Một vài nét về lịch sử
Ambon và các đảo nhỏ chung quanh vùng quần đảo Molucca chỉ là những chấm nhỏ trên bản đồ Indonesia. Tuy nhiên, ảnh hưởng của vùng này đối với khu vực, đối với Indonesia (còn gọi là Nam Dương) và cả đối với thế giới rất lớn lao.
Năm trăm năm trước đây, nơi đây là nguồn lơn nhất cung cấp đinh hương, quế, hồ tiêu và các loại gia vị mà vào thời đó còn rất đắt tiền. Chính vì tìm kiếm các nguồn cung cấp những thứ này mà những nhà thám hiểm Âu Châu đã băng qua miền Nam Phi Châu để đến Ấn Độ và đánh vòng qua phía Tây để rồi tình cờ khám phá ra Mỹ Châu.
Vì nguồn lợi quan trọng này mà Hòa Lan, Bồ Đào Nha và Anh quốc đã tranh nhau kiểm soát vùng này. Quần đảo Molucca trong bối cảnh tranh chấp quốc tế đó đã tạo ra một sự đa nguyên tôn giáo khác hoàn toàn với các phần đất khác của Indonesia. Tại đây, ngoài Hồi Giáo, còn có người Công Giáo và Tin Lành.
Người Hòa Lan chiếm một ưu thế quan trọng tại đây cho đến khi cuộc chiến tranh giành độc lập của Indonesia nổ ra vào cuối thập niên 1940. Người Hòa Lan đã tuyển mộ những người Kitô hữu Indonesia tham gia quân đội của họ và có một chính sách giáo dục ưu đãi cho người Kitô Giáo. Đối lại, dân chúng Ambon ủng hộ quyền cai trị của người Hòa Lan và chống lại các trào lưu đòi độc lập xuất phát từ Java.
Khi Indonesia giành được độc lập vào năm 1949, cư dân Ambon tin rằng họ có quyền thành lập một quốc gia tự trị, lấy tên là Cộng Hòa Nam Moluccas (Republik Maluku Selatan - RMS).. Tuy nhiên, cuộc đấu tranh giành độc lập khỏi Indonesia của họ chấm dứt rất mau lẹ vào năm 1950 trước sức tấn công dữ đội của người Hồi Giáo và sự thờ ơ của người Hòa Lan. Hàng ngàn chiến binh Ambon đã phải tháo chạy sang tị nạn tại Hòa Lan.
Phong trào giành độc lập khỏi Indonesia và thái độ của giáo quyền
Việc Đông Timor giành lại được độc lập khỏi tay Indonesia đã là nguồn hứng khởi cho các nơi khác muốn giành độc lập như tại Irian Jaya và Aceh. Chính quyền trung ương Indonesia rất lo ngại Ambon sẽ theo khuynh hướng thoát ly này. Tuy nhiên, phong trào đòi thoát ly khỏi Indonesia xem ra không được nhiều người ủng hộ tại Ambon. Hôm 12-12-2003, các linh mục thuộc Trung tâm Khủng hoảng của Giáo phận Ambon, đã cho Thông tấn xã Công Giáo MISNA biết: Thủ lĩnh Kitô giáo ly khai Alex Manuputty, hoạt động ở quần đảo Moluccas đã phải tìm cách trốn khỏi Indonesia trong tuần lễ đầu tiên của tháng Mười Hai để sang Hoa Kỳ xin định cư vì phong trào của ông không được sự ủng hộ rộng rãi. Nhiều lần giáo quyền tại địa phương đã đưa ra lời khuyến cáo chống lại những phong trào đòi ly khai khỏi Indonesia.
Thái độ của giáo quyền địa phương là khôn ngoan và thận trọng. Thực vậỵ hiện nay, trên toàn lãnh thổ Indonesia, người Hồi Giáo chiếm đến 87%. Hơn thế nữa, việc THẾ GIỚI TỰ DO ngoảnh mặt làm ngơ coi như không thấy gì cả, không biết gì cả về tình trạng đàn áp dã man các phong trào đòi ly khai tại Irian Jaya, Aceh, và trước đó nữa tại Đông Timor đã cho thấy đòi ly khai trong hoàn cảnh hiện nay là tự sát.
