Gần 430 năm sau khi bị giết trong một cuộc nổi dậy đẫm máu của người bản địa mà họ đến Tân Thế giới để làm lễ rửa tội, năm nhà truyền giáo người Tây Ban Nha sẽ được tuyên Chân Phước trong một buổi lễ tôn giáo ở Georgia.

Giáo phận Công Giáo Savannah cho hay có 10.000 người tham dự lễ tuyên chân phước cho các tu sĩ dòng Phanxicô bị sát hại năm 1597 vào thứ Bảy. Sau nhiều thập niên nghiên cứu, vận động và xem xét hành chính, Vatican năm ngoái đã kết luận rằng năm nhà truyền giáo này đã tử đạo khi bảo vệ các giá trị Kitô giáo và do đó đủ điều kiện được tuyên chân phước.

Đức Cha Stephen Parkes, nhà lãnh đạo giáo phận Savannah, cho biết sự hy sinh quên mình của các tu sĩ đã khiến câu chuyện của họ nổi bật hơn bốn thế kỷ sau.

"Có lẽ chúng ta sẽ không được kêu gọi trở thành những người tử đạo, nhất là khi sống trong một đất nước nơi chúng ta được hưởng cuộc sống, tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc", Đức Cha Parkes nói. "Đây là cơ hội để mỗi người tự hỏi: Điều gì khiến tôi đam mê đến mức sẵn sàng hy sinh cả mạng sống của mình?"

Lễ tuyên Chân Phước tại Savannah là sự kiện thứ sáu được tổ chức tại Hoa Kỳ. Sự quan tâm lớn đến mức Thánh lễ đặc biệt sẽ được cử hành tại trung tâm hội nghị của thành phố thay vì trong nhà thờ. Trong số hàng ngàn khách dự kiến tham dự có các giám mục từ Tây Ban Nha, Rôma và Phi Châu.

Sự kiện này diễn ra chỉ chưa đầy một tháng sau khi một sân vận động túc cầu ở St. Louis đón tiếp 50.000 người tham dự lễ tuyên Chân Phước cho Đức Tổng Giám Mục Fulton Sheen, một nhân vật tiên phong trong lĩnh vực truyền giáo qua truyền hình và phát thanh.

Không giống như Đức Cha Sheen, người đã qua đời năm 1979, các nhà truyền giáo người Tây Ban Nha — được biết đến trong vùng với tên gọi "các vị tử đạo Georgia" — đã hy sinh từ rất lâu rồi nên họ gần như bị lãng quên, ngoại trừ trong số các thành viên của Dòng Phanxicô mà họ từng phục vụ và các học giả nghiên cứu về quá khứ của Mỹ Châu trước khi thuộc địa Anh được thành lập.

Ngày nay, Georgia là một phần của Florida thuộc Tây Ban Nha khi các tu sĩ đến vào cuối thế kỷ 16 để phục vụ người Guale, một bộ lạc bản địa sống rải rác ở các làng ven biển. Sự xâm lược của người Âu Châu cuối cùng đã phá hủy những cộng đồng này, khiến người Guale bị bắt làm nô lệ và sống rải rác khắp nơi.

Vào cuối những năm 1500, Tây Ban Nha đã dựa vào các nhà truyền giáo như những đại sứ hàng đầu của mình tại Guale, theo lời John Worth, giáo sư khảo cổ học lịch sử tại Đại học Tây Florida. Các tu sĩ sẽ chuyển đến các làng Guale và xây dựng nhà thờ cũng như nơi ở.

"Họ sẽ ra ngoài và hành động như những thành viên của Đoàn Hòa bình, giúp họ thích nghi với hệ thống chính quyền Tây Ban Nha và mang đến những công cụ bằng sắt để giúp họ canh tác," Worth, người đã nghiên cứu về người Guale trong bốn thập niên, cho biết. "Nhưng đồng thời, họ cũng mong muốn người dân cải đạo sang lối sống Kitô giáo."

Năm nhà truyền giáo đã sống hòa bình với người Guale khoảng hai năm trước khi một cuộc tranh cãi về giá trị hôn nhân leo thang thành bạo lực vào ngày 14 tháng 9 năm 1597.

Thầy Pedro de Corpa đã khiến cháu trai của một thủ lĩnh người Guale tức giận vì người này có ý định lấy vợ thứ hai theo phong tục của người Guale. Thầy đã khiển trách người đàn ông này, một tín hữu Kitô giáo đã được rửa tội tên là Juanillo, nói với anh ta rằng chế độ đa thê trái với luật của Chúa.

Sau đó, Juanillo dẫn một nhóm chiến binh đến túp lều của Thầy de Corpa khi ngài đang chuẩn bị cho Thánh lễ sáng. Họ đã giết chết vị tu sĩ bằng dùi cui đá.

