1. ‘NHỮNG KẺ HÈN NHÁT’: Tổng thống Trump chỉ trích các đồng minh NATO về vấn đề eo biển Hormuz
Tổng thống Trump hôm thứ Sáu lại một lần nữa chỉ trích các đồng minh NATO của Mỹ, bày tỏ sự tức giận trước việc họ từ chối tham gia cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran và giúp mở lại eo biển Hormuz.
“Không có Mỹ, NATO chỉ là con hổ giấy!” nhà lãnh đạo Mỹ viết trên trang Truth Social của mình, cáo buộc các đồng minh trước tiên đứng ngoài cuộc chiến chống lại “Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, rồi sau đó “than phiền về giá dầu cao mà họ buộc phải trả”. Giải pháp là mở eo biển Hormuz, Tổng thống Trump viết, “một thao tác quân sự đơn giản… với rủi ro rất thấp”, nhưng các đồng minh “không muốn giúp đỡ”.
“Đồ hèn nhát,” ông kết luận. “Chúng ta sẽ ghi nhớ!”
Sự bùng phát căng thẳng diễn ra sau khi Tổng thống Trump rõ ràng đã không thể thuyết phục được Thủ tướng Nhật Bản bà Sanae Takaichi, quốc gia có lực lượng Hải Quân hùng mạnh tham gia vào kế hoạch giải tỏa eo biển Hormuz của ông. Thất vọng của Tổng thống Trump cũng xuất phát từ Hội đồng Âu Châu, nơi hôm thứ Năm các nhà lãnh đạo quốc gia đã thể hiện thái độ thận trọng khi nhấn mạnh việc giảm leo thang và tránh can thiệp vào một cuộc xung đột chưa có hồi kết. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez thậm chí còn mô tả cuộc chiến là bất hợp pháp - cho thấy mức độ rạn nứt nghiêm trọng với Washington.
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào Tehran ngày 28 tháng 2, Pháp, Đức, Ý và Anh đã phản đối việc điều tàu chiến đến vùng Vịnh. Hôm thứ Năm, họ đã ủng hộ một tuyên bố chung với các đối tác Nhật Bản và Canada, ủng hộ “những nỗ lực thích hợp” để bảo đảm an toàn cho việc đi lại qua eo biển Hormuz - nhưng chỉ khi nào giao tranh chấm dứt, như Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã nhấn mạnh.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang thăm dò ý kiến các đồng minh về một khuôn khổ tiềm năng do Liên Hiệp Quốc hậu thuẫn để bảo đảm an ninh vận tải biển, trong khi Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông vẫn “tin tưởng” rằng các đồng minh sẽ tìm ra cách khôi phục giao thông qua điểm nghẽn này.
Cuộc tấn công của Tổng thống Trump diễn ra sau nhiều ngày áp lực gia tăng lên Washington, cả về quân sự và kinh tế. Đầu tuần này, ông cảnh báo các đồng minh NATO rằng họ sẽ phải đối mặt với một “tương lai rất tồi tệ” nếu không giúp mở cửa eo biển Hormuz, và hồi tháng Giêng, ông đã chế giễu các đồng minh vì bị cáo buộc né tránh những trận chiến khốc liệt nhất hơn một thập niên trước trong sứ mệnh chung ở Afghanistan.
“Họ sẽ nói rằng họ đã gửi một số binh lính đến Afghanistan,” Tổng thống Trump nói với kênh Fox News vào ngày 22 tháng Giêng. “Và họ đã làm vậy, họ chỉ ở lại phía sau một chút, cách xa tiền tuyến một chút.” Vào thời điểm đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer gọi những phát ngôn này là “xúc phạm và, thẳng thắn mà nói, kinh khủng.”
[Politico: ‘COWARDS’: Trump blasts NATO allies over Hormuz]
2. Tổn thất của Nga tăng vọt, chỉ huy Ukraine tuyên bố hàng trăm binh sĩ bị máy bay điều khiển từ xa “tiêu diệt”.
Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine, tổn thất của Nga đã tăng mạnh trong vài ngày qua, khi giao tranh leo thang trên các khu vực tiền tuyến trọng yếu ở miền đông và miền nam Ukraine trong bối cảnh dự đoán về một cuộc tấn công mùa xuân quy mô lớn hơn của Nga.
Ngày 19 tháng 3, Kyiv báo cáo 1.520 thương vong về phía Nga, sau con số 1.710 vào ngày 18 tháng 3 - gấp khoảng hai lần số thương vong hàng ngày được báo cáo vào ngày 16 và 17 tháng 3, lần lượt là 810 và 760, mức độ mà họ đã duy trì trong nhiều tháng suốt mùa đông.
Các bản đồ chiến trường nguồn mở của DeepState cho thấy Nga tiếp tục gây áp lực dọc theo hướng Pokrovsk và Huliaipole, nhưng không có bằng chứng xác nhận về những thắng lợi lãnh thổ lớn trong cùng thời kỳ.