Tại Ambon và nhiều đảo trong vùng Nam Molucca, người Kitô Giáo ngang ngửa người Hồi Giáo nhưng gần đây, do lo ngại trước các trào lưu đòi độc lập, chính quyền đã làm ngơ cho các Jihad đổ bộ ào ạt vào Ambon. Cha Kees Böhm, nhà truyền giáo dòng Thánh Tâm Chúa Giêsu và là thư ký của Trung tâm Khủng Hoảng của Giáo Phận Ambon, cho Thông tấn xã Công giáo MISNA biết về sự tăng viện của các Jihad như sau: "Các Jihad từ bên ngoài đến có thể nhận biết bởi râu của họ và những chiếc áo thụng trắng dài".
Một điểm nữa cần lưu ý là quân đội Indonesia thường tỏ ra bênh vực không che đậy cho các cuộc tấn công của người Hồi Giáo. Chứng cớ cụ thể nhất là vụ đốt nhà thờ ở đông Jakarta hôm 15/12/1999 thiêu hủy toàn bộ nhà thờ và làm thiệt mạng một sinh viên thần học và làm bị thương ít nhất 17 người. Nhà thờ này ở ngay sát nách bộ tổng tham mưu quân đội Nam Dương. Đứng đằng sau cuộc tấn công này là "Mặt trận bảo vệ Ðạo Hồi" được công khai ủng hộ bởi tướng Djaja Suparman. Những nhân chứng cho biết 300 tên côn đồ mặc y phục trắng truyền thống của Hồi Giáo, chùm kín đầu đã nổi lửa đốt phá khu vực nhà thờ, các văn phòng của họ đạo và các xe đang đậu trong khu vực này. Ðây là nơi cung cấp những dịch vụ thiết yếu cho 2000 ngưòi gồm những người vô gia cư, trẻ mồ côi và những người cai nghiện ma túy. Quân đội Nam Dương trú đóng ngay tại chỗ đã để yên cho những kẻ bạo động thực hiện việc đốt phá và rút lui êm thắm.
Trong những năm từ 1999 đến 2002, bạo động đã liên tục nổ ra tại Ambon giữa quân thánh chiến Hồi Giáo và những người Kitô Giáo làm thiệt mạng hơn 12,000 người. Chỉ tính từ tháng 2/2002, khi hiệp ước được ký kết giữa người Hồi Giáo và người Kitô Giáo, cho đến nay đã có hơn 5000 người bị thiệt mạng trong các cuộc xô xát giữa hai bên.
Diễn biến mới nhất về tình hình tại Ambon
Vào sáng Chúa Nhật ngày 25 tháng Tư năm 2004, một buổi lễ đã được tổ chức tại Ambon nhân dịp kỷ niệm Tuyên Ngôn Độc Lập của Cộng Hòa Nam Moluccas (Republik Maluku Selatan - RMS). Buổi lễ kỷ niệm này có tính chất tôn giáo nhằm tưởng nhớ đến những người đã chết trong cuộc chiến với quân Hồi Giáo trong thời gian 1949-1950 hơn là khích động phong trào đòi ly khai tại Ambon. Tuy nhiên, tỏ ra nhạy bén trước mọi toan tính đòi độc lập, lực lượng cảnh sát Indonesia đã can thiệp, bắt đi 24 người và cầm giữ họ tại bộ chỉ huy cảnh sát để thẩm vấn.
Theo Đức Cha Petrus Mandagi, Giám Mục giáo phận Ambonia, đám đông những người đã tháp tùng những người bị bắt đến bộ chỉ huy cảnh sát, đã bị một nhóm Hồi Giáo cực đoan tự xưng là “Pro-NKRI” (NKRI = Negara Kesatuan Republik Indonesia = Cộng Hòa Bất Khả Phân Nam Dương) bao vây và tấn công. Bạo động từ đó đã bùng lên.
Một lãnh tụ Hồi Giáo ở thủ đô Nam Dương đã lập tức gửi 7000 quân Jihad đến quần đảo Moluccas để yểm trợ cho những anh em Hồi Giáo chống lại điều mà ông gọi là “bị người Kitô Giáo đe dọa”
Ông nói với phóng viên của cơ quan thông tấn AsiaNews rằng “Chúng tôi sẽ gửi 7000 cảm tử quân Mujaheddin tới Ambon để bảo vệ cho những anh em Hồi Giáo vô tội vì lực lượng an ninh đã không làm gì để ngăn ngừa làn sóng bạo động.”
