin nêu lên một dự phóng, đó là Công Giáo và Chính Thống chúng ta hãy cùng nhau ngồi xuống để xác định trắng đen về vấn đề chiêu dụ tín đồ, thế nào là chiêu dụ tín đồ và thế nào là không chiêu dụ tín đồ. Nếu chúng tôi có thể hiểu nhau tối thiểu về điểm này thì sau này sẽ đỡ phức tạp hơn hiện nay. Tôi biết và cảm phục nhiều cá nhân của tòa thượng phụ, và tôi biết rằng họ cởi mở và nhân nhượng, như vẫn tỏ ra cho thấy qua việc hợp tác bình thường ở nhiều thành phố".