Các quy tắc tham gia cho cuộc tranh luận (disputatio) với SSPX



Nhân bài báo của Hội Linh mục Thánh Pi-ô X (SSPX) ngày 23 tháng 10, Tạp chí Oriens Journal Và Cha Matthew Solomon đã có bài tham luận sau đây:

Chúng ta đang sống trong thời đại của các phần bình luận trực tuyến. Ai nấy đều vội vã đưa ra những lời kết án (anathema) thay vì trình bày lý lẽ của mình. Cuộc đua giành vị trí tiên phong khiến cho việc lập luận chặt chẽ bị hy sinh chỉ để đổi lấy những lượt “thích”. Chẳng có gì ngạc nhiên khi chúng ta mãi loay hoay trong mớ hỗn độn hiện đại này. Dưới đây là các quy tắc mà chúng tôi cam kết tuân thủ trong cuộc tranh luận (disputatio) với SSPX. Chúng tôi muốn công bố các quy tắc này trước khi Oriens Journal đưa ra phản hồi vào ngày 27 tháng 11. Hy vọng rằng đây có thể trở thành khuôn mẫu cho các cuộc tranh luận khác trong tương lai.

Dẫn nhập

Một cuộc tranh luận thần học nghiêm túc phải được điều hành bởi các nguyên tắc đảm bảo cả sự chặt chẽ về trí tuệ lẫn tính công bằng trong quy trình. Mục đích của cuộc tranh luận không chỉ đơn thuần là tạo diễn đàn để trao đổi các ý kiến trái chiều, cũng không nên trở thành một nỗ lực nhằm bảo vệ những định kiến đã có từ trước. Nhiệm vụ của chúng ta là trình bày các tư tưởng và kiểm chứng chúng. Chỉ bằng cách này, chúng ta mới có thể đi đến kết luận về việc chân lý thực sự nằm ở đâu.

1. Quyền trình bày quan điểm của mỗi bên

Cuộc tranh luận nên diễn ra dựa trên các lập luận mà phía SSPX (Huynh đoàn Thánh Piô X) muốn đưa ra, theo thứ tự mà họ cho là quan trọng nhất. Họ không bắt buộc phải bảo vệ các quan điểm do phía đối phương lựa chọn; đồng thời, lập luận của họ cũng không nên bị giản lược thành những mệnh đề rời rạc, tách biệt khỏi khuôn khổ thần học và lịch sử mà trong đó SSPX hiểu về các vấn đề này.

Nguyên tắc tương tự cũng áp dụng cho những bên tranh luận với SSPX. Phía ủng hộ lập trường Ecclesia Dei phải được phép trình bày đầy đủ các phản đối của mình, giải thích các nguyên tắc làm nền tảng cho những chỉ trích đó, đồng thời chỉ ra những điểm mà họ cho là khó khăn mang tính quyết định trong các lập luận về thần học, lịch sử và giáo luật của SSPX. Mục đích của giai đoạn khởi đầu này là đảm bảo rằng cả hai quan điểm đều được hiểu ở dạng mạnh mẽ và mạch lạc nhất. Mỗi bên phải có khả năng nhận ra các lập luận của chính mình trong cách trình bày của bên kia. Đây là điều kiện tiên quyết cho một cuộc tranh luận chân chính.

2. Xác định và định nghĩa các vấn đề đang tranh luận

Trước khi xem xét từng lập luận cụ thể, cuộc tranh luận cần xác định chính xác những vấn đề nào đang được thảo luận. Một trong những khó khăn chính trong các cuộc tranh cãi liên quan đến SSPX (Huynh đoàn Thánh Piô X) là nhiều vấn đề khác biệt thường bị đánh đồng với nhau. Những bất đồng về thần học, các vấn đề về thẩm quyền giáo hội, tình trạng giáo luật, cách giải thích các văn kiện của Huấn quyền, và những hệ quả thực tiễn từ các quyết định của giáo hội không được phép bị coi là cùng một vấn đề.