Các chỉ huy quân sự Ukraine cho rằng sự gia tăng tổn thất này có liên quan đến các nỗ lực tấn công mới của Nga.
“Sự thay đổi thời tiết đột ngột vào ngày 17-18 tháng 3, bao gồm cả sương mù, đã bị kẻ thù lợi dụng để tiếp tục các hoạt động tấn công”, Robert Brovdi, biệt danh “Madyar”, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Điều khiển từ xa của Ukraine, cho biết như trên.
Theo Brovdi, lực lượng Nga đã phát động các cuộc tấn công phối hợp bằng bộ binh, xe thiết giáp và xe máy trên một đoạn đường dài 100 km giữa Rodynske và Huliaipole.
Mô tả về cuộc giao tranh ngày 17 tháng 3, Brovdi cho biết quân đội Nga tiến công “với lực lượng bộ binh và xe máy tập trung, đồng thời trên hơn chục khu vực”, và nói thêm rằng hơn 500 người đã bị các đơn vị máy bay điều khiển từ xa của Ukraine “tiêu diệt”.
Ông ấy chỉ rõ rằng tổn thất bao gồm “292-200 và 221-300”, sử dụng mã quân sự cho những người thiệt mạng (200) và bị thương (300).
Ông cho biết, đến trưa ngày 18 tháng 3, thêm 277 binh sĩ Nga đã thiệt mạng – “141-200 và 136-300” – nâng tổng số người chết hoặc bị thương lên hơn 900 người chỉ trong khoảng một ngày rưỡi.
Brovdi mô tả các cuộc tấn công như những đợt tấn công liên tiếp của binh lính tiến công trong điều kiện tầm nhìn hạn chế, với các phi công điều khiển máy bay điều khiển từ xa của Ukraine tấn công họ trước khi họ có thể tiếp cận các vị trí của quân đội Ukraine.
Chỉ huy này nói thêm rằng tổng thiệt hại của Nga “cao hơn đáng kể” so với chỉ riêng khu vực này, nhưng cảnh báo rằng “phần còn lại của tháng 3 sẽ là một cuộc chiến khốc liệt và kéo dài.”
KyivIndependent không thể xác minh độc lập các tuyên bố này. Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov từng nói rằng lực lượng Ukraine đặt mục tiêu gây ra tới 50.000 thương vong cho quân Nga mỗi tháng, như một phần của chiến lược làm suy yếu khả năng tấn công của Mạc Tư Khoa.
[Kyiv Independent: Russian losses surge, Ukrainian commander claims hundreds of soldiers 'picked off' by drones]
3. Tổng Thư Ký Rutte của NATO: Các đồng minh sẽ tìm ra cách khai thông eo biển Hormuz.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông “tin tưởng” các đồng minh sẽ tìm ra cách để khôi phục giao thông qua eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa sau khi bị Mỹ và Israel tấn công.
Ông Rutte nói với các phóng viên ở Brussels: “Các đồng minh… đang tích cực thảo luận với nhau và với Hoa Kỳ… về cách tốt nhất để giải quyết vấn đề an ninh to lớn này. Tôi tin tưởng rằng các đồng minh như mọi khi sẽ làm mọi thứ để hỗ trợ lợi ích chung của chúng ta – vì vậy chúng ta sẽ tìm ra cách giải quyết.”
Tổng thống Mỹ đã kêu gọi các đối tác Âu Châu giúp bảo vệ tuyến đường thương mại huyết mạch này - một yêu cầu mà hầu hết đều thẳng thừng bác bỏ.
Kết quả là, Ông Donald Trump đã chỉ trích các đồng minh NATO, cảnh báo rằng ông có thể xem xét lại vai trò của Mỹ trong liên minh, ngay cả khi một số thành viên như Estonia đã tình nguyện cung cấp thiết bị. Hôm thứ Ba, tổng thống Mỹ tuyên bố ông không còn cần sự hỗ trợ của Âu Châu cho chiến dịch này nữa.
Ông Rutte, người trước đây từng bị chỉ trích vì tuyên bố cuộc chiến của Tổng thống Trump có “sự ủng hộ rộng rãi” từ các đồng minh, một lần nữa ca ngợi Mỹ vì đã làm suy yếu quân đội Iran, bao gồm cả khả năng hỏa tiễn đạn đạo và năng lực hạt nhân tiềm tàng của nước này.
“Những gì Mỹ đang làm hiện nay là làm suy yếu khả năng đó của Iran và tôi nghĩ điều đó rất quan trọng,” ông nói. “Điều này quan trọng đối với an ninh Âu Châu, đối với Trung Đông, và nó sống còn đối với chính Israel.”