Trước tình hình đó, Đức Cha Petrus Mandagi của giáo phận Ambonia đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp Liên Hiệp Quốc và các nước trên thế giới hãy can thiệp vào tình hình tại nước này vì chính phủ Indonesia đã tỏ ra bất lực trước làn sóng khủng bố hiểm nghèo đang dâng cao tại Ambon, thủ phủ của quần đảo Molucca, Indonesia.
Đức Cha Petrus Mandagi của giáo phận Ambon cho biết trong cuộc điện đàm với thông tấn xã Công Giáo Hoa Kỳ: "Nếu chính quyền trung ương không thể chặn đứng bạo động tại đây thì Ambon sẽ biến thành một cánh đồng chết".
Nhiều nguồn tin nhận định rằng chính phủ trung ương đã bỏ mặc bạo động xảy ra. Có lẽ họ muốn mượn tay các thành phần Hồi Giáo cực đoan để loại trừ những người muốn ly khai. Các cánh quân thánh chiến Jihad của Hồi Giáo cực đoan được vận chuyển bằng tàu bè ào ạt đổ bộ lên Ambon trong những ngày qua mà không gặp bất cứ trở ngại nào.
Trưa ngày 30/4/2004, Đức Cha Mandagi cho biết qua đường giây điện thoại: "Không có luật lệ gì ở đây cả. Muốn chém giết mặc ý. Những kẻ muốn giết người và đốt nhà cứ mặc tình làm theo ý thích bởi vì không còn luật lệ gì nữa".
Tính tới sáng Chúa Nhật 2/5 đã có tất cả 38 người chết, hơn 2000 người nhà tan cửa nát phải lên đường tản cư. Toàn bộ người Kitô Giáo trong vùng Batugantung và Mangga Dua đã phải di tản sau khi quân Jihad chiếm được các làng của họ và mặc tình đốt phá.
Theo tin mới nhận được, Jakarta đã phái 400 cảnh sát viên và 450 binh sĩ đến giữ gìn an ninh. Các khu vực giao tranh trọng điểm hiện nay là Tanah Lapang Kecil, Waringin và Batugantung.
Ambon và các đảo nhỏ chung quanh vùng quần đảo Molucca chỉ là những chấm nhỏ trên bản đồ Indonesia. Tuy nhiên, ảnh hưởng của vùng này đối với khu vực, đối với Indonesia (còn gọi là Nam Dương) và cả đối với thế giới rất lớn lao.
Năm trăm năm trước đây, nơi đây là nguồn lơn nhất cung cấp đinh hương, quế, hồ tiêu và các loại gia vị mà vào thời đó còn rất đắt tiền. Chính vì tìm kiếm các nguồn cung cấp những thứ này mà những nhà thám hiểm Âu Châu đã băng qua miền Nam Phi Châu để đến Ấn Độ và đánh vòng qua phía Tây để rồi tình cờ khám phá ra Mỹ Châu.
Vì nguồn lợi quan trọng này mà Hòa Lan, Bồ Đào Nha và Anh quốc đã tranh nhau kiểm soát vùng này. Quần đảo Molucca trong bối cảnh tranh chấp quốc tế đó đã tạo ra một sự đa nguyên tôn giáo khác hoàn toàn với các phần đất khác của Indonesia. Tại đây, ngoài Hồi Giáo, còn có người Công Giáo và Tin Lành.
Người Hòa Lan chiếm một ưu thế quan trọng tại đây cho đến khi cuộc chiến tranh giành độc lập của Indonesia nổ ra vào cuối thập niên 1940. Người Hòa Lan đã tuyển mộ những người Kitô hữu Indonesia tham gia quân đội của họ và có một chính sách giáo dục ưu đãi cho người Kitô Giáo. Đối lại, dân chúng Ambon ủng hộ quyền cai trị của người Hòa Lan và chống lại các trào lưu đòi độc lập xuất phát từ Java.
Khi Indonesia giành được độc lập vào năm 1949, cư dân Ambon tin rằng họ có quyền thành lập một quốc gia tự trị, lấy tên là Cộng Hòa Nam Moluccas (Republik Maluku Selatan - RMS).. Tuy nhiên, cuộc đấu tranh giành độc lập khỏi Indonesia của họ chấm dứt rất mau lẹ vào năm 1950 trước sức tấn công dữ đội của người Hồi Giáo và sự thờ ơ của người Hòa Lan. Hàng ngàn chiến binh Ambon đã phải tháo chạy sang tị nạn tại Hòa Lan.