Ví dụ, bất đồng về cách giải thích một giáo huấn cụ thể của Công đồng Vatican II không đồng nhất với bất đồng về thẩm quyền của một công đồng chung. Tương tự, vấn đề liệu một lễ phong chức giám mục cụ thể có chính đáng về mặt giáo luật hay không cần được phân biệt với vấn đề liệu tình trạng giáo luật phát sinh từ đó có hợp thức hay không. Các lập luận thần học được đưa ra để biện minh cho một hành động cũng cần được phân biệt với các hệ quả pháp lý của hành động đó.

Do đó, các bên cần xác định những mệnh đề chính mà họ muốn thiết lập, đồng thời phân biệt giữa các vấn đề về sự kiện, vấn đề về cách giải thích, vấn đề về nguyên tắc thần học và vấn đề về phán quyết giáo luật.

Khi có tranh chấp về thuật ngữ, các bên nên cố gắng đạt được sự đồng thuận về định nghĩa. Những thuật ngữ như Truyền thống, Huấn quyền, sự vâng phục, ly giáo, sự cần thiết, thẩm quyền tài phán, và sự phục tùng tôn giáo của trí tuệ và ý chí phải được sử dụng một cách chính xác. Không bên nào được phép giành lợi thế thông qua việc sử dụng từ ngữ mơ hồ hoặc thay đổi ý nghĩa của một thuật ngữ quan trọng trong suốt quá trình thảo luận.

Mục đích không phải là áp đặt một sự đồng thuận gượng ép lên các bên, mà là đảm bảo rằng sự bất đồng đó là chân thực và được xác định một cách đúng đắn.

3. Các tiêu chuẩn của lập luận thần học

Cuộc tranh luận phải được thực hiện theo các tiêu chuẩn phù hợp với thần học Công Giáo. Các khẳng định không nên được chấp nhận chỉ vì chúng được trình bày một cách tự tin, được lặp đi lặp lại nhiều lần, hoặc được củng cố bởi thẩm quyền của một nhà thần học hay một nhân vật giáo hội cụ thể nào đó.

Mỗi lập luận trọng tâm cần nêu rõ mệnh đề đang được bảo vệ, các tiền đề làm cơ sở cho mệnh đề đó, bằng chứng hỗ trợ cho các tiền đề ấy, và kết luận được rút ra từ đó.

Các lập luận rút ra từ Kinh Thánh, Thánh Truyền, các Giáo phụ và Tiến sĩ Hội Thánh, các văn kiện công đồng, giáo huấn của các Giáo hoàng và giáo luật cần được trình bày trong bối cảnh thích hợp. Các trích dẫn phải chính xác, và việc giải nghĩa các trích dẫn đó phải tính đến toàn bộ văn kiện, các hoàn cảnh lịch sử của nó, đối tượng hướng đến và mức độ thẩm quyền của nó.

Cần đặc biệt cẩn trọng để phân biệt giữa các bình diện thẩm quyền khác nhau mà Giáo hội thực thi. Một định nghĩa giáo điều, một giáo huấn có thẩm quyền nhưng không mang tính quyết định, một quyết định kỷ luật, một quan điểm thần học và một phán đoán thận trọng không thể đơn giản được coi là có thể thay thế cho nhau.

Tương tự, sự phân biệt giữa tính đúng đắn của một mệnh đề và thẩm quyền mà nó được đề xuất phải được duy trì. Một lập luận liên quan đến vị thế giáo lý của một giáo huấn không thể được giải quyết chỉ bằng cách chứng minh rằng nó xuất hiện trong một văn bản của Giáo hội. Tương tự, việc xác định những khó khăn trong việc xây dựng hoặc giải thích một văn bản không tự nó chứng minh rằng giáo huấn đó thiếu thẩm quyền hoặc có thể bị bác bỏ một cách hợp pháp.

Cả hai bên phải chứng minh không những rằng kết luận của họ là hợp lý mà còn là những kết luận đó xuất phát từ các nguyên tắc và bằng chứng mà họ viện dẫn.

4. Việc xem xét bằng chứng lịch sử và tài liệu

Vì cuộc tranh cãi xung quanh SSPX không thể tách rời khỏi một lịch sử cụ thể về sự phát triển của Giáo hội, nên bằng chứng lịch sử phải được xem xét nghiêm túc và liên tục.