[Politico: NATO’s Rutte: Allies will find ‘way forward’ on Strait of Hormuz]
4. Hai người bị bắt giữ khi cố gắng tiếp cận căn cứ hải quân Faslane của Anh.
Hai người đã bị bắt giữ sau khi cố gắng đột nhập vào căn cứ hải quân Faslane, nơi đóng quân của các tàu ngầm hạt nhân của Anh.
Cảnh sát Scotland cho biết trong một tuyên bố rằng một người đàn ông 34 tuổi và một người phụ nữ 31 tuổi đã bị bắt giữ sau khi cố gắng xâm nhập vào căn cứ vào khoảng 5 giờ chiều thứ Năm.
Phát ngôn nhân của Hải quân Hoàng gia Anh đã xác nhận các vụ bắt giữ và cho biết: “Vì vụ việc đang được điều tra, chúng tôi sẽ không bình luận thêm.”
Hãng thông tấn Press Association đưa tin người đàn ông bị bắt giữ là người Iran.
Faslane là một trong những địa điểm quân sự lớn nhất và nhạy cảm nhất của Vương quốc Anh, và không mở cửa cho công chúng tham quan.
Mặc dù chưa rõ động cơ của hai người này là gì, vụ việc xảy ra trong bối cảnh lo ngại gia tăng về các hoạt động thù địch từ Iran tại Anh.
Faslane là nơi đóng quân của tất cả các tàu ngầm hạt nhân của Hải quân, bao gồm cả các tàu ngầm mang hỏa tiễn đạn đạo lớp Vanguard, vốn mang theo hỏa tiễn hạt nhân Trident.
Theo tờ Sun, khu vực này được bảo vệ bởi Cảnh sát Bộ Quốc phòng và Lực lượng đặc nhiệm Thủy quân lục chiến Hoàng gia, những đơn vị đã được đặt trong tình trạng báo động cao nhất vào ngày hôm qua.
[Politico: Two people arrested trying to access UK’s Faslane naval base]
5. Iran tuyên bố sẽ ‘thực hiện quyền tự vệ chính đáng của mình’.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết nước này sẽ “thực hiện quyền tự vệ chính đáng của mình” để đáp trả quyết định của Thủ tướng Anh Keir Starmer cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ của Anh để tiến hành các cuộc tấn công vào các địa điểm phóng hỏa tiễn của Iran nhằm vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz.
Araghchi nói rằng “đại đa số người dân Anh” không muốn tham gia vào cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran.
Araghchi cho rằng việc cho phép các căn cứ của Anh được “sử dụng để gây hấn chống lại Iran” là hành động của Starmer, “đang đặt mạng sống của người Anh vào nguy hiểm” vì “Iran sẽ thực hiện quyền tự vệ của mình”.
[Al Jazeera English: Iran says will ‘exercise our legitimate right to self-defence’]
6. Một blogger ủng hộ Điện Cẩm Linh đã công kích Putin; cuối cùng anh ta phải vào bệnh viện tâm thần.
Một blogger nổi tiếng ủng hộ Điện Cẩm Linh, vốn được biết đến với những lời công kích gay gắt nhằm vào phe đối lập của Nga, đột ngột quay lưng lại với nhà độc tài Vladimir Putin bằng cách đăng tải một loạt bài chỉ trích nặng nề.
Một ngày sau, người này được tường trình đã vào bệnh viện tâm thần ở St. Petersburg.
Blogger Ilya Remeslo đã xây dựng danh tiếng của mình bằng cách tấn công vào cố lãnh đạo phe đối lập Alexei Navalny và các đồng minh của ông, thường xuyên đệ đơn khiếu nại và ủng hộ các vụ kiện chống lại họ.
Sự thay đổi đột ngột của ông - và tốc độ ông biến mất khỏi tầm nhìn công chúng - đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ trong môi trường truyền thông được kiểm soát chặt chẽ của Nga.
Sự thay đổi bắt đầu vào tối ngày 17 tháng 3, khi Remeslo đăng một bài viết dài trên kênh Telegram của mình với tiêu đề “Năm lý do tại sao tôi không còn ủng hộ Vladimir Putin nữa”. Trong đó, ông mô tả cuộc chiến của Nga ở Ukraine là “hoàn toàn bế tắc”, chỉ trích những thiệt hại đối với nền kinh tế Nga và cáo buộc Điện Cẩm Linh siết chặt tự do báo chí và truy cập internet.
Ông cũng đặt câu hỏi về việc Putin nắm giữ quyền lực suốt hàng thập niên, viết rằng tổng thống “không tôn trọng cử tri của mình” và cho rằng “quyền lực tuyệt đối sẽ tha hóa tuyệt đối — đặc biệt là khi nó không có hồi kết”. Trong một đoạn văn gây chú ý hơn nữa, Remeslo tuyên bố rằng Putin “không phải là một tổng thống hợp pháp” và nên từ chức và ra tòa với tư cách là “tội phạm chiến tranh và kẻ trộm”.