Phong trào giành độc lập khỏi Indonesia và thái độ của giáo quyền
Việc Đông Timor giành lại được độc lập khỏi tay Indonesia đã là nguồn hứng khởi cho các nơi khác muốn giành độc lập như tại Irian Jaya và Aceh. Chính quyền trung ương Indonesia rất lo ngại Ambon sẽ theo khuynh hướng thoát ly này. Tuy nhiên, phong trào đòi thoát ly khỏi Indonesia xem ra không được nhiều người ủng hộ tại Ambon. Hôm 12-12-2003, các linh mục thuộc Trung tâm Khủng hoảng của Giáo phận Ambon, đã cho Thông tấn xã Công Giáo MISNA biết: Thủ lĩnh Kitô giáo ly khai Alex Manuputty, hoạt động ở quần đảo Moluccas đã phải tìm cách trốn khỏi Indonesia trong tuần lễ đầu tiên của tháng Mười Hai để sang Hoa Kỳ xin định cư vì phong trào của ông không được sự ủng hộ rộng rãi. Nhiều lần giáo quyền tại địa phương đã đưa ra lời khuyến cáo chống lại những phong trào đòi ly khai khỏi Indonesia. Thái độ của giáo quyền địa phương là khôn ngoan và thận trọng. Thực vậỵ hiện nay, trên toàn lãnh thổ Indonesia, người Hồi Giáo chiếm đến 87%. Hơn thế nữa, việc THẾ GIỚI TỰ DO ngoảnh mặt làm ngơ coi như không thấy gì cả, không biết gì cả về tình trạng đàn áp dã man các phong trào đòi ly khai tại Irian Jaya, Aceh, và trước đó nữa tại Đông Timor đã cho thấy đòi ly khai trong hoàn cảnh hiện nay là tự sát.
Tại Ambon và nhiều đảo trong vùng Nam Molucca, người Kitô Giáo ngang ngửa người Hồi Giáo nhưng gần đây, do lo ngại trước các trào lưu đòi độc lập, chính quyền đã làm ngơ cho các Jihad đổ bộ ào ạt vào Ambon. Cha Kees Böhm, nhà truyền giáo dòng Thánh Tâm Chúa Giêsu và là thư ký của Trung tâm Khủng Hoảng của Giáo Phận Ambon, cho Thông tấn xã Công giáo MISNA biết về sự tăng viện của các Jihad như sau: "Các Jihad từ bên ngoài đến có thể nhận biết bởi râu của họ và những chiếc áo thụng trắng dài".
Một điểm nữa cần lưu ý là quân đội Indonesia thường tỏ ra bênh vực không che đậy cho các cuộc tấn công của người Hồi Giáo. Chứng cớ cụ thể nhất là vụ đốt nhà thờ ở đông Jakarta hôm 15/12/1999 thiêu hủy toàn bộ nhà thờ và làm thiệt mạng một sinh viên thần học và làm bị thương ít nhất 17 người. Nhà thờ này ở ngay sát nách bộ tổng tham mưu quân đội Nam Dương. Đứng đằng sau cuộc tấn công này là "Mặt trận bảo vệ Ðạo Hồi" được công khai ủng hộ bởi tướng Djaja Suparman. Những nhân chứng cho biết 300 tên côn đồ mặc y phục trắng truyền thống của Hồi Giáo, chùm kín đầu đã nổi lửa đốt phá khu vực nhà thờ, các văn phòng của họ đạo và các xe đang đậu trong khu vực này. Ðây là nơi cung cấp những dịch vụ thiết yếu cho 2000 ngưòi gồm những người vô gia cư, trẻ mồ côi và những người cai nghiện ma túy. Quân đội Nam Dương trú đóng ngay tại chỗ đã để yên cho những kẻ bạo động thực hiện việc đốt phá và rút lui êm thắm.Trong những năm từ 1999 đến 2002, bạo động đã liên tục nổ ra tại Ambon giữa quân thánh chiến Hồi Giáo và những người Kitô Giáo làm thiệt mạng hơn 12,000 người. Chỉ tính từ tháng 2/2002, khi hiệp ước được ký kết giữa người Hồi Giáo và người Kitô Giáo, cho đến nay đã có hơn 5000 người bị thiệt mạng trong các cuộc xô xát giữa hai bên.