Các bên cần phân biệt giữa bằng chứng đương thời và các tường thuật hồi tưởng, giữa các sự kiện được ghi chép và các diễn giải về những sự kiện đó, và giữa ý định của các nhân vật lịch sử và hậu quả khách quan của hành động của họ.

Các văn bản chính thức của giáo hội cần được xem xét toàn bộ chứ không phải thông qua các trích đoạn riêng lẻ. Khi có tranh chấp về cách diễn giải của một tuyên bố hoặc quyết định cụ thể, mỗi bên cần phải giải thích lý do tại sao cách diễn giải của mình lại được ưu tiên hơn so với các cách diễn giải khác.

Bối cảnh lịch sử không được sử dụng để bào chữa cho mọi hành động cũng như không được bỏ qua khi đánh giá hoàn cảnh xảy ra của một hành động. Đặc biệt, nguyên tắc dạy rằng hoàn cảnh lịch sử có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm đạo đức phải được phân biệt với câu hỏi liệu một hành động có được biện minh một cách khách quan hay không.

Mục đích của việc xem xét lịch sử là để xác định điều gì thực sự đã xảy ra và những kết luận nào có thể được rút ra một cách hợp pháp từ đó, chứ không phải để xây dựng một câu chuyện chỉ đơn giản xác nhận niềm tin trước đó của bất cứ bên nào.

5. Nghĩa vụ trả lời trực tiếp các phản đối

Sau khi mỗi bên đã trình bày các lập luận chính của mình, cuộc tranh luận nên tiến hành xem xét có hệ thống các phản đối.

Mọi lập luận quan trọng đều phải được xem xét để phản bác. Bên đối lập cần phải chỉ rõ chính xác điểm mà họ cho là sai sót trong lập luận: liệu đó là ở tiền đề, cách diễn giải nguồn tài liệu có thẩm quyền, lý luận thần học hay suy luận rút ra từ bằng chứng.

Bên đưa ra lập luận sau đó phải trực tiếp trả lời phản bác. Việc chỉ lặp lại lập luận ban đầu, viện dẫn thẩm quyền chung của một cá nhân hoặc tổ chức, hoặc đưa ra một vấn đề không liên quan là không đủ.

Một phản hồi thích đáng phải giải quyết khó khăn thực tế được nêu ra. Nếu một phản bác thành công, bên đưa ra lập luận nên thừa nhận điều đó và giải thích liệu lập luận có thể được điều chỉnh, diễn đạt lại hoặc từ bỏ hay không. Ngược lại, một phản bác không nên được coi là thành công chỉ vì nó nêu ra một khó khăn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Cũng cần có cơ hội cho mỗi bên xác định những phản bác mạnh nhất chưa được trả lời còn lại đối với lập trường của đối phương. Điều này sẽ giúp ngăn chặn cuộc tranh luận trở thành một tập hợp các trao đổi không liên quan.

6. Việc xử lý thẩm quyền và sự vâng phục trong Giáo hội

Cần đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa thẩm quyền giáo lý, sự vâng phục trong Giáo hội và việc thực thi thẩm quyền hợp pháp trong Giáo hội. Cuộc tranh luận phải tránh hai sai lầm trái ngược nhau. Sai lầm thứ nhất là coi việc viện dẫn thẩm quyền giáo hội là đủ để giải quyết mọi vấn đề thần học hoặc lịch sử mà không xem xét bản chất và phạm vi của thẩm quyền đó. Sai lầm thứ hai là cho rằng một cá nhân hoặc tổ chức có thể bỏ qua thẩm quyền giáo hội hợp pháp bất cứ khi nào họ tin rằng phán đoán thần học của riêng họ là vượt trội hơn.

Cả hai quan điểm đều cần được xem xét cẩn thận dưới ánh sáng giáo lý Công Giáo.

Các bên nên phân biệt các nghĩa vụ phát sinh từ các loại hành vi và giáo huấn khác nhau của giáo hội, giới hạn của thẩm quyền hợp pháp, các điều kiện mà theo đó các câu hỏi hoặc khó khăn có thể được nêu ra một cách thích đáng, và sự khác biệt giữa phê bình thần học tôn trọng và việc bác bỏ giáo huấn có thẩm quyền.