Ban đầu, một số người quan sát suy đoán rằng tài khoản của anh ta đã bị hack. Nhưng Remeslo nhanh chóng đăng tải một video khẳng định những phát ngôn đó là của chính anh ta và kêu gọi những người theo dõi “hãy suy nghĩ về điều đó cho đến sáng”.
Sau đó, Remeslo đã ngừng trả lời điện thoại và ngừng đăng bài trên mạng xã hội.
Theo hãng truyền thông Nga Fontanka và các kênh Telegram ủng hộ chiến tranh, một ngày sau, Remeslo được vào bệnh viện tại Bệnh viện Tâm thần số 3. Nhân viên tại cơ sở này đã xác nhận với các nhà báo địa phương rằng một bệnh nhân mang tên ông đã được tiếp nhận.
Phản ứng từ giới chính trị và truyền thông Nga diễn ra nhanh chóng. Vladimir Solovyov, một nhà tuyên truyền hàng đầu của Nga, bác bỏ những phát ngôn của Remeslo là sản phẩm của sự suy sụp tâm lý. Ông mô tả những nhân vật như vậy là “những kẻ đồng lõa” mất bình tĩnh và bắt đầu lặp lại “những luận điệu nước ngoài”.
Bản thân Remeslo dường như đã lường trước được những hậu quả. Trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn độc lập Agentstvo của Nga vào ngày 18 tháng 3, ông cho biết mình đã chuẩn bị cho “mọi diễn biến” và không có kế hoạch rời khỏi Nga trừ khi gia đình ông bị đe dọa. “Nếu họ đưa tôi ra xét xử, cứ để họ làm”, ông nói thêm rằng ông có thông tin có thể tiết lộ trước tòa.
Việc sử dụng tâm thần học như một công cụ đàn áp chính trị có nguồn gốc sâu xa ở Nga, đặc biệt là trong thời kỳ Xô Viết. Bắt đầu từ những năm 1960, chính quyền đã sử dụng một cách có hệ thống “tâm thần học trừng phạt” đối với những người bất đồng chính kiến dám thách thức nhà nước.
Tại nước Nga hiện đại, những người chỉ trích chính phủ phải đối mặt với nhiều mối đe dọa. Các nhà báo độc lập, nhà hoạt động và nhân vật đối lập bị gán mác “đặc vụ nước ngoài” hoặc “phần tử cực đoan”, những nhãn mác này gây ra gánh nặng tài chính, rủi ro pháp lý và sự kỳ thị xã hội. Các tổ chức liên kết với các phong trào đối lập, bao gồm cả những tổ chức do Navalny thành lập, đã bị bỏ tù, buộc phải lưu vong hoặc bị giết hại.
Điện Cẩm Linh đã siết chặt kiểm soát không gian thông tin kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện Ukraine năm 2022. Các luật mới hình sự hóa việc lan truyền cái mà chính quyền gọi là “thông tin sai lệch” về quân đội, trên thực tế cấm đoán việc đưa tin độc lập về chiến tranh.
“ Nhanh thật,” Ivan Zhdanov, cựu lãnh đạo Quỹ Chống Tham nhũng của Navalny, viết, bình luận về tốc độ chớp nhoáng mà Remeslo bị bắt giữ.
[Kyiv Independent: A pro-Kremlin blogger lashed out at Putin; he ended up in a psychiatric ward]
7. Tổng thống Trump nói cần “rất nhiều sự trợ giúp” ở eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi Trung Quốc và Nhật Bản hỗ trợ.
Tổng thống Mỹ đã đưa ra những phát ngôn mới về cuộc chiến ở Iran, trong đó có đề cập đến tình hình ở eo biển Hormuz.
Phát biểu với các phóng viên bên ngoài Tòa Bạch Ốc, Tổng thống Trump nói rằng cần “rất nhiều sự giúp đỡ” để bảo đảm an ninh eo biển và “sẽ thật tốt” nếu các quốc gia như Trung Quốc và Nhật Bản tham gia.
Tuy nhiên, ông cũng có vẻ như hạ thấp tầm quan trọng của tuyến đường thủy này đối với Hoa Kỳ khi nói rằng “chúng ta không sử dụng eo biển Hormuz” như các quốc gia ở Âu Châu và Á Châu, và cho rằng eo biển này nên được “bảo vệ và kiểm soát” bởi các quốc gia khác có lợi ích liên quan.
Ông nói rằng Mỹ sẽ hỗ trợ những nỗ lực như vậy nếu được yêu cầu, nhưng “điều đó sẽ không cần thiết một khi mối đe dọa từ Iran bị loại bỏ”.