Diễn biến mới nhất về tình hình tại Ambon
Vào sáng Chúa Nhật ngày 25 tháng Tư năm 2004, một buổi lễ đã được tổ chức tại Ambon nhân dịp kỷ niệm Tuyên Ngôn Độc Lập của Cộng Hòa Nam Moluccas (Republik Maluku Selatan - RMS). Buổi lễ kỷ niệm này có tính chất tôn giáo nhằm tưởng nhớ đến những người đã chết trong cuộc chiến với quân Hồi Giáo trong thời gian 1949-1950 hơn là khích động phong trào đòi ly khai tại Ambon. Tuy nhiên, tỏ ra nhạy bén trước mọi toan tính đòi độc lập, lực lượng cảnh sát Indonesia đã can thiệp, bắt đi 24 người và cầm giữ họ tại bộ chỉ huy cảnh sát để thẩm vấn.
Theo Đức Cha Petrus Mandagi, Giám Mục giáo phận Ambonia, đám đông những người đã tháp tùng những người bị bắt đến bộ chỉ huy cảnh sát, đã bị một nhóm Hồi Giáo cực đoan tự xưng là “Pro-NKRI” (NKRI = Negara Kesatuan Republik Indonesia = Cộng Hòa Bất Khả Phân Nam Dương) bao vây và tấn công. Bạo động từ đó đã bùng lên. Một lãnh tụ Hồi Giáo ở thủ đô Nam Dương đã lập tức gửi 7000 quân Jihad đến quần đảo Moluccas để yểm trợ cho những anh em Hồi Giáo chống lại điều mà ông gọi là “bị người Kitô Giáo đe dọa”
Ông nói với phóng viên của cơ quan thông tấn AsiaNews rằng “Chúng tôi sẽ gửi 7000 cảm tử quân Mujaheddin tới Ambon để bảo vệ cho những anh em Hồi Giáo vô tội vì lực lượng an ninh đã không làm gì để ngăn ngừa làn sóng bạo động.”
Trước tình hình đó, Đức Cha Petrus Mandagi của giáo phận Ambonia đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp Liên Hiệp Quốc và các nước trên thế giới hãy can thiệp vào tình hình tại nước này vì chính phủ Indonesia đã tỏ ra bất lực trước làn sóng khủng bố hiểm nghèo đang dâng cao tại Ambon, thủ phủ của quần đảo Molucca, Indonesia.
Đức Cha Petrus Mandagi của giáo phận Ambon cho biết trong cuộc điện đàm với thông tấn xã Công Giáo Hoa Kỳ: "Nếu chính quyền trung ương không thể chặn đứng bạo động tại đây thì Ambon sẽ biến thành một cánh đồng chết".
Nhiều nguồn tin nhận định rằng chính phủ trung ương đã bỏ mặc bạo động xảy ra. Có lẽ họ muốn mượn tay các thành phần Hồi Giáo cực đoan để loại trừ những người muốn ly khai. Các cánh quân thánh chiến Jihad của Hồi Giáo cực đoan được vận chuyển bằng tàu bè ào ạt đổ bộ lên Ambon trong những ngày qua mà không gặp bất cứ trở ngại nào.
Trưa ngày 30/4/2004, Đức Cha Mandagi cho biết qua đường giây điện thoại: "Không có luật lệ gì ở đây cả. Muốn chém giết mặc ý. Những kẻ muốn giết người và đốt nhà cứ mặc tình làm theo ý thích bởi vì không còn luật lệ gì nữa".
Tính tới sáng Chúa Nhật 2/5 đã có tất cả 38 người chết, hơn 2000 người nhà tan cửa nát phải lên đường tản cư. Toàn bộ người Kitô Giáo trong vùng Batugantung và Mangga Dua đã phải di tản sau khi quân Jihad chiếm được các làng của họ và mặc tình đốt phá.
Theo tin mới nhận được, Jakarta đã phái 400 cảnh sát viên và 450 binh sĩ đến giữ gìn an ninh. Các khu vực giao tranh trọng điểm hiện nay là Tanah Lapang Kecil, Waringin và Batugantung.