Lời mở đầu về tông huấn Magnifica humanitas:
Ngày 25 tháng 5 sắp tới, Đức Giaó Hoàng Lêô XIV sẽ ban hành tông huấn “Magnifica humanitas” (Nhân loại vĩ đại) mà chủ đề là bàn về “Trí Tuệ Nhân Tạo” (AI, Artificial Intelligence). Buối lễ ban hành sẽ có sự tham dự cuả ông Christopher Olah, vị đồng-sáng-lập ra hãng Anthropic, một hãng AI có thế giá nhất hiện nay.
Nội dung cuả bài viết này nhắm vào mục đích là giúp cho những ai chưa biết nhiều về AI thì được làm quen “sơ sơ” với “Nó” và biết cách sử dụng Nó, để hiểu rõ hơn khi bản tông huấn được ban hành.
Nói về AI thì thục sự nhiều người đã sử dụng “Nó” rồi, như khi chỉnh sửa hình ảnh trên điện thoại di động, chế biến ra hình ảnh mới, ca nhạc mới và videos mới v.v..Đó là chưa kể những nhà văn nhà báo thì dùng Nó mà tham khảo, viết báo, thậm chí có nhiều nhà bác học cũng dùng Nó để viết ra những luận án “Tiến Sĩ” nữa.
Sơ lược về AI:
Kể từ năm 2022 người ta bắt đầu ồn ào về một cái “App” (Application, ứng dụng) có tên là ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer) do tập đoàn OpenAI mà chủ nhân là các hãng góp vốn Microsoft, Amazon, Nvidia, và SoftBank vv., Nó là một áp dụng dựa vào “công nghệ tra cứu” có sẵn và được sử dụng rộng rãi trên các “browsers” như Google, Internet Explorer, FireFox và các điện thoại di động.
“Công nghệ tra cứu” (nổi tiếng nhất là Google), tuy là rất trưởng thành, nhưng không được sử dụng rộng rãi vì nó chỉ đưa ra một chương mục để tham khảo, và người sử dụng cần phải bỏ thêm thì giờ mà đào sâu vào từng tiết mục thì mới có thể tìm ra câu trả lời cho một vấn nạn cuả mình.
Còn ChatGPT là một “Chat”, tức là một cuộc “trò chuyện, đàm thoại” giữa Nó và người sử dụng. Trước một “câu hỏi cuả người sử dụng”, Nó sẽ “trả lời” bằng một gợi ý ngắn gọn, trình bày như một bài luận văn có mở đầu, có thân bài và có kết luận, và người hỏi dựa theo những “gợi ý” ở cuối bài, có thể đào sâu thêm để tìm ra một kết luận hợp lý nhất cho mình.
Vì là những câu “trả lời” cho nên tác giả chính cuả cuộc “đàm thoại” là người sử dụng, tác quyền cũng là cuả họ, và vì thế ChatGPT không có trách nhiệm pháp lý hoặc luân lý về “nội dung” cuả cuộc đàm thoại. Trách nhiệm, có chăng, là Nó phải thu thập dữ liệu cho đúng mà thôi. Vì thế, ChatGPT bỏ ra rất nhiều tiền để xây dựng những trung tâm tồn trữ dữ liệu “Data Centers” khổng lồ ở khắp nơi, và Nó “năng nổ” hơn mọi người khác trong việc “vượt qua các rào cản” vào một thế giới nhiều “sáng tạo” tự do hơn.
Bắt chước sự “bùng nổ” cuà ChatGPT, các hãng khác đã thiết lập những App “Chat, đàm thoại” tương tự, như Claude, Gemini, Copilot, DeepSeek vv. Theo thứ tự được nhiều người tin dùng thì Claude (Mỹ) đang đứng đầu, sau đó là ChatGPT (Mỹ), rồi Gemini (Mỹ), DeepSeek (Trung Hoa) Grok (Mỹ) vv..
Dùng AI như thế nào?
Nếu quí vị đã biết tải xuống một App như thế nào thì có thể tải Claude, ChatGPT, Gemini, DeepSeek, Grok vv mà dùng, các App nói trên đều có phần sử dụng miễn phí, mà cũng là quá đủ cho những người sử dụng thông thường rồi. Nhưng nếu không biết dùng App thì cách dễ nhất là dùng một Internet browser mà đặt một câu hỏi. Ngày nay mọi browser đều có móc nối vào một AI nào đó, cho nên chúng sẽ dùng AI mà trả lời cho quí vị.