Ông cũng nói Mỹ đang tìm cách “giảm dần các nỗ lực quân sự”, và các nước khác nên “giữ gìn trật tự” ở eo biển Hormuz. Ông khẳng định rằng Washington “rất gần” đạt được các mục tiêu của mình ở Iran và đang xem xét “giảm dần” các nỗ lực quân sự.
[Al Jazeera English: Trump says ‘a lot of help’ needed in Strait of Hormuz, calls on China, Japan to help]
8. Sáu quốc gia tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ giải quyết vấn đề eo biển Hormuz và ổn định thị trường năng lượng.
Vương quốc Anh, Pháp, Đức, Ý, Hòa Lan và Nhật Bản cho biết họ sẽ thực hiện các bước để ổn định thị trường năng lượng và sẵn sàng tham gia “các nỗ lực thích hợp” để bảo đảm an toàn cho việc đi lại qua eo biển Hormuz.
Trong một tuyên bố chung, các quốc gia này lên án các cuộc tấn công của Iran và kêu gọi nước này chấm dứt ngay lập tức. Họ cũng cho biết sẽ hợp tác với một số quốc gia sản xuất năng lượng để tăng sản lượng và ổn định thị trường.
“Chúng tôi bày tỏ sự sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực thích hợp để bảo đảm an toàn cho việc đi lại qua eo biển,” tuyên bố cho biết. “Chúng tôi hoan nghênh cam kết của các quốc gia đang tham gia vào công tác lập kế hoạch chuẩn bị.”
Chào mừng việc giải phóng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, tuyên bố cho biết thêm: “Chúng tôi sẽ thực hiện các bước khác để ổn định thị trường năng lượng, bao gồm hợp tác với một số quốc gia sản xuất để tăng sản lượng.”
[Al Jazeera English: Six countries say ready to help on Strait of Hormuz, stabilise energy markets]
9. Thông điệp của lãnh đạo tối cao Iran nhân ngày Tết Ba Tư
Thông điệp hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba, của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei dài hơn và chi tiết hơn so với tuyên bố đầu tiên của ông. Nó cũng tập trung nhiều hơn vào các vấn đề thiết yếu của đất nước. Nó giống như một chương trình với những phác thảo tổng quan về những gì ông muốn thấy được hoàn thành. Cũng như 2 thông điệp ban đầu, một xướng ngôn viên Đài truyền hình quốc gia Iran đã đọc tuyên bố của ông.
Ông tập trung vào sự đoàn kết và gọi năm tới là năm của “nền kinh tế kháng chiến”. Ông nói về sự cần thiết của một nền kinh tế có thể chống chọi trong chiến tranh, sự đoàn kết dân tộc như một điều kiện thiết yếu của sự kháng chiến, và cả an ninh, mà tất nhiên là mục tiêu cuối cùng.
Lãnh tụ Khamenei cũng tập trung vào người dân Iran, nói rằng ông đang ghi nhận quan điểm và những cuộc trò chuyện mà họ đang có trên đường phố. Ông đang cố gắng xây dựng mối quan hệ với công chúng ngay cả khi ông không xuất hiện trước công chúng.
Có những tin đồn về sức khỏe của ông, về việc liệu ông có thực sự đủ sức khỏe để lãnh đạo đất nước hay không, nhưng bài phát biểu này chắc chắn sẽ giúp ông củng cố hình ảnh của mình trong lòng dân.
Nhìn chung, tôi nghĩ đó là một thông điệp trấn an – nói rằng người lãnh đạo vẫn hiện diện dù chúng ta không nhìn thấy ông ấy.
[Al Jazeera English: Supreme leader’s message attempts to connect with Iranian people]
10. Không khí “lễ hội” không hề xuất hiện khi người dân Iran đón mừng Nowruz và Eid giữa lúc chiến tranh đang diễn ra.
Người dân Iran đang đón mừng hai lễ hội kép, Nowruz và Eid al-Fitr, trong bối cảnh chiến tranh. Tuy nhiên, tình hình ở đây vẫn rất yên bình.
Năm mới đã bắt đầu vài ngày trước, với không khí chuẩn bị và các hoạt động khác.
Thứ Ba tuần trước là ngày mà người dân thường xuống đường và đốt lửa trên đường phố, nhưng điều đó đã không xảy ra vì chính quyền đã ra lệnh cấm, lo ngại rằng dịp này có thể bị một số phe đối lập lợi dụng, vì có những lời kêu gọi từ nước ngoài nhằm nắm bắt cơ hội và thể hiện sự phản đối chính phủ.
Ngay cả những người ủng hộ chính quyền cũng không xuống đường tham gia các hoạt động thường lệ vào ngày này. Và hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba, người ta kỳ vọng đây sẽ là một lễ kỷ niệm rất thận trọng, chủ yếu diễn ra trong nhà.
Người dân Iran, thuộc cả hai phe phái chính trị, đều đang thương tiếc những người đã khuất.
