Kiev - Từ hai năm nay, Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine đã bày tỏ ý muốn dời tòa từ Lviv về Kiev để có thể chăm sóc mục vụ cho số đông đảo anh chị em giáo dân tại thủ đô của Ukraine. Tuy nhiên, tòa thượng phụ Chính Thống Giáo Nga tìm mọi cách ngăn cản kể cả việc đe dọa đoạn giao hoàn toàn với Tòa Thánh.

Ngày 21/8/2005, trong một quyết định nói được là can đảm vì tương lai của Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine, Đức Hồng Y Lubomyr Husar, Tổng Giám Mục Trưởng Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương đã quyết định dời tòa về Kiev, bất chấp sự phản đối quyết liệt của tòa thượng phụ Chính Thống Giáo Nga và một số vị Chính Thống Giáo Ukraine trong Giáo Hội Chính Thống Giáo trực thuộc tòa thượng phụ Mạc Tư Khoa.

Trong ngày 21/8, trước hàng ngàn anh chị em giáo dân, Đức Hồng Y đã cử hành thánh lễ bên ngoài Vương Cung Thánh Đường còn đang xây dở tại Kiev để chính thức đánh dấu việc dời tòa về Kiev.

Trong khi cuộc cử hành đang diễn ra, hàng ngàn người Chính Thống Giáo đã tụ tập phản đối và xô đẩy ngăn cản người Công Giáo không cho vào dự lễ. Cảnh sát Ukraine đã phải dùng biện pháp mạnh để giải tán những người chống đối để thánh lễ có thể tiến hành.

Trong bài giảng, Đức Hồng Y Husar Tổng Giám Mục Trưởng Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương là Giáo Hội Đông Phương lớn nhất hiệp thông hoàn toàn với Tòa Thánh, nhấn mạnh rằng việc dời tòa từ Lviv về Kiev hoàn toàn là vì nhu cầu mục vụ của Giáo Hội và không hề có ý khiêu khích Chính Thống Giáo Nga như tòa thượng phụ Mạc Tư Khoa vu cáo. Theo Đức Hồng Y, việc dời tòa về thủ đô Ukraine, trung tâm văn hóa và xã hội của đất nước, là một bước hợp lý.

Nói chuyện trên đài Truyền Hình Quốc Gia Ukraine hôm 22/8, Đức Thượng Phụ Filaret của Chính Thống Giáo Ukraine tại Kiev cho biết rằng vấn đề dời tòa của Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương là chuyện nội bộ của Giáo Hội này và ngài bày tỏ sự bất bình trước việc tòa thượng phụ Mạc Tư Khoa can thiệp vào nội bộ của một đất nước có chủ quyền. Được biết, tại Ukraine hiện nay có đến 3 Giáo Hội Chính Thống Giáo. Nhóm đông nhất là nhóm Chính Thống Giáo Nga trực thuộc tòa thượng phụ Mạc Tư Khoa. Nhóm thứ hai là Chính Thống Giáo Ukraine và nhóm thứ ba là Chính Thống Giáo Ukraine tự trị với đa số là các vị Chính Thống Giáo Ukraine trở về từ hải ngoại sau khi cộng sản sụp đổ. Chỉ có nhóm Chính Thống Giáo Nga là chống đối việc dời tòa.

Hôm Chúa Nhật, tổng thống Ukraine, ông Yushchenko, cũng tuyên bố rằng việc dời tòa là chuyện nội bộ của Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương. Ông cũng tiết lộ một điều khiến ông rất bực mình là bản thân ông cũng bị các vị Chính Thống Giáo Nga o ép đủ điều. Ông cho biết, theo thông lệ, mỗi ngày Chúa Nhật ông đi dự lễ luân phiên ở các nhà thờ Chính Thống Giáo của ba nhóm Chính Thống Giáo. Gần đây, Chính Thống Giáo Nga bảo rằng ông không được bước đến nhà thờ của hai nhóm kia.

Trong cuộc họp báo trước đó tại Lviv hôm 17/8, trước khi dời tòa về Kiev, Đức Hồng Y Husar cho biết việc dời tòa là phù hợp với khoản giáo luật 57 của Giáo Hội Công Giáo dành cho các Giáo Hội nghi lễ Đông Phương.

Việc dời tòa cũng đã được sự đồng thuận của Hội Đồng Giám Mục Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine nhóm họp từ 5-12 tháng 10 năm 2004 và đã được Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II chuẩn y.

Từ ngày 21/8/2005, danh hiệu của Đức Hồng Y đã đổi từ "Tổng Giám Mục Trưởng Lviv" sang "Tổng Giám Mục Trưởng Kiev and Halych."

Phản ứng dữ dội của Chính Thống Giáo Nga

Tổng Giám Mục Chính Thống Giáo Vladimir là Tổng Giám Mục Kiev và toàn Ukraine đã gởi một lá thư ngỏ cho Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI trong khi ngài còn đang ở Köln chủ tọa ngày Quốc Tế Giới Trẻ.

Trong thư, Tổng Giám Mục Vladimir, trịnh trọng viết rằng "sắc lệnh của vị tiền nhiệm của ngài cho phép chuyện dời tòa này phải được hủy bỏ".

Tuyên bố với báo chí trong cuộc họp báo hôm thứ Bẩy 20/8, phát ngôn viên tòa Giám Mục Chính Thống Giáo Nga tại Kiev cho rằng "là một người Đức, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI hiểu rõ tình hình Ukraine hơn là vị Giáo Hoàng Ba Lan Gioan Phaolô II".

Từ năm 1945, Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine đã chịu nhiều bách hại nghiêm trọng. Stalin đưa ra một chiến dịch triệt hạ Giáo Hội Công Giáo tại Ukraine và các linh mục đã phải trốn tránh, nhà thờ bị tịch thu giao cho Chính Thống Giáo Nga trông coi. Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine chỉ được phục hoạt từ ngày 1/12/1989.

Theo thống kê của chính phủ Ukraine trong cuộc tổng điều tra dân số ngày 1/1/2004, Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine hiện nay có 5.5 triệu tín hữu sinh hoạt trong 3,328 giáo xứ. Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine có 92 chủng viện, 2,051 linh mục và 2,721 thánh đường.

Theo làn sóng tản cư tỵ nạn cộng sản, Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông Phương tại Ukraine cũng có mặt tại Nga, các quốc gia vùng Baltic, Tây Âu, Bắc và Nam Mỹ và tại Australia.