Hãy lấy ví dụ tôi không có App nào cả, tôi chỉ sử dụng Chrome mà coi Internet, vậy thì sau khi có một vài thảo luận với một vài người trong giaó xứ về việc rước kiệu Thánh Thể, tôi đặt một cău hòi như sau:
“xin mô tả thể thức rước kiệu thánh thể của một giáo xứ Công Giáo như thế nào?”
“Anh chàng Chrome” cuả tôi dã sử dụng “Cô nàng AI Gemini” cuả hãng Google mà trả lời như sau:
“Thể thức rước kiệu Thánh Thể (hay còn gọi là Cung nghinh Chúa Giêsu Thánh Thể) tại một giáo xứ Công Giáo là một nghi thức phụng vụ vô cùng long trọng, nhằm tuyên xưng công khai đức tin vào sự hiện diện đích thực của Chúa Kitô trong Bánh Thánh. Nghi thức này thường diễn ra vào Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô (vào khoảng tháng 5 hoặc tháng 6 dương lịch), hoặc sau Thánh lễ Tiệc Ly (Thứ Năm Tuần Thánh).Dưới đây là mô tả chi tiết về cấu trúc, đội hình và diễn tiến của một cuộc rước kiệu Thánh Thể tiêu chuẩn tại giáo xứ:”
Câu trả lời còn dài hơn nhiều, mỗi lập luận cuả Nó đều có ghi chú nguồn gốc lấy từ đâu. Tôi đã “bồi” thêm 2 câu hỏi nữa là “tại sao người ta hay dùng phương du có 6 chân?” và “Nếu một giáo xứ ở Garland, TX muốn rước kiệu trẻn vài con đường cuả khu xóm chung quanh khuôn viên nhà thờ thì phải xin phép ra sao?”
Tất cả cuộc đàm thoại chỉ mất có 2 phút là xong, nếu phải như 10 năm trước, lúc còn làm việc cho giáo xứ mà tôi phải tra cứu tất cả nhửng vấn đề như thế này thì chắc chắn phải bỏ ra nhiều ngày mà chưa chắc đã là đầy đủ.
Xin quị vị hãy thử mở cái browser trên PC hay phone cuả quí vị mà thử viết câu hỏi trên xem sao? Hỏi bằng tiếng Mỹ hay tiếng Việt cũng được, chúng sẽ trả lời bằng ngôn ngữ mà quí vị dùng. Chắc chắn sau khi kết thúc, quí vị sẽ phải thốt ra rằng “WOW, WOW, WOW...”
Một thí dụ thực tiễn khi đi du lịch, đi thăm Escadaria Selarón ở Rio de Janeiro:
Trước đây mỗi khi đi du lịch tự do (không đi theo một tour nào đó) ở một nơi xa lạ, tôi thường mua sách để tham khảo hoặc Google trên Internet mà đặt ra một chương trình du ngoạn. Những công việc như vậy có cái hứng thú là nó kích thích trí óc và cái thú ngao du ngay cả khi chưa thực hành cuộc du lịch, tuy nhiên nó cũng làm mất nhiều thời giờ mà lại không chắc ăn.
Các đứa con cuả tôi bảo tôi rằng “Sao bố không dùng AI đi?”
Khi nghe chúng bảo vậy thì tôi đã lập xong chương trình đi Rio de Janeiro ở Brazil rồi cho nên cũng không muốn thay đổi nữa.
Tuy nhiên khi tới khách sạn ở Rio de Janeiro thì còn sớm quá chưa có phòng. Tính ra mới 10g sáng mà ngồi đợi tới 4g chiều thì uổng quá, tôi bèn lấy điện thoại di động (có sẵn Free Data cuả hãng T-Mobile) mà đặt một câu hỏi như thế này: ”Tôi chỉ có 6g ở Rio de Janeiro, hiện đang đứng tại Copacabana, thì tôi có thể đi chơi ở đâu vậy?”
Cái App Claude đã khuyên tôi nên đi Escadaria Selarón, mà không chỉ là khuyên xuông mà thôi mà còn chỉ dẫn rõ ràng rằng chung quanh nơi đó không bình yên, nên đi tới và đi ra bằng Uber. Sau khi tham khảo thêm, Nó cho tôi biết về lịch sử cuả thắng cảnh đó một cách đầy đủ đến nỗi tôi đã viết ra một câu chuyện trên Facebook như sau:
Xem bài
-Còn tiếp: AI, một phương tiện để giải quyết những vấn đề thời sự nóng bỏng
Ngày 25 tháng 5 sắp tới, Đức Giaó Hoàng Lêô XIV sẽ ban hành tông huấn “Magnifica humanitas” (Nhân loại vĩ đại) mà chủ đề là bàn về “Trí Tuệ Nhân Tạo” (AI, Artificial Intelligence). Buối lễ ban hành sẽ có sự tham dự cuả ông Christopher Olah, vị đồng-sáng-lập ra hãng Anthropic, một hãng AI có thế giá nhất hiện nay.