Theo các báo cáo, phe đối lập đang thương tiếc hàng ngàn người thiệt mạng trong tháng Giêng, trong khi những người ủng hộ chính phủ đang thương tiếc 1.500 người thiệt mạng trong 20 ngày qua, cùng với các nhà lãnh đạo nổi bật của đất nước bị ám sát.
Do đó, hoàn toàn không có bầu không khí lễ hội.
[Al Jazeera English: No ‘atmosphere of celebration’ as Iranians mark Nowruz and Eid amid war]
11. Liệu dầu mỏ Nga sẽ là bên thắng lớn nhất trong cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran?
Theo các nhà phân tích, dầu mỏ Nga đang nổi lên như một bên hưởng lợi chính từ cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran khi các quốc gia tranh giành thuê tàu chở dầu sau quyết định nới lỏng tạm thời các lệnh trừng phạt của Tổng thống Trump.
Sau cuộc điện đàm với Putin vào ngày 10 tháng 3, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ miễn trừ các lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ của Nga đối với “một số quốc gia” để giảm bớt tình trạng thiếu hụt do Iran đóng cửa eo biển Hormuz gây ra. Eo biển này, nơi trong thời bình vận chuyển 20% lượng dầu khí của thế giới từ các nhà sản xuất ở vùng Vịnh.
Tuần này, có thông tin cho rằng một số tàu chở dầu của Nga đang trên đường đến Trung Quốc đã đổi hướng và đi về phía Ấn Độ.
Theo số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, Nga đã thu thêm được 672 triệu euro hay 777 triệu đô la trong hai tuần đầu tiên của cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành chống lại Iran.
Trong khi đó, tại Hoa Kỳ thị trường giảm khoảng 1% trên quy mô lớn do giá dầu tăng cao hôm nay.
Và chúng ta cũng đang chứng kiến sự tiếp diễn của xu hướng bốn tuần liên tiếp thị trường giảm điểm, trong khi giá dầu có xu hướng tăng cao hơn trong khoảng thời gian đó.
Dầu thô Brent, chuẩn mực dầu mỏ quốc tế, hiện ở mức 108 đô la một thùng – tăng 50% so với trước khi xung đột bắt đầu. Dầu thô West Texas, chuẩn mực của Mỹ, giảm trong tuần này nhưng vẫn tăng đáng kể so với trước khi xung đột xảy ra.
Các nhà đầu tư hiện đang nhìn thấy khả năng giảm lãi suất trước cuối năm nay. Và điều này ít có khả năng xảy ra đối với Hoa Kỳ, đây là một vấn đề lớn đối với các nhà đầu tư.
Vấn đề, trong bối cảnh bất ổn và giá cả lạm phát hiện nay, là chúng ta đang chứng kiến những xu hướng đáng lo ngại đối với trái phiếu kho bạc. Giá trái phiếu kho bạc tăng cao, trong khi lợi suất lại giảm. Tất cả những điều này cho thấy cuộc xung đột đang bắt đầu có tác động rộng hơn đến các vấn đề kinh tế tại Hoa Kỳ.
[Al Jazeera English: Will Russian oil be the biggest winner in US-Israel war on Iran?]
12. Cuộc chiến tranh Iran của Tổng thống Trump đã tiêu tốn nhiều hơn cả chiến dịch tấn công Iraq của Bush.
Tổng thống Trump đã dành hai thập niên để chỉ trích cuộc chiến tranh Iraq là một sai lầm thảm khốc. Năm 2003, khi còn là một nhà phát triển bất động sản, ông gọi cuộc xâm lược là một sự cẩu thả. Trong chiến dịch tranh cử năm 2016, ông liên tục công kích cựu Tổng thống George W. Bush, gọi đó là “một thảm họa đối với đất nước này” và “một trong những quyết định tồi tệ nhất từng được đưa ra”.
Là một ứng cử viên, Tổng thống Trump luôn hứa sẽ chấm dứt các cuộc chiến tranh dai dẳng ở Trung Đông, chứ không phải khơi mào những cuộc chiến mới. Thế nhưng, chỉ ba tuần sau khi chiến dịch tấn công Iran của Mỹ bắt đầu, ông lại yêu cầu chi trả trước nhiều tiền hơn cả số tiền mà Bush đã chi cho cuộc chiến đầy ác mộng đó.
Để tài trợ cho giai đoạn tiếp theo của Chiến dịch Epic Fury, Ngũ Giác Đài đang yêu cầu 200 tỷ đô la để tiếp tục chiến dịch, theo một quan chức cao cấp của chính quyền đã nói chuyện với tờ Washington Post. Con số này cao hơn khoảng 67 tỷ đô la so với số tiền mà Bush đã yêu cầu Quốc hội khi cuộc xâm lược Iraq bắt đầu vào ngày 19 tháng 3 năm 2003.