Vấn đề vâng phục phải được xem xét liên quan đến sự hiểu biết của Giáo hội về thẩm quyền như là hướng tới việc bảo tồn và truyền bá đức tin. Cả sự vâng phục lẫn sự phản kháng đều không nên được coi là một nguyên tắc trừu tượng tách rời khỏi các hoàn cảnh và nguyên tắc cụ thể chi phối nó.

7. Sự chính trực trí thức và cách thức tiến hành tranh luận

Chất lượng của cuộc tranh luận phụ thuộc phần lớn vào sự chính trực trí thức của những người tham gia.

Mỗi bên cần trình bày quan điểm của đối phương một cách chính xác và thiện chí — theo hình thức đã nêu tại Mục 1 — đồng thời không được gán ghép các động cơ, ý định hay lập trường thần học cho đối phương khi chưa có bằng chứng xác đáng. Những người tham gia cần phân biệt rõ giữa điều mà đối phương thực sự khẳng định và điều mà bản thân họ suy diễn ra từ khẳng định đó. Họ cũng cần phân biệt giữa một lập luận đã bị bác bỏ và một lập luận vẫn chưa có lời giải đáp.

Trong trường hợp một câu hỏi không thể được giải đáp ngay lập tức, người tham gia nên được phép đưa ra phản hồi bằng văn bản sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng. Thừa nhận nhu cầu cần xem xét thêm vẫn tốt hơn là đưa ra một câu trả lời vội vàng hoặc không thỏa đáng.

8. Đánh giá các lập luận và kết luận

Cuộc tranh luận nên kết thúc bằng việc đánh giá một cách hệ thống các lập luận đã được đưa ra.

Nếu một bên không thể chứng minh được một khẳng định cụ thể, thì sự thiếu sót đó cần được thừa nhận. Nếu một phản biện chưa được giải đáp thỏa đáng, thì phản biện đó vẫn cần được ghi nhận lại. Nếu một lập luận đã vượt qua được sự kiểm chứng, thì sức nặng của nó cần được công nhận, ngay cả bởi những người vẫn bác bỏ kết luận của lập luận đó.

Không nên mặc định rằng mọi câu hỏi đều phải dẫn đến sự đồng thuận ngay lập tức. Cũng không nên coi việc thiếu sự đồng thuận là bằng chứng cho thấy cuộc tranh luận đã thất bại. Việc làm sáng tỏ các vấn đề, nhận diện những lập luận không hợp lệ và nhìn nhận các khó khăn chưa có lời giải — tất cả đều là những kết quả giá trị.

Kết luận

Mục đích của cuộc tranh luận này là tìm kiếm chân lý thông qua các lập luận thần học có kỷ luật. Sự thành công của cuộc tranh luận phụ thuộc vào việc liệu cả hai bên có nỗ lực trình bày những lập luận mạnh mẽ nhất của mình, bảo vệ chúng trước các phản biện nghiêm túc, và đối chiếu các kết luận của mình với các tiêu chuẩn của giáo lý Công Giáo cùng lý trí hay không.

Trên hết, cuộc tranh luận phải được định hướng bởi niềm xác tín rằng: lòng trung thành với đức tin Công Giáo đòi hỏi sự trung thực trí thức, sự tôn trọng đối với thẩm quyền của Giáo hội, và tinh thần sẵn sàng đi theo lập luận đến bất cứ nơi nào mà bằng chứng dẫn tới. Bên cạnh đó, không thể thiếu lòng bác ái. Chỉ trong những điều kiện này, hoạt động tranh luận mới có thể vượt lên trên sự công kích đơn thuần để trở thành một cuộc tranh luận thần học đích thực, xứng tầm với tính nghiêm túc của những vấn đề cần giải quyết. Sự thành công của công cuộc tông đồ này phụ thuộc rất nhiều vào lời cầu nguyện của quý vị. Và chúng tôi đang trông cậy vào họ. Chúng tôi cầu nguyện xin Chúa Thánh Thần hướng dẫn tâm trí những người có liên quan và soi sáng sự hiểu biết của chúng ta, để Chúa chúng ta được tôn vinh trong những việc chúng ta thực hiện.

Linh mục Matthew Solomon, Biên tập viên tạp chí Oriens Journal, (https://oriensjournal.substack.com/p/for-the-record-how-to-have-a-theological?)