Những ngày sau đó, các chiến binh Guale tấn công các phái đoàn truyền giáo gần đó và giết thêm bốn tu sĩ nữa — Blas Rodriguez, Miguel de Anon, Antonio de Badajoz và Francisco de Verascola.

Đối với người bản địa Mỹ Châu, sự xâm lược của Tây Ban Nha thường "mang tính bạo lực".

Các tài liệu ghi chép về vụ giết người, bao gồm báo cáo về cuộc điều tra của chính phủ Tây Ban Nha và một bản tường thuật được một tu sĩ dòng Phanxicô công bố 20 năm sau đó, kể lại câu chuyện từ góc nhìn của những kẻ thực dân.

Bộ lạc Guale ở Georgia cuối cùng đã bị tàn phá bởi các cuộc đột kích bắt giữ người dân làm nô lệ cho những người định cư Anh. Đến giữa những năm 1700, những người Guale còn lại đã chạy trốn đến Cuba hoặc bị các bộ lạc khác đồng hóa.

Một số nhà sử học cho rằng các tu sĩ có thể không phải là mục tiêu chính của các cuộc tấn công, mà là những người bị giết trong một cuộc tranh giành quyền lực một cách bạo lực giữa các đối thủ chính trị ở Guale.

Động cơ là yếu tố then chốt đối với những người đang thúc đẩy án tuyên thánh cho các nhà truyền giáo trước Tòa Thánh. Nếu không có bằng chứng về phép lạ, việc tuyên Chân Phước đòi hỏi phải có bằng chứng về sự tử đạo — rằng ai đó đã chết dưới tay những kẻ bức hại tôn giáo.

Trong một bức thư gửi cho thống đốc Florida thuộc Tây Ban Nha vào tháng 10 năm 1597, tu sĩ Pedro Fernandez, người còn sống sót, đã mô tả các nhà truyền giáo là "những chú cừu nhỏ, vào thời khắc tử đạo". Ngài cũng viết rằng một thủ lĩnh người Guale, mang theo chiếc mũ của một trong những tu sĩ bị giết, đã tuyên bố "bằng giọng nói lớn rằng không còn Kitô giáo nào" trong khu vực đó nữa.

Một số người đàn ông Guale bị thẩm vấn về các vụ giết người đã nói với chính quyền Tây Ban Nha rằng các tu sĩ đã can thiệp vào truyền thống tổ tiên của họ - bao gồm cả việc đàn ông lấy nhiều vợ.

"Phải đưa ra được bằng chứng lịch sử thuyết phục để trình lên Rôma thì mới có thể thực hiện việc này," Cha Pablo Migone, người đã dành cả thập niên qua làm nhà lãnh đạo nỗ lực tuyên Chân Phước cho các tu sĩ tại giáo phận Savannah, cho biết, rất lâu sau khi nỗ lực này bắt đầu.

Ban đầu, các giám mục Hoa Kỳ đề xuất các nhà truyền giáo này là những ứng cử viên tiềm năng cho việc tuyên Chân Phước vào những năm 1950 và các thành viên của Dòng Phanxicô bắt đầu nghiên cứu. Giáo phận Savannah tham gia vào năm 1984.

Cuối cùng, vào năm 2007, một nhà sử học dòng Phanxicô đã mang một bản báo cáo hoàn chỉnh gồm gần 500 trang trong một chiếc hộp kín vượt Đại Tây Dương đến Rôma.

Vụ việc đã phải chờ sự chấp thuận của Vatican gần 20 năm nữa. Các ủy ban đã xem xét các hồ sơ lịch sử và kiểm tra xem có bất kỳ sự mâu thuẫn nào với giáo lý Công Giáo hay không. Trong khi đó, giáo phận Savannah đã khởi động các dự án nhằm nâng cao nhận thức — một địa điểm chi tiết, một bộ phim tài liệu và một tượng đài bằng đồng tưởng niệm các tu sĩ bên ngoài một nhà thờ.

Vào Tháng Giêng năm 2025, vài tháng trước khi qua đời, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã ký một sắc lệnh công nhận các tu sĩ này là những vị tử đạo - cho phép tuyên Chân Phước cho các ngài.

Để được tuyên Chân Phước, cần phải có bằng chứng về một phép lạ xảy ra nhờ những lời cầu nguyện với các tu sĩ.

"Chúng tôi không cầu xin phép lạ," Đức Cha Parkes ở Savannah nói. "Nhưng trong sự mầu nhiệm của đức tin, chúng ta không bao giờ biết điều gì sẽ xảy ra. Vì vậy, chúng ta phó thác điều đó vào tay Chúa."

Source:CRUXNOW