Sau khi điều chỉnh theo lạm phát, yêu cầu 74,7 tỷ đô la của Bush sẽ tương đương khoảng 133 tỷ đô la ngày nay. Yêu cầu ngân sách dành cho Iran của Tổng thống Trump, được thiết kế cho một chiến dịch không kích không có bộ binh, đã vượt quá con số này. Đường cong chi phí cho thấy chi phí chiến tranh hiện đại đã thay đổi như thế nào và ngay cả các hoạt động hạn chế cũng mở rộng nhanh chóng ra sao.
Nghịch lý chiến tranh hiện đại
Mặc dù Hoa Kỳ đã tránh được khoản chi phí khổng lồ cho việc nuôi sống và cung cấp chỗ ở cho hàng ngàn binh lính như đã từng làm ở Iraq, nhưng họ đã thay thế những chi phí đó bằng cái giá thậm chí còn cao hơn của chiến tranh công nghệ cao.
Ngân sách 74,7 tỷ đô la của Bush được thiết kế để tài trợ cho khoảng năm tháng hoạt động trên bộ với sự tham gia của hơn 150.000 binh sĩ, các sư đoàn thiết giáp và một liên minh gồm 49 quốc gia. Quốc hội cuối cùng đã phê duyệt 79 tỷ đô la vào ngày 12 tháng 4 năm 2003. Đến tháng 9, Bush lại tiếp tục yêu cầu thêm 87 tỷ đô la nữa.
Yêu cầu 200 tỷ đô la của Tổng thống Trump giải quyết những nhu cầu hoàn toàn khác biệt. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố vào ngày 19 tháng 3 rằng số tiền này sẽ được dùng để tài trợ cho các hoạt động đã được tiến hành, các hoạt động tiềm năng trong tương lai và quan trọng nhất là việc bổ sung đạn dược. Hoa Kỳ không tiến hành một cuộc đổ bộ trên bộ. Họ đang thực hiện một chiến dịch không quân và hải quân dữ dội đến mức đã sử dụng hết lượng vũ khí dẫn đường chính xác tích trữ trong nhiều năm chỉ trong vài tuần.
Sau khi tấn công hơn 7.000 mục tiêu trên khắp Iran trong ba tuần, Mỹ đã cạn kiệt kho vũ khí tiên tiến của mình với tốc độ chưa từng có. Hỏa tiễn hành trình Tomahawk có giá khoảng 3,5 triệu đô la mỗi chiếc. Bom dẫn đường JDAM, có giá dưới 100.000 đô la, mang cùng trọng tải 1.000 pound với độ chính xác tương đương. Cả hai đều rất cần thiết cho chiến dịch, nhưng trong giai đoạn đầu, sự phụ thuộc chủ yếu vào các loại vũ khí tấn công tầm xa đắt tiền.
Đến ngày thứ tư của Chiến dịch Epic Fury, quân đội Mỹ đã giành được ưu thế trên không. Các chỉ huy chuyển sang sử dụng các loại vũ khí rẻ hơn, tầm ngắn hơn như JDAM, bom chùm và vũ khí không điều khiển – những nguồn dự trữ dồi dào hơn nhiều trong kho dự trữ hiện có. Ngũ Giác Đài đã tấn công hơn 2.500 mục tiêu vào ngày thứ sáu, nhưng việc chuyển sang sử dụng các loại vũ khí rẻ hơn đã dẫn đến sự sụt giảm mạnh chi tiêu hàng ngày sau đợt tấn công chớp nhoáng ban đầu.
Tổng chi phí chiến tranh đã đạt 16,5 tỷ đô la vào ngày thứ mười hai, tăng 46% so với 11,3 tỷ đô la của ngày thứ sáu, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, gọi tắt là CSIS. Tốc độ tiêu hao hàng ngày đã giảm đáng kể. Mark Cancian, cố vấn cao cấp tại CSIS, nói với Newsweek rằng thời điểm yêu cầu này được đưa ra là bất thường.
“Việc đề xuất một khoản hỗ trợ bổ sung trước khi xung đột kết thúc là không phổ biến, trừ khi xung đột được dự đoán sẽ kéo dài.”
Sự khác biệt về cấu trúc
Sự khác biệt cấu trúc quan trọng nhất vẫn là quy mô. Cuộc chiến Iraq là một cuộc xâm lược trên bộ quy mô lớn với hơn 150.000 quân, tiếp theo là nhiều năm xâm lược và chiến đấu chống nổi dậy. Chiến dịch Epic Fury là một chiến dịch không quân và hải quân mà không có lực lượng bộ binh nào được triển khai và không có kế hoạch ổn định Giai đoạn IV. Một nghiên cứu của RAND ước tính rằng một cuộc xâm lược trên bộ vào Iran sẽ cần từ 500.000 đến 1.000.000 quân—lực lượng mà Mỹ không có sẵn và không thể duy trì về mặt chính trị.