Nội dung cuả bài viết này nhắm vào mục đích là giúp cho những ai chưa biết nhiều về AI thì được làm quen “sơ sơ” với “Nó” và biết cách sử dụng Nó, để hiểu rõ hơn khi bản tông huấn được ban hành.
Nói về AI thì thục sự nhiều người đã sử dụng “Nó” rồi, như khi chỉnh sửa hình ảnh trên điện thoại di động, chế biến ra hình ảnh mới, ca nhạc mới và videos mới v.v..Đó là chưa kể những nhà văn nhà báo thì dùng Nó mà tham khảo, viết báo, thậm chí có nhiều nhà bác học cũng dùng Nó để viết ra những luận án “Tiến Sĩ” nữa.
Sơ lược về AI:
Kể từ năm 2022 người ta bắt đầu ồn ào về một cái “App” (Application, ứng dụng) có tên là ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer) do tập đoàn OpenAI mà chủ nhân là các hãng góp vốn Microsoft, Amazon, Nvidia, và SoftBank vv., Nó là một áp dụng dựa vào “công nghệ tra cứu” có sẵn và được sử dụng rộng rãi trên các “browsers” như Google, Internet Explorer, FireFox và các điện thoại di động.
“Công nghệ tra cứu” (nổi tiếng nhất là Google), tuy là rất trưởng thành, nhưng không được sử dụng rộng rãi vì nó chỉ đưa ra một chương mục để tham khảo, và người sử dụng cần phải bỏ thêm thì giờ mà đào sâu vào từng tiết mục thì mới có thể tìm ra câu trả lời cho một vấn nạn cuả mình.
Còn ChatGPT là một “Chat”, tức là một cuộc “trò chuyện, đàm thoại” giữa Nó và người sử dụng. Trước một “câu hỏi cuả người sử dụng”, Nó sẽ “trả lời” bằng một gợi ý ngắn gọn, trình bày như một bài luận văn có mở đầu, có thân bài và có kết luận, và người hỏi dựa theo những “gợi ý” ở cuối bài, có thể đào sâu thêm để tìm ra một kết luận hợp lý nhất cho mình.
Vì là những câu “trả lời” cho nên tác giả chính cuả cuộc “đàm thoại” là người sử dụng, tác quyền cũng là cuả họ, và vì thế ChatGPT không có trách nhiệm pháp lý hoặc luân lý về “nội dung” cuả cuộc đàm thoại. Trách nhiệm, có chăng, là Nó phải thu thập dữ liệu cho đúng mà thôi. Vì thế, ChatGPT bỏ ra rất nhiều tiền để xây dựng những trung tâm tồn trữ dữ liệu “Data Centers” khổng lồ ở khắp nơi, và Nó “năng nổ” hơn mọi người khác trong việc “vượt qua các rào cản” vào một thế giới nhiều “sáng tạo” tự do hơn.
Bắt chước sự “bùng nổ” cuà ChatGPT, các hãng khác đã thiết lập những App “Chat, đàm thoại” tương tự, như Claude, Gemini, Copilot, DeepSeek vv. Theo thứ tự được nhiều người tin dùng thì Claude (Mỹ) đang đứng đầu, sau đó là ChatGPT (Mỹ), rồi Gemini (Mỹ), DeepSeek (Trung Hoa) Grok (Mỹ) vv..
Dùng AI như thế nào?
Nếu quí vị đã biết tải xuống một App như thế nào thì có thể tải Claude, ChatGPT, Gemini, DeepSeek, Grok vv mà dùng, các App nói trên đều có phần sử dụng miễn phí, mà cũng là quá đủ cho những người sử dụng thông thường rồi. Nhưng nếu không biết dùng App thì cách dễ nhất là dùng một Internet browser mà đặt một câu hỏi. Ngày nay mọi browser đều có móc nối vào một AI nào đó, cho nên chúng sẽ dùng AI mà trả lời cho quí vị.