Địa hình của Iran về cơ bản khó khăn hơn nhiều so với Iraq. Với diện tích 1,65 triệu km², Iran lớn gấp khoảng bốn lần Iraq và được bao phủ bởi những dãy núi cao hơn 4.400 mét. Dân số Iran khoảng 90 triệu người, con số này lớn hơn nhiều so với 25 triệu người của Iraq vào năm 2003. Quân đội Iran, xếp hạng thứ 16 trên thế giới, sở hữu các cơ sở ngầm phân tán, hệ thống phòng không tiên tiến và một mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trải rộng nhiều quốc gia.
Tuy nhiên, yêu cầu 200 tỷ đô la, chỉ để trang trải cho các hoạt động không quân kéo dài vài tuần cộng với việc bổ sung đạn dược, đã vượt quá số tiền mà Bush chi tiêu hàng năm vào thời điểm cao điểm của chiến dịch tăng cường quân sự ở Iraq với 170.000 quân được triển khai. Một chiến dịch không kích đòi hỏi cơ sở hạ tầng và hậu cần khác với một cuộc xâm lược trên bộ, nhưng chi phí ban đầu lại cao hơn nhiều.
Từ Tổng thống Trump đến Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, các quan chức Tòa Bạch Ốc đã đưa ra những lời giải thích khác nhau về chiến dịch này. Những tuyên bố ban đầu tập trung vào việc phá hủy năng lực hạt nhân và hỏa tiễn đạn đạo của Iran. Chỉ vài ngày sau, mục tiêu được mở rộng sang hải quân Iran. Sau đó, xuất hiện những cuộc thảo luận về việc cắt đứt các mạng lưới ủy nhiệm trên khắp khu vực. Đến tuần thứ hai, các quan chức đã thảo luận về các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran.
Ông Hegseth đã giải thích sự khác biệt trong cuộc họp báo hôm thứ Năm, nói rằng phần lớn trong số 200 tỷ đô la không phải là chi phí chiến tranh mà là chi phí xây dựng năng lực quân sự của Mỹ.
“Hãy nghe lời tôi, một trong hàng trăm ngàn người từng chiến đấu ở Iraq và Afghanistan, những người đã chứng kiến các chính quyền trước đây phung phí uy tín của nước Mỹ — đây không phải là những cuộc chiến đó,” ông nói.
Tuy nhiên, đối với nhiều nhà sử học và chuyên gia quân sự, sự mơ hồ này phản ánh những tuần đầu tiên của cuộc chiến ở Iraq, khi mục tiêu chiến tranh được tuyên bố liên tục thay đổi. Vào tháng 3 năm 2003, nhiệm vụ được tuyên bố là giải trừ vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đến tháng 4, nhiệm vụ chuyển sang thay đổi chế độ. Đến mùa hè, mục tiêu chuyển sang ổn định và tái thiết.
Các quan chức dưới thời chính quyền Bush đã liên tục đánh giá thấp chi phí của cuộc chiến Iraq. Trước chiến tranh, Giám đốc Văn phòng Quản lý Ngân sách, gọi tắt là OMB Mitch Daniels ước tính cuộc chiến sẽ tiêu tốn 50-60 tỷ đô la. Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld bác bỏ những ước tính cao hơn là “vô lý”. Dự báo của cố vấn kinh tế Tòa Bạch Ốc Larry Lindsey về chi phí 100-200 tỷ đô la đã bị rò rỉ cho tờ Wall Street Journal năm 2002, và cuối cùng ông đã bị buộc phải rời chức vì sự thẳng thắn của mình.
Mọi ước tính đều sai một cách ngoạn mục. Dự án Chi phí Chiến tranh tại Đại học Brown đã tính toán chi phí trực tiếp lên tới 1,79 ngàn tỷ đô la đến năm 2023, và con số này sẽ tăng lên 2,89 ngàn tỷ đô la khi bao gồm cả chi phí chăm sóc cựu chiến binh dự kiến đến năm 2050.
Yêu cầu 200 tỷ đô la cần 60 phiếu thuận tại Thượng viện, và sự ủng hộ của đảng Dân chủ dường như rất khó xảy ra. Ông Bush không gặp phải trở ngại nào như vậy. Khi ông yêu cầu cấp ngân sách cho Iraq vào mùa xuân năm 2003, ông đã tận dụng được làn sóng ủng hộ sau vụ 11/9. Quốc hội đã thông qua 79 tỷ đô la mà không gặp nhiều kháng cự.
Tổng thống Trump đang yêu cầu số tiền lớn hơn nhiều cho một chiến dịch quy mô nhỏ hơn, với sự ủng hộ của công chúng ít hơn nhiều.
[Newsweek: Trump’s Iran War Already Costs More Than Bush’s Iraq Opening]