Hãy lấy ví dụ tôi không có App nào cả, tôi chỉ sử dụng Chrome mà coi Internet, vậy thì sau khi có một vài thảo luận với một vài người trong giaó xứ về việc rước kiệu Thánh Thể, tôi đặt một cău hòi như sau:
“xin mô tả thể thức rước kiệu thánh thể của một giáo xứ Công Giáo như thế nào?”
“Anh chàng Chrome” cuả tôi dã sử dụng “Cô nàng AI Gemini” cuả hãng Google mà trả lời như sau:
“Thể thức rước kiệu Thánh Thể (hay còn gọi là Cung nghinh Chúa Giêsu Thánh Thể) tại một giáo xứ Công Giáo là một nghi thức phụng vụ vô cùng long trọng, nhằm tuyên xưng công khai đức tin vào sự hiện diện đích thực của Chúa Kitô trong Bánh Thánh. Nghi thức này thường diễn ra vào Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô (vào khoảng tháng 5 hoặc tháng 6 dương lịch), hoặc sau Thánh lễ Tiệc Ly (Thứ Năm Tuần Thánh).Dưới đây là mô tả chi tiết về cấu trúc, đội hình và diễn tiến của một cuộc rước kiệu Thánh Thể tiêu chuẩn tại giáo xứ:”
Câu trả lời còn dài hơn nhiều, mỗi lập luận cuả Nó đều có ghi chú nguồn gốc lấy từ đâu. Tôi đã “bồi” thêm 2 câu hỏi nữa là “tại sao người ta hay dùng phương du có 6 chân?” và “Nếu một giáo xứ ở Garland, TX muốn rước kiệu trẻn vài con đường cuả khu xóm chung quanh khuôn viên nhà thờ thì phải xin phép ra sao?”
Tất cả cuộc đàm thoại chỉ mất có 2 phút là xong, nếu phải như 10 năm trước, lúc còn làm việc cho giáo xứ mà tôi phải tra cứu tất cả nhửng vấn đề như thế này thì chắc chắn phải bỏ ra nhiều ngày mà chưa chắc đã là đầy đủ.
Xin quị vị hãy thử mở cái browser trên PC hay phone cuả quí vị mà thử viết câu hỏi trên xem sao? Hỏi bằng tiếng Mỹ hay tiếng Việt cũng được, chúng sẽ trả lời bằng ngôn ngữ mà quí vị dùng. Chắc chắn sau khi kết thúc, quí vị sẽ phải thốt ra rằng “WOW, WOW, WOW...”
Một thí dụ thực tiễn khi đi du lịch, đi thăm Escadaria Selarón ở Rio de Janeiro:
Trước đây mỗi khi đi du lịch tự do (không đi theo một tour nào đó) ở một nơi xa lạ, tôi thường mua sách để tham khảo hoặc Google trên Internet mà đặt ra một chương trình du ngoạn. Những công việc như vậy có cái hứng thú là nó kích thích trí óc và cái thú ngao du ngay cả khi chưa thực hành cuộc du lịch, tuy nhiên nó cũng làm mất nhiều thời giờ mà lại không chắc ăn.
Các đứa con cuả tôi bảo tôi rằng “Sao bố không dùng AI đi?”
Khi nghe chúng bảo vậy thì tôi đã lập xong chương trình đi Rio de Janeiro ở Brazil rồi cho nên cũng không muốn thay đổi nữa.
Tuy nhiên khi tới khách sạn ở Rio de Janeiro thì còn sớm quá chưa có phòng. Tính ra mới 10g sáng mà ngồi đợi tới 4g chiều thì uổng quá, tôi bèn lấy điện thoại di động (có sẵn Free Data cuả hãng T-Mobile) mà đặt một câu hỏi như thế này: ”Tôi chỉ có 6g ở Rio de Janeiro, hiện đang đứng tại Copacabana, thì tôi có thể đi chơi ở đâu vậy?”
Cái App Claude đã khuyên tôi nên đi Escadaria Selarón, mà không chỉ là khuyên xuông mà thôi mà còn chỉ dẫn rõ ràng rằng chung quanh nơi đó không bình yên, nên đi tới và đi ra bằng Uber. Sau khi tham khảo thêm, Nó cho tôi biết về lịch sử cuả thắng cảnh đó một cách đầy đủ đến nỗi tôi đã viết ra một câu chuyện trên Facebook như sau:
Xem bài
-Còn tiếp: AI, một phương tiện để giải quyết những vấn đề thời sự nóng bỏng